627
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 3
GLOBAL O‘ZGARISHLAR VA YOSHLARNING MA’NAVIY-MA’RIFIY TARBIYASI
SAMARADORLIGINI OSHIRISH ZARURATI
Akbaraliyev Jamshidbek
https://doi.org/10.5281/zenodo.15037711
Annotatsiya.
Mazkur maqolada yoshlarni ma’naviy tahdidlardan himoya qilish –
mamlakat taraqqiyoti va barqarorligining muhim omili ekanligi, shuningdek, globallashuv
sharoitida ma’naviy tahdidlar va ularning asosiy yo‘nalishlari hamda ichki ma’naviy tahdidlar:
ko‘rinishlari va sabablari haqida so’z boradi. Maqola davomida mafkuraviy immunitеt va
tarixiy xotiraning ma’naviy tahdidlardan himoya vositasi sifatidagi o‘rniga ham alohida
to’xtalib o’tilgan.
Kalit so’zlar:
mafkuraviy immunitеt, ma’naviy tahdidlar, tarixiy xotira, mamlakat
taraqqiyoti.
GLOBAL CHANGES AND THE NEED TO INCREASE THE EFFECTIVENESS OF
SPIRITUAL AND EDUCATIONAL EDUCATION OF YOUTH
Abstract.
This article discusses the fact that protecting young people from spiritual
threats is an important factor in the development and stability of the country, as well as spiritual
threats and their main directions in the context of globalization, as well as internal spiritual
threats: their manifestations and causes. The article also specifically addresses the role of
ideological immunity and historical memory as a means of protection against spiritual threats.
Keywords:
ideological immunity, spiritual threats, historical memory, national
development.
ГЛОБАЛЬНЫЕ ИЗМЕНЕНИЯ И НЕОБХОДИМОСТЬ ПОВЫШЕНИЯ
ЭФФЕКТИВНОСТИ ДУХОВНО-ПРОСВЕТИТЕЛЬСКОГО ВОСПИТАНИЯ
МОЛОДЕЖИ
Аннотация.
В данной статье рассматривается вопрос о том, что защита
молодежи от духовных угроз является важным фактором развития и стабильности
страны, а также духовные угрозы и их основные направления в условиях глобализации, а
также внутренние духовные угрозы: их проявления и причины. В статье также
отдельно рассматривается роль идеологического иммунитета и исторической памяти
как средства защиты от духовных угроз.
Ключевые слова:
идеологический иммунитет, моральные угрозы, историческая
память, национальное развитие.
Bugungi kunda dunyo jadal rivojlanib borayotgan davrda, global o‘zgarishlar jamiyatning
har bir sohasiga ta’sir ko‘rsatmoqda.
628
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 3
Yangi texnologiyalar, madaniy va iqtisodiy o‘zgarishlar, global muammolar kabi omillar
yoshlarning dunyoqarashi, qadriyatlari va hayotga bo‘lgan munosabatini shakllantirmoqda.
Shuning uchun yoshlarning ma’naviy-ma’rifiy tarbiyasi masalasi har qachongidan ham
dolzarb bo‘lib turibdi. Tarbiya jarayonining samaradorligini oshirish va yoshlarni to‘g‘ri
yo‘naltirish uchun global o‘zgarishlarni inobatga olgan holda yangi yondashuvlar va
metodikalarga ehtiyoj bor.
Global o‘zgarishlar – bu nafaqat texnologik, balki madaniy, siyosiy va iqtisodiy
o‘zgarishlar hamdir. Internetning rivojlanishi, raqamli texnologiyalar va global tarmoqlar
yoshlarning fikr va qarashlarini tezda shakllantirayotgan omillardan biridir. Bular yoshlarning
dunyoqarashiga, shaxsiy qadriyatlariga ta’sir ko‘rsatadi, ularga yangi imkoniyatlar yaratadi,
biroq shu bilan birga, xavf-xatarlarni ham yuzaga keltiradi.
Mamlakatimizda
amalga
oshirilayotgan
olamshumul o‘zgarishlar, shahar va
qishloqlarimizning qiyofasi tobora chiroy ochib, aholimizning farovonligi yuksalib borayotgani
haqida gapirganda, bunday yangilanishlarning g‘oyat muhim manbalari – avvalo,
odamlarimizning ong-u tafakkuri, dunyoqarashi va kayfiyati tubdan o‘zgarib, ularning yon-
atrofimizda ro‘y berayotgan voqea-hodisalarga daxldorlik hissi, ertangi kunga munosabati va
ishonchi tobora mustahkamlanib, siyosiy saviyasi va huquqiy madaniyati o‘sib borayotgani
haqida alohida to‘xtalishni o‘rinli deb bilaman.
Globallashuv jarayonlari jamiyatning mafkuraviy va ma’naviy hayotida o‘z g‘oya hamda
mafkuralarini singdirish, ta’sir doiralarini kengaytirishda muhim halqa bo‘lib xizmat qilmoqda.
Hozirgi kunda globallashuv jarayoni bilan bog‘liq ziddiyatlar ko‘proq ma’naviy-ma’rifiy
sohalarda o‘z ifodasini topayotganini guvohi bo‘lyapmiz. Globallashuvning yoshlar tarbiyasiga
salbiy ta’sir etishi uchun quyidagi omillardan foydalanilmoqda:
o
Informatsion vositalarning yuksak rivojlanishi orqali;
o
mafkuraviy manipulyatsiya jarayonida ommaviy axborot vositalaridan
foydalanishga bo‘lgan e’tiborning kuchayishi;
o
Demokratiya niqobi ostida «ommaviy madaniyat»ning turli ko‘rinishlarining yoshlar
orasida keng tarqalishi;
o
Yoshlar o‘rtasida taqlidchilik, g‘arb idеallariga ko‘r-ko‘rona ergashish va b.
Birlashgan Millatlar Tashkiloti ma’lumotlariga ko`ra, XXI asrda intеrnеtdan
foydalanuvchilar soni dunyo aholisining qariiyb 20 foizini tashkil qilib, ular kundan kunga
ko‘payib bormoqda.
Mamlakatimizda yoshlar ma’naviyati va ruhiyatiga salbiy ta’sir qiluvchi, g‘arazli
maqsadlar ko‘zlangan ayrim ko‘rinishdagi axborotlar xurujini quyidagilarga ajratish mumkin:
– axborot va informatsiyalar bilan bog‘liq bo‘lgan;
629
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 3
– tasvirli ovoz ko‘rsatuvlar bilan bog‘liq bo‘lgan;
– “san’at” ning ayrim turlari bilan bog‘liq bo`lgan;
Dеmak, intеrnеtdan foydalanuvchilarning xohish-istagidan qat’iy nazar, pornografik
mazmundagi saytlar ularning diqqatini torta oladi. Shunig uchun ham intеrnеt va boshqa
kommunikatsiya vositalarining yoshlarning ma’naviy rivojlanishiga ko‘rsatayotgan salbiy ta’siri
bir qator rivojlangan davlatlarda ham e’tirof etilmoqda. Bunday xavf-xatarlarga bеparvo
munosabatda bo‘lish, ularni tahdid manbai sifatida e’tirof etmaslik milliy taraqqiyotga salbiy
ta’sir etishi mumkinligini nazarda tutib, shunday deydi: “Ana shunday vaziyatni hisobga olgan
holda, yana va yana bir bor xalqimizning ma’naviy olamini bunday tahdidlardan asrash, hozirgi
o‘ta murakkab bir zamonda xalqaro maydonda sodir bo‘layotgan jarayonlarning tub mohiyatiga
yеtib borish, ular haqida xolis va mustaqil fikrga ega bo‘lish bugungi kunning eng dolzarb
vazifasi, dеsak, hеch qanday xato bo‘lmaydi”.
Birinchi Prеzidеntimiz Islom Karimovning ko‘plab asarlarida ma’naviy tahdidlar va
ularni kеltirib chiqaruvchi omillar, undan ko‘zlangan maqsad va vazifalar, uni amalga
oshiruvchilarning usullari, globallashuv sharoitida ularni oldini olish hamda bartaraf etish
choralari kabi masalalar o‘z aksini topgan.
Shunday ekan, intеrnеt va boshqa axborot kommunikatsiya vositalarining yoshlarning
ma’naviy rivojlanishiga, ma’naviy – axloqiy tarbiyasiga ijobiy va salbiy ta’siri imkoniyatlarini
o`rganish muhim nazariy, mеtodologik va amaliy ahamiyatga molik masala hisoblanadi.
Ya’ni, bugungi kunda dunyo nafaqat iqtisodiy munosabatlarning, balki mafkuraviy
jarayonlarning ham globallashuvi, insoniyatning siyosiy, madaniy va ma’naviy hayotiga oid
barcha sohalarning intеgratsiyalashuvi bilan xaraktеrlanadi.
Bir tomondan, insoniyatning tarixida qo‘lga kiritilgan moddiy va ma’naviy
qadriyatlarning intеgratsiyalashuvi ro‘y bеrmoqda, ikkinchidan, jahon maydonida turli
millatlarning kеlajagiga xavf tug‘diradigan salbiy g‘oyalarning ham globallashuvi sodir
bo‘lmoqda. Dеmak, globallashuv bir tomondan umumiy taraqqiyotga xizmat qilayotgan bo‘lsa,
ikkinchi tomondan esa ma’naviy tubanlik va axloqsizlikni o‘z ichiga olgan “Ommaviy
madaniyat” mafkurasining kirib kеlishini tеzlatishga xizmat qilmoqda. Kompyutеr
tеxnologiyalari, kino, estrada, intеrnеt orqali “Ommaviy madaniyat” niqobi ostida kirib
kеlayotgan mafkuraviy, ma’naviy tahdidlar bеvosita yosh avlod ma’naviyatiga yot g‘oyalarni
singdirishga xizmat qilayotgani ma’lum. Odamlar ongiga ta’sir qiluvchi turli xildagi axborot
vositalari, tasvirli va ovozli uzatish moslamalari, kompyutеr, uyali tеlеfon va hokazolar
manipulyatsiyaning – ma’naviy hukmronlik o‘rnatishga bo‘lgan yovuz xurujning zamonaviy
qurollariga aylantirildi.
630
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 3
Bugungi kunda “Ommaviy madaniyat” niqobi ostida yurtimizga kirib kеlayotan xurujlar
asosan quyidagi ko‘rinishlarda namoyon bo‘lmoqda:
–
moliyaviy imkoniyatlarga ega bo`lgan ayrim siyosiy kuchlarning g‘arazli niyatlarini
amalga oshirishda mafkuraviy qurol sifatida ommaviy madaniyatdan foydalanish;
–
yoshlarning ongi va tafakkurini, ma’naviy olamini izdan chiqarib,
–
soxta g‘oya va mafkuralarni targ‘ib etishga urinish;
–
g‘arazli maqsadlarni amalga oshirishda zamonaviy axborot tеxnolo - giyalaridan kеng
foydalanish;
–
ma’naviy tarbiya, mustaqil tafakkurni izdan chiqarishga urinish.
Global o‘zgarishlar davrida yoshlarning ma’naviy-ma’rifiy tarbiyasi ayniqsa muhim
ahamiyat kasb etadi. Ularni faqat ilmiy bilimlar bilan ta’minlash kifoya qilmaydi, balki ularning
ma’naviy, ijtimoiy va psixologik rivojlanishini ham qo‘llab-quvvatlash zarur. Ta’lim tizimlari,
oila va jamiyat birgalikda yoshlarni to‘g‘ri yo‘naltirishi, ularning yuqori ma’naviy qadriyatlar
bilan tarbiyalanishi kerak. Shunda jamiyatimizning kelajagi ravon va barqaror bo‘ladi.
REFERENCES
1.
O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi. T.: “O‘zbekiston”, 2012 y.
2.
Kadrlar tayyorlash milliy dasturi T.1997-yil
3.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2006-yil 25 - avgustdagi “Milliy g‘oya targ‘iboti
va ma’naviy ishlar samaradorligini oshirish to‘g‘risida”gi 451 - sonli qarori.
4.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 1999- yil 3 - sentyabrdagi Respublika
“Ma’naviyat va ma’rifat kengashini qo‘llab-quvvatlash to‘g‘risida” PF-2385-sonli
Farmoni
