2025 -Yil
13-Fevral
RAQAMLI DUNYO: MATEMATIK VA INFORMATIK
YONDASHUVLAR
Respublika ilmiy-uslubiy konferensiyasi
131
ҲУДУДДА ИШЛАБ ЧИҚАРИШ ЖАРАЁНИНИ РАҚАМЛАШТИРИШ
МУАММОЛАРИ
Н.Неъматов
ТМС институти,
«Амалий математика ва информатика» кафедраси катта ўқитувчиси.
E-mail:
Tel.: +99893-449-78-00
https://doi.org/10.5281/zenodo.14849938
Аннотация.
Мазкур
мақолада
ҳудудда
ишлаб
чиқариш
жараёнини
рақамлаштиришнинг долзарб муаммолари ва имкониятлари таҳлил қилинган. Рақамли
технологияларни жорий этишнинг асосий қийинчиликлари, инфратузилмавий муаммолар,
кадрлар тайёрлаш масалалари ва бошқа тўсиқлар очиб берилган. Шунингдек, сўнгги
йиллардаги рақамлаштириш жараёнларида эришилган натижалар таҳлил қилинган ва
ҳудудларнинг рақамли иқтисодиётга ўтишини рағбатлантирувчи чора-тадбирлар таклиф
қилинган.
Калит сўзлар:
рақамлаштириш, ишлаб чиқариш жараёни, инфратузилма,
инновация, рақамли технологиялар, иқтисодий ривожланиш.
Кириш
Ҳозирги глобаллашув шароитида рақамли технологияларни жорий этиш ҳар бир
ҳудуднинг иқтисодий ривожланиши ва рақобатбардошлигини оширишда ҳал қилувчи
омиллардан бирига айланди. Бугунги кунда ишлаб чиқариш жараёнларини рақамлаштириш
нафақат самарадорликни ошириш, балки маҳаллий ресурсларни мақсадли фойдаланишга
йўналтириш, ишлаб чиқариш харажатларини камайтириш ва экологик барқарорликни
таъминлаш имконини ҳам беради. Бу жараёнлар орқали ҳудудлар халқаро бозорга
интеграция қилиш салоҳиятини ошириши мумкин.
Рақамлаштириш нафақат иқтисодий, балки ижтимоий соҳаларга ҳам кучли таъсир
кўрсатади. Масалан, рақамли технологиялар орқали маълумот алмашинуви тезлашади,
инновацион ечимлар жорий этилади ва аҳоли учун янги хизмат турлари яратилади. Жаҳон
иқтисодий форуми маълумотларига кўра, рақамли технологияларнинг тўғри жорий
этилиши глобал ялпи ички маҳсулотнинг (ЯИМ) 10-15%га ошишига хизмат қилади [1].
Шунингдек, ҳудудларда рақамлаштириш жараёнига жиддий эътибор қаратилмаса,
бу ҳудудлар рақамли иқтисодиётга ўтишда ортда қолиш хавфига дуч келади. Бу эса ишлаб
чиқариш жараёнларининг анъанавий усулларда қолиб кетишига ва натижада иқтисодий
ўсишнинг секинлашишига олиб келиши мумкин. Шу боис, мақолада ҳудудларда ишлаб
чиқариш жараёнини рақамлаштиришнинг долзарб муаммолари, уларни бартараф этиш
йўллари ва ривожланиш истиқболлари батафсил ёритилади.
Адабиётлар шарҳи
Жаҳон банки (2023). "Рақамли технологияларнинг глобал иқтисодий ўсишдаги
аҳамияти". Ушбу тадқиқотда рақамли инфратузилмани яхшилаш орқали минтақавий
иқтисодиётни ривожлантиришда эришилган натижалар таҳлил қилинган. Муаллифлар
минтақавий иқтисодий кўрсаткичларнинг 15% ошишига олиб келган рақамлаштириш
жараёнларини мисол сифатида келтиради.
2025 -Yil
13-Fevral
RAQAMLI DUNYO: MATEMATIK VA INFORMATIK
YONDASHUVLAR
Respublika ilmiy-uslubiy konferensiyasi
132
Ўзбекистон Республикаси Президентининг фармони (2020). "Рақамли Ўзбекистон -
2030" стратегияси. Ҳужжатда минтақавий иқтисодиётни рақамлаштиришдаги устувор
йўналишлар, хусусан, инфратузилма, таълим ва инвестиция сиёсатлари батафсил
ёритилган.
Жаҳон иқтисодий форуми (2022). "Рақамли иқтисодиёт: истиқболлар ва таҳдидлар".
Минтақавий рақамли трансформациянинг ижобий ва салбий томонлари мисоллар
билан таҳлил қилинган. Айниқса, инфратузилма ва кадрлар масаласига эътибор қаратилган.
Ким, С. (2021). "Жанубий Кореяда рақамли технологияларни жорий этиш
тажрибаси". Жанубий Кореянинг минтақавий иқтисодиётида рақамли инновацияларнинг
таъсирини очиб берувчи илмий тадқиқотлар натижалари келтирилган.
Иқтисодий ҳамкорлик ва тараққиёт ташкилоти (OECD) (2020). "Рақамлаштириш
орқали ишлаб чиқариш самарадорлигини ошириш". Ташкилот минтақавий ишлаб чиқариш
тизимларини рақамлаштириш бўйича қатор тавсиялар ва амалиётларни келтирган.
Алтухов, И. (2023). "Рақамли инфратузилмани ривожлантиришнинг иқтисодий
самарадорлиги".
Муаллиф
минтақавий
иқтисодий
кўрсаткичларга
рақамли
инфратузилманинг ижобий таъсирини таҳлил қилган.
Гартнер тадқиқот гуруҳи (2022). "Рақамли иқтисодиётда инновациялар ва
инвестициялар". Минтақавий иқтисодиётда инвестициянинг рақамлаштириш жараёнидаги
аҳамияти, шунингдек, бу жараённинг иқтисодий кўрсаткичларга таъсири мисоллар билан
ёритилган.
Методология.
Мазкур тадқиқотда таҳлилий, қиёсий ва статистик методлардан фойдаланилди.
Дастлаб ҳудудлардаги рақамлаштириш жараёни ҳақида мавжуд маълумотлар
йиғилди. Жаҳон банки ва Жаҳон иқтисодий форуми каби ташкилотларнинг манбалари
асосида жараёнларнинг умумий ҳолати таҳлил қилинди [1, 3]. Шунингдек, Жанубий Корея
ва Ўзбекистон тажрибалари қиёсий таҳлил қилинди [4, 2]. Ҳудудий иқтисодиётнинг турли
жабҳаларида рақамли технологияларни жорий этишнинг натижаларини баҳолаш учун
статистик маълумотлардан фойдаланилди.
Таҳлил ва натижалар.
Инфратузилма ҳолати:
Рақамли инфратузилманинг етишмаслиги ҳудудлардаги
ишлаб чиқариш жараёнларининг секинлашишига сабаб бўлаётган муҳим омиллардан бири
бўлиб қолмоқда. Жаҳон банки маълумотларига кўра, инфратузилмаси паст бўлган
ҳудудларда ишлаб чиқариш самарадорлиги 40%га пастроқ [1].
Молиявий ресурслар ва инвестициялар:
Иқтисодий ҳамкорлик ва тараққиёт
ташкилоти (OECD) маълумотларига кўра, рақамлаштиришга инвестиция қилинган ҳар бир
доллар ишлаб чиқариш самарадорлигини 1.5 долларга оширади [5].
Кадрлар масаласи:
Ўзбекистонда кадрлар тайёрлаш дастурлари етишмаслиги
рақамли технологияларни жорий этиш жараёнини секинлаштирмоқда [2].
Муҳокама.
Рақамлаштириш жараёнини самарали амалга ошириш учун инфратузилмани
ривожлантириш, малакали мутахассислар тайёрлаш ва молиявий қўллаб-қувватлашни
кучайтириш лозим. Жанубий Корея тажрибаси, рақамлаштириш жараёнининг инновация
ва инвестициялар орқали тезкор амалга оширилишини намоён этмоқда [4].
2025 -Yil
13-Fevral
RAQAMLI DUNYO: MATEMATIK VA INFORMATIK
YONDASHUVLAR
Respublika ilmiy-uslubiy konferensiyasi
133
Шунингдек, ҳудудларда давлат ва хусусий сектор ҳамкорлигини кучайтириш орқали
молиявий ресурслар муаммосини ҳал қилиш мумкин. Минтақавий иқтисодиётда рақамли
технологияларни қўллаш орқали соҳалардаги самарадорлик ва интеграцияни оширишга
эришиш мумкин. Айниқса, рақамли таълим тизимини ривожлантириш минтақавий кадрлар
салоҳиятини мустаҳкамлашга хизмат қилади.
Хулоса
.
Ҳудудларда
ишлаб
чиқариш
жараёнини
рақамлаштириш
иқтисодий
ривожланишнинг асосий драйверларидан биридир. Бу жараён инфратузилма, кадрлар ва
молиявий ресурслар билан боғлиқ муаммоларни ҳал этиш орқали янада самарали амалга
оширилади. Жаҳон банки ва Жаҳон иқтисодий форуми маълумотларига кўра, рақамли
технологияларнинг тўғри жорий этилиши иқтисодий ўсишни сезиларли даражада
рағбатлантириши мумкин [1, 3].
Фойдаланилган адабиётлар
1.
Жаҳон банки (2023). "Рақамли технологияларнинг глобал иқтисодий ўсишдаги
аҳамияти".
2.
Ўзбекистон Республикаси Президентининг фармони (2020). "Рақамли Ўзбекистон -
2030" стратегияси.
3.
Жаҳон иқтисодий форуми (2022). "Рақамли иқтисодиёт: истиқболлар ва таҳдидлар".
4.
Kim S. (2021). "Experience of Digital Technology Implementation in South Korea".
5.
Иқтисодий ҳамкорлик ва тараққиёт ташкилоти (OECD) (2020). "Рақамлаштириш
орқали ишлаб чиқариш самарадорлигини ошириш".
6.
Altukhov I. (2023). "Economic efficiency of digital infrastructure development".
7.
Гартнер тадқиқот гуруҳи (2022). "Рақамли иқтисодиётда инновациялар ва
инвестициялар".
8.
Н.Каримов, Н.Неъматов. Қишлоқ хўжалигида компьютерларни қўллашнинг айрим
масалалари. Таълим жараёнига ахборот технологияларини тадбиқ қилиш муаммолари,
Республика илмий-илмий анжумани, Андижон, (1-қисм), апрел 2017 й, 169-170 бетлар.
9.
Қ.Мамадалиев, Н.Неъматов. Аграр соҳа тадбиркорлигида инновациялар ривожланиш
омили сифатида. “Аграр соҳани истиқболли ривожлантиришда ресурс тежовчи
инновацион технологиялардан самарали фойдаланиш” мавзусидаги халқаро илмий-
техник анжуман мақолалар тўплами, 3-қисм Андижон 2019. 274-277 бетлар.
