2025
FEBRUARY
NEW RENAISSANCE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
VOLUME 2
|
ISSUE 2
338
SHARQ VA G‘ARB NOTIQLIGI
Shokirova Hilola Husen qizi
Buxoro davlat pedagogika instituti
O‘zbek tili va adabiyoti yo‘nalishi 3-O‘TA-24 guruh talabasi.
https://doi.org/10.5281/zenodo.14926570
Annotatsiya.
“Sharq va G‘arb notiqligi” mavzusi insoniyatning madaniy, falsafiy,diniy va
ijtimoiy jihatlardagi farqlarini o‘rganadi. Maqola Sharq va G‘arb o‘rtasidagi notiqlikning kelib
chiqish sabablari, ularning zamonaviy jamiyatdagi ahamiyati va ikkala dunyoning uyg‘unlashuv
imkoniyatlarini ko‘rib chiqadi.
Kalit so‘zlar:
Sharq madaniyati, G‘arb madaniyati, ma’naviyat, individualism, falsafiy
farqlar, diniy qarashlar, ijtimoiy qadriyatlar, tabiat bilan uyg‘unlik, globalizatsiya, madaniy
uyg‘unlashuv.
Abstract.
The theme of ”Eastern and Western rhetoric” explores the cultural,
philosophical, religious, and social differences of humanity. The article examines the origins of
rhetoric between the East and the West, their importance in modern society, and the possibilities
for the harmony of both worlds.
Аннотация
. Тема «Восточная и западная риторика» исследует культурные,
философские, религиозные и социальные различия человечества. В статье
рассматриваются истоки риторики между Востоком и Западом, их значение в
современном обществе, а также возможности гармонии обоих миров.
Key words:
Eastern culture, Western culture, spirituality, individualism, philosophical
differences, religious views, social values, harmony with nature, globalization, cultural
harmonization.
Ключевые слова:
восточная культура, западная культура, духовность,
индивидуализм, философские различия, религиозные воззрения, социальные ценности,
гармония с природой, глобализация, культурная гармония.
Kirish
Sharq va G‘arb notiqligi insoniyat tarixidagi eng qadimiy va dolzarb mavzulardan biridir.
Bu ikki dunyo o‘ratasidagi madaniy, falsafiy, ijtimoiy va diniy farqlar insoniyatning
rivojlanishida muhim rol o‘ynagan. Sharq va G‘arb notiqligi nafaqat geografik jihatdan,balki
fikrlash, hayot tarsi, qadriyatlar va dunyoqarashlar jihatidan ham katta farqlarni o‘z ichiga oladi.
2025
FEBRUARY
NEW RENAISSANCE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
VOLUME 2
|
ISSUE 2
339
Ushbu maqolada Sharq va G‘arb notiqligining asosiy jihatlarini,ularning kelib chiqish
sabablarini va zamonaviy dunyoda bu farqlarning ahamiyati ko‘rib chiqiladi.
Asosiy qism
Uzoq tarixga borib taqalgan notiqlik san’atining rivojlanish nuqtalari sifatida Rim va Afina
ko‘rsatilishiga qaramasdan,bu yo‘nalish Vavilon, Misr, Assuriya va Hindistonda yuzaga
kelganligi haqida ilmiy asoslar mavjud. Ushbu yo‘nalishning yuzaga kelishi va rivojlanishiga asos
bo‘lgan bir qancha omillar sifatida o‘sha davrda muhim ahamiyatga ega sohalar savdo-sotiq,
siyosiy va xalqaro aloqalar sud ishlari,harbiy sohalar hisoblangan. Chunki insonlar orasida yuksak
obro‘-e’tiborga ega bo‘lish,yuqori mansabni egallash,yaxshi daromad orttirish uchun notiqlik
san’atini puxta egallash talab etilgan. Notiqlik san’ati notiq nutqni tinglovchilarga jonli, ifodali va
ta’sirli yetkazish malakasi hisoblanadi. Notiqlik san’atini mahorat bilan egallagan har qanday
shaxs insonlarni o‘ziga ergashtirish va hech shubhasiz ishontirish,ularni notiq maqsad qilgan
g‘oyani qo‘llab-quvvatlashga undash qobiliyatiga ega bo‘lishi o‘sha paytning bir qancha mashhur
notiqlari tomonidan alohida ta’kidlangan. Misol uchun, mashhur Yunon faylasufi Aristotel
notiqlik san’atini “har qanday sharoit va vaziyatda ham insonlarni o‘ziga ergashtira bilish
qobiliyati”deya ta’riflagan bo‘lsa, Platon uni insonlar ongini boshqarish san’ati deya izohlagan.
Sharq va G‘arb notiqligi, birinchidan, ularning madaniy va falsafiy qarashlaridagi
farqlardan kelib chiqadi. Sharq madaniyati, asosan, Hindiston, Xitoy, Yaponiya, Eron va Arab
dunyosi kabi mintaqalarni o‘z ichiga oladi. Bu madaniyatlarda inson va tabiat, inson va kosmos
o‘rtasidagi hamohanglik, ruhiyat va ma’naviyatga alohida e’tibor beriladi. Sharq falsafasida
buddizm, konfutsiylik kabi oqimlar insonning ichki dunyosini, ma’naviy tarbiyani va tabiat bilan
uyg‘unlikda yashashni o‘rgatadi.
G‘arb madaniyati esa, asosan, Yunon-Rim falsafasi, nasroniylik va keyinchalik Uyg‘onish
davri va ma’rifat davri g‘oyalariga asoslangan. G‘arb falsafasi insonning aqliy qobiliyati, fan,
texnalogiya va individualizm muhim o‘rin tutadi. G‘arbda inson tabiatni o‘zgartirish, uni o‘z
manfaatlari uchun ishlatishga intiladi. Bu esa Sharqning tabiat bilan uyg‘unlikda yashash
g‘oyasidan farq qiladi.
Sharq va G‘arb notiqligi diniy va ma’naviy qarashlarda ham o‘z aksini topadi. Sharqda din
va ma’naviyat ko‘pincha bir-biri bilan bog‘liq bo‘lib,I nsonning ichki dunyosini rivojlantirishga
qaratilgan. Hinduiylik, buddizm kabi dinlar insonning ruhiy ozodligi va ma’naviy kamolotiga
urg‘u beradi.Sharqda din ko‘pincha hayotning barcha jabhalariga singib ketgan bo‘lib,u faqat
ibodatgohlar bilan chegaralanmaydi. G‘arbda esa, nasroniylik va keyinchalik sekulyarizmning
rivojlanishi bilan din va dunyoviy hayot o‘rtasidagi aniq chegara mavjud.
2025
FEBRUARY
NEW RENAISSANCE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
VOLUME 2
|
ISSUE 2
340
G‘arbda din ko‘pincha shaxsiy e’tiqod masalasi sifatida qaraladi va ijtimoiy hayotdan
ajralgan holda ko‘riladi.Bu esa Sharqning din va hayotni uzviy bog‘liq deb biladigan qarashlaridan
farq qiladi.
Sharq va G‘arb notiqligi ijtimoiy tuzum va qadriyatlarda ham sezilarli farqlarni keltirib
chiqaradi. Sharq jamiyatlarida oila,qarindoshlik munosabatlari va jamoa manfaatlari ustuvor
hisoblanadi. Individualizmga nisbatan kamroq e’tibor beriladi, buning o‘rniga jamoa manfaatlari
va guruh hamjihatligi muhim deb qaraladi. Masalan, Sharq mamlakatlarida oilaviy qadriyatlar,
katta avlodga hurmat va ijtimoiy mas’uliyat kuchli hisoblanadi. G‘arbda esa individualism,shaxsiy
erkinlik va shaxsiy huquqlar ustuvor ahamiyatga ega.G‘arb jamiyatlarida har bir insonning o‘ziga
xos qadriyatlari,orzu-intilishlari va hayot tarsi hurmatga sazovor hisoblanadi. Bu esa ijtimoiy
munosabatlarda ancha erkinlik va mustaqillikni keltirib chiqaradi.
Xulosa.
Sharq va G‘arb notiqligi insoniyatning boy madaniy merosini ifodalaydi. Bu
farqlar nafaqat madaniy va falsafiy jihatdan, balki ijtimoiy, diniy va ma’naviy qarashlarda ham
ko‘rinadi. Zamonaviy dunyoda bu farqlar o‘zgarishda davom etmoqda biroq ularning mohiyati
insoniyatning rivojlanishida muhim rol o‘ynashda davom etadi. Sharq va G‘arb o‘rtasidagi
muloqot va o‘zaro ta’sir insoniyatning kelajagi uchun muhim ahamiyatga ega bo‘lib,ikkala
dunyoning eng yaxshi jihatlarini birlashtirish orqali yangi, uyg‘unlashgan madaniy va falsafiy
qarashlar shakllantirish mumkin. Sharq va G‘arb notiqligi nafaqat geografik chegara, balki
insoniyatning turli qirralarini ifodalovchi ikkita keng tushunchadir. Ushbu farqlarni tushunish va
ularni uyg‘unlashtirish orqali dunyo yanada tinch va barqaror bo‘lishi mumkin.
REFERENCES
1.
Bakhshilloevna, S. M., & Akmalovna, A. M. M. (2024, February). SCIENTIFIC AND
THEORETICAL FOUNDATIONS OF AESTHETIC EDUCATION OF CHILDREN OF
PRESCHOOL AGE. In
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL E-
CONFERENCE" MODERN TENDENCIES OF DIGITAL EDUCATION AND WAYS OF
IMPLEMENTING THEM IN THE EDUCATIONAL PROCESS"–Brno, Czech
(Vol. 1, pp.
49-51).
2.
qizi Hamidova, U. F., & Sharipova, M. B. (2024, February). METHODOLOGY OF
DEVELOPMENT OF CREATIVE ABILITIES OF CHILDREN OF PRESCHOOL AGE.
In
INTERNATIONAL CONFERENCE: PROBLEMS AND SCIENTIFIC SOLUTIONS.
(Vol.
3, No. 1, pp. 73-82).
2025
FEBRUARY
NEW RENAISSANCE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
VOLUME 2
|
ISSUE 2
341
3.
Шарипова, М. Б., & Неъматуллоева, М. (2024, February). ТЕОРИЯ РАЗВИТИЯ
ЛИЧНОСТИ ЭРИКА ЭРИКСОНА СРЕДИ ДРУГИХ ПОДХОДОВ И НАУЧНОЙ
МЕТОДОЛОГИИ. In
INTERNATIONAL
SCIENTIFIC
AND
PRACTICAL
E-
CONFERENCE" MODERN TENDENCIES OF DIGITAL EDUCATION AND WAYS OF
IMPLEMENTING THEM IN THE EDUCATIONAL PROCESS"–Brno, Czech
(Vol. 1, pp. 6-
13).
4.
Шарипова, М. Б., & Неъматуллоева, М. (2024, February). КОМПЛЕКСНАЯ
КОНЦЕПЦИЯ РАЗВИТИЯ ЛИЧНОСТИ И ЕЕ НАУЧНО-ТЕОРЕТИЧЕСКИЕ
ОСНОВЫ. In
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL E-CONFERENCE"
MODERN TENDENCIES OF DIGITAL EDUCATION AND WAYS OF IMPLEMENTING
THEM IN THE EDUCATIONAL PROCESS"–Brno, Czech
(Vol. 1, pp. 18-25).
5.
Sharipova,
M.
(2023).
“ALPOMISH”
EPOSINING
QADIMIYLIGI
VA
AN’ANAVIYLIGI.
ЦЕНТР НАУЧНЫХ ПУБЛИКАЦИЙ (buxdu. uz)
,
44
(44).
6.
Sharipova, M. (2024). EPOS HAMDA MAROSIM MUNOSABATINING QADIMIYLIGI
VA AN’ANAVIYLIGI.
ЦЕНТР НАУЧНЫХ ПУБЛИКАЦИЙ (buxdu. uz)
,
46
(46).
7.
Sharipova, M. (2024). EPOS HAMDA MAROSIM MUNOSABATINING QADIMIYLIGI
VA AN’ANAVIYLIGI.
ЦЕНТР НАУЧНЫХ ПУБЛИКАЦИЙ (buxdu. uz)
,
46
(46).
8.
Sharipova, M. (2023). “ALPOMISH” DOSTONIDA NIKOH MAROSIMINING ARXAIK-
BAIIY XUSUSIYATLARI.
ЦЕНТР НАУЧНЫХ ПУБЛИКАЦИЙ (buxdu. uz)
,
44
(44).
9.
Sharipova, M. (2023). MAKTABGACHA TA’LIM TIZIMIDA ETNIK-MADANIY
TA'LIM TIZIMI.
ЦЕНТР НАУЧНЫХ ПУБЛИКАЦИЙ (buxdu. uz)
,
32
(32).
10.
Sharipova, M. (2023). “ALPOMISH” DOSTONI BADIIY STRUKTURASIDA
MAROSIMLARNING O ‘RNI.
ЦЕНТР НАУЧНЫХ ПУБЛИКАЦИЙ (buxdu. uz)
,
30
(30).
11.
Sharipova, M. B., & Farmonova, G. S. Q. (2021). NIKOHDAN SO’NG ADO
ETILADIGAN
URF-ODATLAR
TASVIRI
(“ALPOMISH”
DOSTONI
MISOLIDA).
Scientific progress
,
2
(7), 1125-1129.
12.
qizi Hamidova, U. F., & Sharipova, M. B. (2024, February). METHODOLOGY OF
DEVELOPMENT OF CREATIVE ABILITIES OF CHILDREN OF PRESCHOOL AGE.
In
INTERNATIONAL CONFERENCE: PROBLEMS AND SCIENTIFIC SOLUTIONS.
(Vol.
3, No. 1, pp. 73-82).
13.
Шарипова, М. Б., & Неъматуллоева, М. (2024, February). ТЕОРИЯ РАЗВИТИЯ
ЛИЧНОСТИ ЭРИКА ЭРИКСОНА СРЕДИ ДРУГИХ ПОДХОДОВ И НАУЧНОЙ
МЕТОДОЛОГИИ. In
INTERNATIONAL
SCIENTIFIC
AND
PRACTICAL
E-
2025
FEBRUARY
NEW RENAISSANCE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
VOLUME 2
|
ISSUE 2
342
CONFERENCE" MODERN TENDENCIES OF DIGITAL EDUCATION AND WAYS OF
IMPLEMENTING THEM IN THE EDUCATIONAL PROCESS"–Brno, Czech
(Vol. 1, pp. 6-
13).
14.
Шарипова, М. Б., & Неъматуллоева, М. (2024, February). КОМПЛЕКСНАЯ
КОНЦЕПЦИЯ РАЗВИТИЯ ЛИЧНОСТИ И ЕЕ НАУЧНО-ТЕОРЕТИЧЕСКИЕ
ОСНОВЫ. In
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL E-CONFERENCE"
MODERN TENDENCIES OF DIGITAL EDUCATION AND WAYS OF IMPLEMENTING
THEM IN THE EDUCATIONAL PROCESS"–Brno, Czech
(Vol. 1, pp. 18-25).
15.
Sharipova,
M.
(2023).
“ALPOMISH”
EPOSINING
QADIMIYLIGI
VA
AN’ANAVIYLIGI.
ЦЕНТР НАУЧНЫХ ПУБЛИКАЦИЙ (buxdu. uz)
,
44
(44).
16.
Sharipova, M. (2024). EPOS HAMDA MAROSIM MUNOSABATINING
QADIMIYLIGI VA AN’ANAVIYLIGI.
ЦЕНТР НАУЧНЫХ ПУБЛИКАЦИЙ (buxdu.
uz)
,
46
(46).
17.
Sharipova, M. (2023). “ALPOMISH” DOSTONIDA NIKOH MAROSIMINING ARXAIK-
BAIIY XUSUSIYATLARI.
ЦЕНТР НАУЧНЫХ ПУБЛИКАЦИЙ (buxdu. uz)
,
44
(44).
18.
Sharipova, M. (2023). MAKTABGACHA TA’LIM TIZIMIDA ETNIK-MADANIY
TA'LIM TIZIMI.
ЦЕНТР НАУЧНЫХ ПУБЛИКАЦИЙ (buxdu. uz)
,
32
(32).
19.
Sharipova, M. (2024). ABDUNAZAR POYONOVNING 70 YILLIK YUBILEYI
DOIRASIDA “ABDUNAZAR POYONOVNING BAXSHICHILIK SAN’ATIDA
TUTGAN O ‘RNI” MAVZUSIDA RESPUBLIKA ILMIY-AMALIY KONFERENSIYA
(Ilmiy
maqolalar to’plami):
ABDUNAZAR
POYONOVNING
KUYLAGAN
“ALPOMISH” VARIANTIDA MAROSIMLAR BADIIY IFODASI.
Buxoro davlat
pedagogika instituti jurnali
,
4
(4).
20.
Baxshilloyevna, S. M., & Firuzovna, R. S. (2024). KITOBXONLIK MADANIYATI
ORQALI TALABALAR MA'NAVIYATINI YUKSALTIRISHNING ILMIY-NAZARIY
ASOSLARI.
21.
Sharipova, M., & Jabborova, D. (2024). COMMONALITIES IN THE RELATIONSHIPS
OF FOLKLORE GENRES WITH LITERATURE.
Modern Science and Research
,
3
(9),
170-177.
22.
Sharipova, M., & Rajabova, S. (2024). SCIENTIFIC AND THEORETICAL BASIS OF
IMPROVING THE SPIRITUALITY OF STUDENTS THROUGH LIBRARY
CULTURE.
Modern Science and Research
,
3
(9), 148-155.
2025
FEBRUARY
NEW RENAISSANCE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
VOLUME 2
|
ISSUE 2
343
23.
Sharipova, M., & Saidova, S. (2024). THE SKILL OF CHARACTER DEVELOPMENT IN
ABDULLA QAHHOR'S STORIES.
Modern Science and Research
,
3
(9), 156-162.
24.
qizi Hamidova, U. F., & Sharipova, M. B. (2024, February). METHODOLOGY OF
DEVELOPMENT OF CREATIVE ABILITIES OF CHILDREN OF PRESCHOOL AGE.
In
INTERNATIONAL CONFERENCE: PROBLEMS AND SCIENTIFIC SOLUTIONS.
(Vol.
3, No. 1, pp. 73-82).
25.
Azimov, Y., To’xsanov, Q., Adizov, B., Sharipova, M., & Hojiyeva, N. (2024). Statistical
analysis of thrift and ecological education concepts in elementary school students. In
E3S
Web of Conferences
(Vol. 587, p. 02020). EDP Sciences.
26.
Sharipova,
M.
(2023).
“ALPOMISH”
EPOSINING
QADIMIYLIGI
VA
AN’ANAVIYLIGI.
ЦЕНТР НАУЧНЫХ ПУБЛИКАЦИЙ (buxdu. uz)
,
44
(44).
27.
Sharipova, M. (2024). EPOS HAMDA MAROSIM MUNOSABATINING QADIMIYLIGI
VA AN’ANAVIYLIGI.
ЦЕНТР НАУЧНЫХ ПУБЛИКАЦИЙ (buxdu. uz)
,
46
(46).
28.
Sharipova, M. (2024). EPOS HAMDA MAROSIM MUNOSABATINING QADIMIYLIGI
VA AN’ANAVIYLIGI.
ЦЕНТР НАУЧНЫХ ПУБЛИКАЦИЙ (buxdu. uz)
,
46
(46).
29.
Sharipova, M. (2023). “ALPOMISH” DOSTONIDA NIKOH MAROSIMINING ARXAIK-
BAIIY XUSUSIYATLARI.
ЦЕНТР НАУЧНЫХ ПУБЛИКАЦИЙ (buxdu. uz)
,
44
(44).
30.
Sharipova, M. (2023). “ALPOMISH” DOSTONI BADIIY STRUKTURASIDA
MAROSIMLARNING O ‘RNI.
ЦЕНТР НАУЧНЫХ ПУБЛИКАЦИЙ (buxdu. uz)
,
30
(30).
31.
Sharipova, M. (2020). Вестник магистратуры.
ЦЕНТР НАУЧНЫХ ПУБЛИКАЦИЙ
(buxdu. uz)
,
1
(1).
32.
Sharipova, M. B., & Inoyatova, F. I. (2018). USE OF PROBLEM-BASED LEARNING IN
THE CLASSROOM.
УЧЕНЫЙ XXI ВЕКА
, (11), 69.
33.
Sharipova, M. B., & qizi Shokirova, N. Z. «ALPOMISH» DOSTONI–BADIIY
BARKAMOL ASAR.
34.
Sharipova, M. B., & qizi Salimova, K. R. “ALPOMISH” DOSTONIDA “KAMPIR O’LDI”
MAROSIMI TASVIRI.
35.
Sharipova, M. B. Ritual and Epic Relations in the Epic" Alpomish".
MIDDLE EUROPEAN
SCIENTIFIC BULLETIN
.
