ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 3 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
278
ZAMONAVIY GRAFIKADA TARIXIY SHAXSLAR OBRAZI TALQINI
Istamtoshev Ulug‘bek
Kamoliddin Behzod nomidagi Milliy rassomlik va dizayn instituti
Dastgoh va kitob grafikasi mutaxassisligi 1-kurs magistranti.
https://doi.org/10.5281/zenodo.15032962
Аnnotatsiya.
Maqola O‘zbekiston zamonaviy grafika sanʼatida tarixiy shaxslar obrazi
tasvirlangan asarlarning o‘ziga xos badiiy jihatlarini o‘rganishga qaratilgan bo‘lib, tarixda iz
qoldirgan buyuk shaxslar, ajdodlarimizing rassomlarimiz tomonidan yaratilgan asarlarining
ahamiyatini ilmiy-nazariy jihatdan o‘rganildi.
Kalit soʻzlar:
zamonaviy grafika, tarixiy shaxslar obrazi.
ИНТЕРПРЕТАЦИЯ ОБРАЗОВ ИСТОРИЧЕСКИХ ПЕРСОНАЖЕЙ В
СОВРЕМЕННОЙ ГРАФИКЕ
Аннотация.
Статья была направлена на изучение специфических художественных
аспектов произведений с изображением исторических личностей в современном
графическом искусстве Узбекистана и научно-теоретически исследовала значение
произведений, созданных художниками наших предков, великими личностями,
оставившими след в истории.
Ключевые слова:
современная графика, образы исторических личностей.
INTERPRETATION OF THE IMAGE OF HISTORICAL FIGURES IN MODERN
GRAPHICS
Abstract.
The article was aimed at studying the specific artistic aspects of the works
depicting the image of historical figures in modern graphic art of Uzbekistan, and studied the
significance of the works created by great figures, artists of our ancestors, who left their mark on
history.
Keywords:
modern graphics, the image of historical figures.
Mustaqillikdan so‘ng barcha sohada bo‘lgani kabi grafika san’atida ham tarixga,
o‘tmishga murojaat etish va eʼtiborning ortishi tarixiy janrni yanada yuksalishini belgilab berdi.
Tarixiy mavzuda asar yozuvchi muallifdan tasvir etilayotgan davr hayotini yokitarixiy
shaxsning hayoti va faoliyatini tarix hujjatlari (arxiv materiallari, xotiralar va hokazo) asosida
o‘rganish, shu davrning tarixiy koloritini haqqoniy ifodalash, personajlar nutqida va tashqi
ko‘rinishida o‘sha davr kishilari tiliga xos xususiyatlarni aks ettirish talab etiladi.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 3 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
279
Rassomning tarixiy mavzuga murojaat etishdan maqsadi, tomoshabinlarni tarixiy
o‘tmishdagi muhim voqealar, tarixiy shaxslar hayoti va faoliyati bilan tanishtirish, ularda o‘z
xalqining tarixiy o‘tmishiga nisbatan hurmat tuyg‘usini uyg‘otish va shu yo‘l bilan maʼrifatli
avlodni tarbiyalash, zamondoshlarni tarixiy o‘tmish voqealaridan, tarixiy shaxslarning hayoti va
faoliyatidagi ibratli tomonlardan saboq olishga undash, bugungi voqelikdagi ayrim noxush
voqea va hodisalarga tarixiy o‘tmish voqealarini tasvirlash orqali munosabat bildirishdir.
Tarixiy shaxslar obrazini yaratishda esa rassomlar oldida mushkul vazifa turadi. Chunki
kamdan-kam holatlardan mustasno tarzdagina tarixda ularning tashqi qiyofalari haqida hech
qanday dalillar saqlanib qolmagan.
Buning natijasida o‘zida zamonasi ruhini timsollashtiruvchi umumlashma tarzdagi
ramziy portretlar vujudga kelmoqda.
Bilamizki, grafika san’atida ham tarixiy shaxslarning obrazlari ko‘pincha xalq bilan
bog‘liq tarzda talqin qilinadi. O‘zbekistonning yirik tarixiy shaxslari o‘zining adabiy merosidan
tashqari, xalq ta’limoti, ma’naviyat va o‘zbek milliyligini shakllantirishdagi o‘rni bilan ham
alohida e’tirof etilgan.
Ular, ko‘pincha, xalqning fidoyiligi va kuchi bilan birlashtirilgan holda tasvirlanadi.
Ba’zan o‘zbek grafik san’atida tarixiy shaxslarning obrazi simvolik tarzda ham talqin
qilinadi. Bu tarzda rassomlar tarixiy shaxslarning obrazini allegorik uslubda yaratadilar.
Shuningdek, o‘zbek grafikasida tarixiy shaxslarning tasviri faqat ularning tashqi
ko‘rinishini emas, balki ulug‘vor g‘oyalarini, siyosiy va ma’naviy ta’sirini ham o‘z ichiga oladi.
Bu esa san’atning rivojlanishida yuksak ahamiyatga ega.
O‘zbek rassomlarining tarixiy janrga bo‘lgan munosabati va tarixiy shaxslar
oblazlarining xarakterini ranglar va tasvirlar orqali ochib berilishi masalalari ko‘rib chiqilib,
mashxur rassomlar ijodi orqali taxlil qilindi.
Mustaqillik yillarida realistik yo‘nalishda tarixiy shaxslarni va xalq qahramonlarini
yaratish keksa va o‘rta avlod rassomlarining sermaxsul ijodida namoyon bo‘ldi.
Q.Vasharov, X.Ziyaxanov, E.Ishoqov, V.Apuxtin, M.Kagarov, M.Sodiqov, L.Zufariy,
D.To‘xtaqulov kabi ko‘plab rassomlar asarlarida bu yo‘nalish uchun anʼanaviy bo‘lgan tarixiy
va janrli kartinalar o‘z ifodasini topdi.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 3 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
280
Qutlug‘ Basharov.
Nodirabegim.
Qog‘oz, tempera
Xurshid Ziyaxanov
Boburnoma.
Mato, moybo‘yoq
Dilbek To‘xtaqulov.
Alisher Navoiy va Husayn Boyqora.
Qog'oz, sangina, ko'mir
Zamonaviy grafika san’atida tarixiy shaxslar obrazini talqin qilish deganda biz rassomning
tarixiy va madaniy merosni o‘zlarining ijodiy uslubida qayta ifodalash jarayoni ekanligini
tushunamiz. Bu jarayon, ayniqsa, qadimiy madaniyatlar, afsonalar yoki tarixiy shaxslar asosida
yaratilgan tasvirlarni zamonaviy estetikaga moslashtirishni o‘z ichiga oladi. Tarixiy shaxslarning
obrazini asarlarda talqin etish grafika san’atini rivojlantirishda yangi imkoniyatlar yaratadi va
tarixiy bilimlarni zamonaviy kontekstda jonlantiradi. Bu esa tomoshabinni yangi, qiziqarli va ko‘p
o‘lchovli san’at asarlari bilan tanishtiradi. O‘zbekiston grafik san’atida, ayniqsa XX asrning
birinchi yarmida, milliy tarixiy shaxslar va ulug‘lar ko‘pincha klassik uslublarda tasvirlangan.
Rassomlar tarixiy o‘zbek hukmdorlari, ilm-fan va madaniyat arboblari, shuningdek, xalqqa
xizmat qilgan shaxslarni tasvirlashda an’anaviy uskuna va uslublarga murojaat qilgan. Masalan,
Amir Temur, Mirzo Ulug‘bek, Alisher Navoiy, Zaxiriddin Muxammad Bobur, Nodirabegim,
To‘maris kabi buyuk shaxslar, o‘sha davr uslubiga mos holda, o‘zbek xalqi uchun ahamiyatli
yuksak maqomda tasvirlanadi.
O‘zbekiston grafikasida tarixiy shaxslar tasvirini yaratishda zamonaviy texnologiyalar va
uslublar ham qo‘llanila boshlagan. Masalan, 1990-yillardan keyin, o‘zbek grafik san’ati milliy
tarixga yangicha yondashuvni o‘z ichiga olgan. Qadimiy shaxslar, masalan, Nodirabegim,
Zaxiriddin Muxammad Bobur yoki Alisher Navoiy, yangi estetikada, minimalist yoki abstrakt
shakllarda tasvirlangan. Grafik rassomlar bu shaxslarni faqat tarixiy obraz sifatida emas, balki
ularning g‘oyalarini zamonaviy kontekstda ham talqin qilgan.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 3 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
281
Aynan ushbu tarixiy mavzudagi kartinalarni kuzatar ekanmiz, rassomlar har bir asarni
yaratish chog‘ida qanchalik beqiyos ilmiy maʼlumotlarga murojaat etgani va ko‘plab izlanishlar
olib borishayotganligini anglab yetamiz.
Bu hol yosh rassomlar orasida ham keng quloch yozmoqda. Bundan ko‘rinib turibdiki,
yosh, iqtidorli rassomlar tarixiy mavzuga bo‘lgan qiziqishlari kuchli. Ular huddi ustoz rassomlar
singari tarixiy kartinalarni yaratish, buyuk allomalarimiz, tarixiy voqea-hodisalar, dunyoga
mashhur shaxslarimizni o‘z asarlarida aks ettirish uchun ilmiy maʼlumotlarga, kitoblarga
murojaat etibgina qolmay, muzey va teatrlarga borib o‘tgan zamon liboslari, rekvizitlar, turli
ashyolar va shu kabi boshqa ko‘plab maʼlumotlarni to‘plab, shu asosida asarlar yaratishga
intilishmoqda. Shu jarayon davomiyligida ular o‘z ustida ishlab, bilimlarini yanada oshirib,
mustaqil ravishda ham ijod qilish bo‘yicha amaliy ishlarni bajarishmoqda.
Sanʼat qaysi ko‘rinishda bo‘lmasin kishilarning xis-tuyg‘ulariga, ruhiyatiga taʼsir etuvchi
vosita sifatida namoyon bo‘ladi. Har bir ijodkor o‘z-o‘zicha izlanadi, o‘z-o‘zicha mehnat qiladi.
Ana shuning uchun ham sanʼat o‘ziga xos turlarga va janrlarga ega. Ular orasida tarixiy
mavzudagi asarlar alohida eʼtiborlidir desak mabolag‘a bo‘lmaydi.
REFERENCES
1.
Kitob grafikasida kompozitsiya hamda adabiyot asarlarini chuqurroq oʻrganishda
illyustratsiyaning ahamiyati I.Yuldashev, B.Qurbonova Oriental Renaissance: Innovative,
educational, natural and social sciences VOLUME 2 | ISSUE 12 ISSN 2181-1784 Scientific
Journal Impact Factor SJIF 2022: 5.947 Advanced Sciences Index Factor ASI Factor = 1.7
2.
Ўзбекистон санъати. Умумий тахрир остида. –Т.: Шарқ. 2001й.
3.
Қўзиев Т. Тахрири остида Ижодимиз ҳақида гапирсак графика, ҳайкалтарошлик,
аълбомлар туркуми. – Т.:2006й.
4.
Zarifova, D. (2023). TEACHING TECHNOLOGY OF THE TOPIC OF PORTRAIT OF
THE HUMAN HEAD IN PAINTING. Modern Science and Research, 2(10), 391-393.
5.
Zarifova, D. O. qizi. (2023). SHARQ GRAFIKA SAN’ATIDA MAISHIY JANRNING
O‘RGANILISHI.
Innovative Development in Educational Activities
,
2
(9), 57–62. Retrieved
from
https://openidea.uz/index.php/idea/article/view/1259
