2025
FEBRUARY
NEW RENAISSANCE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
VOLUME 2
|
ISSUE 2
196
BOLALARDA SEMIZLIKNING KLINIK KECHISHI, DAVOLASH USULLAR VA
PROFILAKTIKASI
Abdurasulova Tajixol Ramazanovna
TTATF Bolalar kasalliklari propedevtikasi,
bolalar kasalliklari va oilaviy shifokorlikda pediatriya kafedrasi.
Assistant.
https://doi.org/ 10.5281/zenodo.14885601
Annotatsiya. Ushbu tezisda bolalarda semizlik kasalligi, semizlikka olib keladigan
ovqatlanish jarayoni va uning profilaktikasi haqida fikr yuritilgan.
Kalit so’zlar: bolalarda semizlik, semirish omillari, profilaktika, davolash.
Bolalardagi semirish – bu davolanish kerak bo’lgan muammo bo’lib, u bolalik davrida va
bolaning hayotida sog’liq muammolari uchun xavf tug’dirishi mumkin. Bu asosan kattalarda
uchraydigan qandli diabet, xolesterin va qon bosimi kabi muammolarini erta aniqlashga olib
keladi.
Bolalikdagi semirishni ovqatlanish terapiyasi bilan bartaraf etish mumkin.
Bolalarda semizlik nima? Semirib ketish, ta’rifiga ko’ra, tanadagi yog’ massasining
ko’payishi. Bolalik semizligi –bu holatning bolalik yoki o’smirlik davrida paydo bo’lishi. Oziq-
ovqat bilan olingan energiya tananing ehtiyojidan ko’p bo’lgani va bu holat uzoq vaqt davom
etganligi sababli, tanadagi yog’ to’qimalari asta-sekin o’sib boradi. Bolalarda semirishga nima
sabab bo’ladi? Bolalarda semizlik sabablari orasida eng muhim omil oiladan kelib chiqadigan
ovqatlanish xatti-harakatlari bo’lsada, u ko’plab omillar tufayli rivojlanishi mumkin. Ushbu
sabablarni quyidagi chasanab o’tish mumkin
•
Fast food oziq-ovqat turlarini o’z ichiga olgan taomlarni iste’mol qilish,
•
Ko’p miqdorda qayta ishlangan mahsulotlarni o’z ichiga olgan qadoqlanganoziq-
ovqatmahsulotlarini iste’mol qilish
•
Qandli diabet va semirishga yo’l ochadigan oddiy shakar miqdori yuqori bo’lgan shakarli
va gazlangan ichimliklar,
•
Semizlikka genetik moyillik,
•
Og’irlikni keltirib chiqaradigan ba’zi kasalliklar, masalan, qalqonsimon bez
gormonlarining buzilishi,
•
Gormonal omillar,
•
Qo’llaniladigan dorilar yoki tibbiy qo’llanmalar,
2025
FEBRUARY
NEW RENAISSANCE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
VOLUME 2
|
ISSUE 2
197
•
Shirinliklar va tamaddilarni tez-tez iste’mol qilish,
•
Jismoniy faoliyatning yetishmasligi,
Shuni unutmaslik kerakki, bolalar eng ko’p ota-onasidan o’rnak oladilar. Bu
ovqatlanishuchunhamamal qiladi. Bolaning to’g’ri ovqatlanish uning sog’lig’iga bevosita ta’sir
qiladi. Bolalarda semirishning xavflar tomonlari quyidagilar;
Bolalik semizlig tez-tez uchraydigan ba’zi kasalliklar ehtimolini oshirishi mumkin. Ushbu
kasalliklar quyidagilardan iborat:
Qandli diabet: Semirib ketish insulin qarshiligini keltirib chiqaradi, bu organizmdagi
shakarni nazoratqilishni qiyinlashtiradi va diabet uchun xavf tug’diradi. Qandli diabet nafaqat
semirishbilanbog’liq. Bolaning ovqat iste’mol qilish odatlari ham diabet xavfiga ta’sir qiladi.
Bolaning ratsionida qadoqlangan va qayta ishlangan oziq-ovqat iste’moli, shakarli
ichimliklar, oddiy uglevodlar miqdori yuqori bo’lgan ovqatlar ham ko’rib chiqilishi kerak.
Xolesterin va yuqori qon bosimi: Semirib ketgan bola uchun, agar semirishning sababi ko’p
yog’li ovqatlanish bo’lsa, bu arteriyalarda blyashka to’planishi va tomirlarning qattiqlashishi
vayurakningshikastlanishiga olib kelishi mumkin. Bundan tashqari, gazaklar tarkibida yuqori tuz
miqdori kelajakdaqon bosimi kasalligiga moyillikni oshiradi. Jigar va buyraklar faoliyatining
buzilishi: noto‘g‘ri ovqatlanish va ortiqcha vazn bolaningtanasigayuk bo‘lib, a’zolarga zarar
yetkazishi mumkin. Semirish jigar kasalliklari xavfini oshiradi.
Ijtimoiy xavflar: .Jismoniy tanqid qilinishi, mazax qilinishi, tengdoshlari tomonidan
haqorat qilish kabi yomon xatti-harakatlar bolalarda o‘ziga ishonchsizlik, o‘z qadr-qimmatini
buzish, ruhiy tushkunlikvatashvish kabi oqibatlarga olib keladi. Bu jarayonni yaxshi boshqarish
uchun tajribali bolalar psixologidanyordam olish muhimdir. Bolalarda semirishni davolash Bolalik
semizligiga qarshi kurashishda oila zimmasiga katta mas’uliyat yuklangan. Semirib ketgan
bolalarda maqsad bolani oz ovqatlanish emas, balki unga to’g’ri ovqatlanish odatlarini berishdir.
Oziqlanish terapiyasi: tez vazn yo’qotishga olib keladigan mashhur parhez amaliyotlari
bolalar uchunmos emas. Ular o’sish va rivojlanishga salbiy ta’sir qiladi. Buning o’rniga, bolaga
to’g’ri ovqatlanishodatlarini berish muhimdir. Bolaning ovqatlanishiga quyidagi o’zgarishlar
kiritilishi mumkin:
•
Agar maktab uydan piyoda masofada joylashgan bo’lsa, mashina yoki avtobusdan
foydalanish o’rniga maktabga piyoda yoki velosipedda borish,
•
Bola bilan kelishilgan holda kompyuter, televizor yoki telefon bilan o’tkazgan vaqtini
cheklash;
2025
FEBRUARY
NEW RENAISSANCE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
VOLUME 2
|
ISSUE 2
198
•
Bolalarning sport mashg’ulotlarida ishtirok etishini qo’llab-quvvatlash, bolalarga ular
uchunengmos sport turini tanlashda bosim o’tkazmaslikka harakat qilish;
•
Oilaviy zinapoyalardan foydalanishni ommalashtirish, ochiq havoda birgalikda
mashg’ulotlardaqatnashish, tabiatda vaqt o’tkazish;
•
Maktabdagi boshqa ota-onalar bilan jismoniy faollikni oshirish bo’yicha tadbirlarni
rejalashtirish
Semirib ketishni davolash uchun dori vositalarining koʻpligiga qaramasdan, ularning
deyarli barchasijiddiy yon taʼsiri tufayli AQSh oziq-ovqat va farmatsevtika idorasi tomonidan
taqiqlangan. Ulardanbeshtasi hozirda tasdiqlangan: orlistat, lorcaserin, fentermin-topiramat,
bupropion-naltreksonvaliraglutid. Klinik sinovlardan oʻtmoqda: tirzepatid. Bolalarning bo‘yi va
vazni muntazam ravishda o‘z sohasi bo‘yicha mutaxassislar bo‘lgandietologlarishtirokida nazorat
qilib borilishi, rivojlanishini qattiq nazorat qilib borishi kerak. Kasalxonalarimizdabolalarda
semirishni davolash amalga oshiriladi. Farzandingizda bolalik davridagi semirib ketish xavf
ibo’lsa, iloji boricha tezroq dietologlar bilan uchrashuvga yozilishni unutmang.
REFERENCES
1.
Efimov, A. S. Endokrinologning kichik ensiklopediyasi / A. S. Efimov, N. A. Zueva, N. D.
Tronko.[va boshqalar]. -Kiev: DGS LTD MChJ: Medkniga, 2007. —S. 255-260. —360 s.-
(amaliyotchikutubxonasi).—[2005-yil ikki nashrining bir jildli qayta nashri (1-kitob: 120 bet;
2-kitob: 140bet)]. — 5000 nusxa. — UDC 616.43(03)(G). — ISBN 966-7013-23-5.
2.
Semirib ketish va ortiqcha vazn: [arch. 2019-yil 19-oktabr] = Semizlik va ortiqcha vazn.
JSST(2018-yil 16-fevral). 2019-yil 6-noyabrda asl nusxadan arxivlangan. : [boshiga. ingliz
tilidan]. —JSST, 2018. — 16-fevral. — (Axborotnomalar).
3.
Bershteyn, Lev. Semirib ketish va saraton: ekzosomalar nima haqida “gapirishadi”? /
LevBershtein,Anastasiya Malek // Tabiat: jurnal. — 2018-yil — 6-son.
4.
“Pivo qorini” odamning vaznidan qatʼiy nazar, erta oʻlim xavfini oshiradi: meta-sharh //
Respublika.−2020-yil — 6-oktabr
