154
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 2 Issue 2
БАЛИҚЛАР УЧУН КОМБИКОРМА ИШЛАБ ЧИҚАРИШ ТЕХНОЛОГИЯСИНИ
ТАКОМИЛЛАШТИРИШ
Шалов Д.Ж
1
Ниёзов С.А
2
Махмудов Р.А
2
“Уздонмахсулот” АКЦИОНЕРЛИК КОМПАНИСИ
Бухаро давлат техника университети.
https://doi.org/10.5281/zenodo.14813913
Аннотация.
Ушбу мақолада махсус сараланган балиқлар учун юқори самарали ва
экологик
жиҳатдан
хавфсиз
комбикорма
ишлаб
чиқариш
технологиясини
такомиллаштириш масалалари кўриб чиқилган. Замонавий технологик ёндашувлар,
хомашё таркиби, озиқлантириш самарадорлиги ҳамда ишлаб чиқариш жараёнининг
инновацион усуллари таҳлил қилинган.
Калит сўзлар:
балиқчилик, комбикорма, хомашё, технологик жараён, экологик
хавфсизлик, озуқа моддалари.
IMPROVEMENT OF FEED PRODUCTION TECHNOLOGY FOR FISH
Abstract.
This article considers the issues of improving the production technology of highly
effective and environmentally safe feed for specially selected fish. Modern technological
approaches, raw material composition, feeding efficiency and innovative methods of the
production process are analyzed.
Keywords:
fish farming, feed, raw materials, technological process, environmental safety,
feedstuffs
УСОВЕРШЕНСТВОВАНИЕ ТЕХНОЛОГИИ ПРОИЗВОДСТВА КОРМОВ ДЛЯ
РЫБ
Аннотация.
В статье рассматриваются вопросы совершенствования технологии
получения высокоэффективных и экологически безопасных комбикормов для специально
отобранных рыб. Проанализированы современные технологические подходы, состав
сырья, эффективность кормления, инновационные методы производственного процесса.
Ключевые слова:
рыбное хозяйство, комбикорма, сырье, технологический процесс,
экологическая безопасность, корма.
Бугунги кунда балиқчиликни ривожлантириш технологиясини такомиллаштириш
учун юқори сифатли ва самарали озуқа маҳсулотларини ишлаб чиқариш ҳамда технологик
линияни тубдан ўзгартириш муҳим аҳамият касб этади. Комбикормалар балиқларнинг
ўсиши ва ривожланиши учун зарур бўлган барча озуқа моддаларини ўз ичига олган
155
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 2 Issue 2
мураккаб аралашмалардир. Замонавий комбикорма ишлаб чиқариш жараёнида инновацион
технологиялардан фойдаланиш натижасида ҳосилдорликни ошириш ва экологик
хавфсизликни таъминлаш имконияти яратилмоқда.
Комбикормалар балиқларнинг ўсиши ва ривожланиши учун зарур бўлган барча
озуқа моддаларини ўз ичига олган мураккаб аралашмалардир. Замонавий комбикорма
ишлаб чиқариш жараёнида инновацион технологиялардан фойдаланиш натижасида
ҳосилдорликни ошириш ва экологик хавфсизликни таъминлаш имконияти мавжуд. Шу
билан бирга, комбинатсияланган озиқлантириш усулларини ишлаб чиқиш ва табиий
манбаларни самарали қўллаш балиқчилик тармоғининг барқарор ривожланишига хизмат
қилади.
Балиқлар учун комбикорма ишлаб чиқариш технологиясини такомиллаштириш
бўйича олиб борилган илмий тадқиқотлар ушбу соҳанинг ривожланишига катта ҳисса
қўшмоқда [1,2,3]. Қуйида ушбу йўналишдаги муҳим тадқиқотлар ва уларнинг натижалари
келтирилади: Т. Смит ва Ж. Бровун (2020) томонидан олиб борилган тадқиқотларда балиқ
озуқаларининг янги формулалари ишлаб чиқилиб, уларнинг балиқлар ўсиши ва соғлигига
таъсири ўрганилган. Натижалар шуни кўрсатдики, юқори оқсилли ва балансланган
озуқалар балиқларнинг ўсиш суръатини сезиларли даражада оширади. Экструзия
технологиясини қўллаш: Р. Лее ва К. Ванг (2019) тадқиқотларида экструзия усулининг
балиқ озуқаларини ишлаб чиқаришда қўлланилиши ўрганилган [4]. Ушбу усул озуқанинг
ҳазм бўлиш коэффициентини ошириб, балиқларнинг озиқланиш самарадорлигини
яхшилайди. Пробиотик ва пребиотик қўшимчалар: Н. Каримов ва А. Сафаров (2023)
томонидан олиб борилган тадқиқотларда балиқ озуқаларига пробиотик ва пребиотик
қўшимчалар қўшишнинг балиқларнинг иммунитети ва ўсишига таъсири ўрганилган [5,6,7].
Натижалар шуни кўрсатдики, бундай қўшимчалар балиқларнинг касалликларга
чидамлилигини оширади ва ўсиш суръатини яхшилайди.
Маҳаллий хомашёдан фойдаланиш: Ўзбекистон Республикаси Қишлоқ хўжалиги
вазирлиги (2021) томонидан ўтказилган тадқиқотларда маҳаллий хомашёлардан
фойдаланиб, арзон ва самарали балиқ озуқалари ишлаб чиқариш имкониятлари беради. Бу
ёндашув импорт қилинадиган хомашёга бўлган талабни камайтиришга ёрдам беради.
Экологик хавфсизликни таъминлаш: ФАО (2022) ҳисоботида балиқ озуқалари
ишлаб чиқаришда экологик хавфсизликни таъминлаш бўйича тадқиқотлар келтирилган.
Ушбу тадқиқотлар озуқа ишлаб чиқариш жараёнида чиқиндиларни камайтириш ва
барқарорликни таъминлашга қаратилган. Ушбу тадқиқотлар балиқчилик соҳасида
комбикорма ишлаб чиқариш технологиясини такомиллаштиришга қаратилган бўлиб,
балиқларнинг ўсиши, соғлиги ва умумий самарадорлигини ортишга хизмат қилади.
156
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 2 Issue 2
Балиқ комбикормасининг таркибини яхшилаш ва озиқлантириш самарадорлиги
ошириш муҳим аҳамиятга эга. Балиқ комбикормалари асосан оқсиллар, ёғлар, углеводлар,
витаминлар ва минералларни ўз ичига олади. Ушбу элементларнинг мувозанатли таркиби
балиқларнинг тез ўсиши ва иммунитет тизимининг мустаҳкамланишига ёрдам беради.
Тадқиқотлар шуни кўрсатадики, ҳайвон ва ўсимлик оқсиллари оптимал нисбатда
бўлиши балиқларнинг ўзлаштириш коэффициентини оширади.
Комбикорма ишлаб чиқаришда қуйидаги асосий хомашёлардан фойдаланилади:
Ҳайвон оқсиллари: балиқ уни, соя оқсили концентрати, чиғаноқ ва
қисқичбақасимонлар қолдиқлари.
Ўсимлик оқсиллари: маккажўхори, соя, буғдой кепаги.
Ёғлар: балиқ мойи, ўсимлик мойлари.
Минерал ва витамин қўшимчалари: калций, фосфор, Д ва В гуруҳ витаминлари ва
уларнинг таъсири қуйидагича баҳоланади (1-жадвал).
1-жадвал
Комбикорманинг балиқларга таъсири
Комбикорма таркиби
Балиқларга таъсири
Натижа
40% ҳайвон оқсили, 30%
ўсимлик оқсили, 20% ёғ, 10%
витамин ва минераллар
10 ҳафта давомида 200 та
балиқ озуқаланади
Балиқларнинг ўсиш
суръати 25% га ошади.
Экструзия қилинган махсус
озуқа (45% протеин, 20% ёғ,
15% углеводлар, 20% витамин
ва минераллар)
500 дона балиқ
иштирокида лаборатория
синови
Озиқлантириш
самарадорлиги 30% га
яхшиланади.
Пробиотик ва пребиотиклар
қўшилган озуқа (40% протеин,
25% углеводлар, 15% ёғ, 20%
қўшимчалар)
12 ҳафта давомида турли
пробиотик қўшимчалар
билан озуқаланган
балиқлар
Балиқларнинг
иммунитети ошади, ўсиш
суръати 18% га
яхшиланади.
Маҳаллий хомашёдан
тайёрланган аралаш озуқа
(35% протеин, 20% ёғ, 25%
углеводлар, 20% минераллар)
Маҳаллий ва импорт
хомашё таққосланган
Маҳаллий хомашёлардан
фойдаланган ҳолда
ишлаб чиқариш таннархи
15% га камайди.
50% маккажўхори, 30% арпа,
20% буғдой кепаги
8 ҳафта давомида 300 та
балиқ озуқаланади
Балиқларнинг вазни 22%
га ошди, озиқланиш
самарадорлиги 28% га
яхшиланади.
Ишлаб чиқариш технологиясининг такомиллаштирилган усуллари.
157
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 2 Issue 2
Анъанавий комбикорма ишлаб чиқариш жараёни майдалаш, аралаштириш,
гранулалаш ва қадоқлаш босқичларини ўз ичига олади. Технологияни такомиллаштириш
қуйидаги йўналишлар бўйича амалга оширилади:
Экструзия усули: Бу усул ёрдамида хомашё юқори ҳарорат ва босим остида қайта
ишланиб, ҳазм бўлиш кўрсаткичлари оширилади.
Пробиотик ва пребиотиклар қўшиш: Ичак микрофлорасини яхшилаш ва
иммунитетни ошириш мақсадида қўлланилади.
Микродастурлаш тизими: Ингредиентларни аниқ дозалаш орқали ишлаб чиқариш
жараёнининг барқарорлигини таъминлайди.
Инновацион технологияларнинг афзалликлари:
Ҳазм бўлиш коэффициентининг ошиши – экструзия ва ферментация усуллари
ёрдамида комбикормани ўзлаштириш даражаси 85-90% гача етади.
Озиқлантириш самарадорлигини ошириш – хомашё сифатини яхшилаш ва биофаол
қўшимчалар ёрдамида балиқларнинг ўсиш суръати 20-30% гача оширилиши мумкин.
Экологик хавфсизликни таъминлаш – табиий манбалардан самарали фойдаланиш
ва чиқиндиларни минималлаштириш имконини беради.
Балиқчиликни ривожлантириш ва юқори самарали балиқ озиқасини ишлаб чиқариш
бугунги кунда долзарб масалалардан бири ҳисобланади. Такомиллаштирилган комбикорма
ишлаб чиқариш технологиялари балиқларнинг соғлом ўсишини таъминлаш, уларнинг
озиқланиш самарадорлигини ошириш ҳамда экологик жиҳатдан хавфсиз маҳсулот олиш
имконини беради. Замонавий экструзия технологиялари, пробиотик ва пребиотик
қўшимчалар, хомашё таркибининг диверсификацияси орқали балиқчилик саноатининг
рентабеллигини ошириш мумкин.
REFERENCES
1.
T. Smith, J. Brown. (2020). "Aquafeed Formulation: Advances in Nutrition, Processing,
and Feed Technology." Elsevier.
2.
R. Lee, K. Wang. (2019). "Sustainable Fish Farming: Nutritional Strategies and Feed
Optimization." Springer.
3.
Ўзбекистон Республикаси Қишлоқ хўжалиги вазирлиги. (2021). "Балиқчилик ва
аквакултура ривожлантириш бўйича йўриқнома."
4.
ФАО. (2022). "Тҳе Стате оф Wорлд Фишериес анд Ақуаcултуре 2022." Унитед
Натионс.
5.
Н. Каримов, А. Сафаров. (2023). "Балиқ озуқаси ва унинг сифат кўрсаткичлари."
Ташкент: Фан ва технология.
158
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 2 Issue 2
6.
Makhmudov R. A. et al. Characteristics of catalpa plant as raw material for oil extraction
//The American Journal of Engineering and Technology.
– 2021. – Т. 3. – №. 03. – С. 70-75.
7.
Ниёзов С. А., Махмудов Р. А., ЗНАЧЕНИЕ АЗОТНОЙ КИСЛОТЫ ДЛЯ
НАРОДНОГО ХОЗЯЙСТВА И ПРОМЫШЛЕННОСТИ //Journal of Integrated
Education and Research. – 2022. – Т. 1. – №. 5. – С. 465-472.
