2025
MARCH
NEW RENAISSANCE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
VOLUME 2
|
ISSUE 3
226
IQTISODIY O‘SISH VA MILLIY BOYLIK
Jumayeva Z.B.
Osiyo xalqaro universiteti o’qituvchisi
Toshova A.R.
Osiyo xalqaro universiteti talabasi
https://doi.org/10.5281/zenodo.15052641
Annotatsiya.
Mazkur maqolada iqtisodiy o‘sish tushunchasi, uning milliy boylik bilan
bog‘liqligi va jamiyatning farovonligiga ta’siri tahlil qilinadi. Iqtisodiy o‘sish mamlakatda ishlab
chiqarilgan tovar va xizmatlar hajmining ortishi bilan tavsiflanib, u milliy boylikni oshirishda
muhim rol o‘ynaydi. Shuningdek, maqolada iqtisodiy o‘sishning asosiy omillari – mehnat
unumdorligi, kapital jamg‘arish, innovatsiyalar, tabiiy resurslardan foydalanish va davlat siyosati
kabi jihatlar ko‘rib chiqiladi. Barqaror iqtisodiy rivojlanishga erishish uchun samarali
boshqaruv, texnologik taraqqiyot va resurslarning oqilona taqsimlanishi muhim ahamiyat kasb
etadi.
Kalit so‘zlar
: iqtisodiy o‘sish, milliy boylik, YaIM, investitsiyalar, innovatsiyalar, mehnat
unumdorligi, tabiiy resurslar, davlat siyosati, texnologik taraqqiyot.
Iqtisodiy o‘sish va milliy boylik har bir davlatning rivojlanish darajasini belgilovchi asosiy
ko‘rsatkichlardan hisoblanadi. Iqtisodiy o‘sish milliy daromadning ortishi bilan tavsiflanadi,
milliy boylik esa mamlakatdagi barcha moddiy va nomoddiy resurslarning yig‘indisini ifodalaydi.
Ushbu maqolada iqtisodiy o‘sish tushunchasi, uning milliy boylik bilan bog‘liqligi va iqtisodiy
rivojlanish jarayonlariga ta’siri keng muhokama qilinadi.
Iqtisodiy o‘sish deganda, mamlakatda ishlab chiqarilgan tovar va xizmatlar hajmining
ortishi tushuniladi. Bu jarayon odatda YaIM (yalpi ichki mahsulot) yoki YaMM (yalpi milliy
mahsulot) o‘sishi orqali o‘lchanadi. Iqtisodiy o‘sish ikki turga bo‘linadi:
1.
Qisqa muddatli iqtisodiy o‘sish – bu kon’yunkturaviy omillar, ya’ni talab va taklifning
o‘zgarishi natijasida yuzaga keladigan o‘sishdir.
2.
Uzoq muddatli iqtisodiy o‘sish – texnologik taraqqiyot, kapital jamg‘arish va mehnat
unumdorligining ortishi bilan bog‘liq bo‘lgan o‘sishdir.
Milliy boylik davlatning iqtisodiy qudratini ifodalovchi muhim tushuncha bo‘lib, quyidagi
tarkibiy qismlardan iborat:
Tabiiy resurslar – yer, suv, foydali qazilmalar va ekologik muhit.
Inson kapitali – ta’lim, sog‘liqni saqlash, malaka va tajribalar.
2025
MARCH
NEW RENAISSANCE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
VOLUME 2
|
ISSUE 3
227
Ijtimoiy infratuzilma – transport, aloqa, kommunikatsiya tarmoqlari.
Moliyaviy kapital – investitsiyalar, bank tizimi va boshqa moliyaviy aktivlar.
Iqtisodiy institutlar – huquqiy tizim, davlat boshqaruvi va biznes muhitining sifati.
Milliy boylikning samarali boshqarilishi iqtisodiy o‘sishning barqaror bo‘lishini
ta’minlaydi.
Iqtisodiy o‘sish va milliy boylik o‘rtasidagi bog‘liqlik
Iqtisodiy o‘sish milliy boylikni oshirish orqali aholining turmush darajasini yaxshilashga
xizmat qiladi. Yuqori iqtisodiy o‘sish natijasida:
Ish o‘rinlari ko‘payadi, ishsizlik darajasi pasayadi.
Aholining real daromadlari ortadi, iste’mol va jamg‘arish hajmi kengayadi.
Investitsiya faolligi oshadi, yangi texnologiyalar va innovatsiyalar rivojlanadi.
Sanoat va infratuzilma taraqqiy etadi, iqtisodiy barqarorlik ta’minlanadi.
Shu bilan birga, iqtisodiy o‘sish har doim ham milliy boylikning teng taqsimlanishini
kafolatlamaydi. Shuning uchun davlat ijtimoiy siyosat orqali boylikni adolatli taqsimlashni
ta’minlashi lozim.
Iqtisodiy o‘sishga ta’sir qiluvchi asosiy omillar quyidagilardan iborat:
1.
Mehnat unumdorligi – yuqori malakali ishchi kuchi iqtisodiy samaradorlikni oshiradi.
2.
Kapital jamg‘arish va investitsiyalar – ishlab chiqarish vositalariga kiritilgan sarmoyalar
iqtisodiy faollikni rag‘batlantiradi.
3.
Innovatsiyalar va texnologik taraqqiyot – yangi texnologiyalar ishlab chiqarish hajmini
kengaytiradi.
4.
Tabiiy resurslardan samarali foydalanish – resurslarning oqilona boshqarilishi iqtisodiy
barqarorlikni ta’minlaydi.
5.
Davlat siyosati – soliq tizimi, investitsion muhit va biznesga qo‘yilgan cheklovlarning
ta’siri iqtisodiy o‘sish sur’atlariga ta’sir qiladi.
Iqtisodiy o‘sishni baholash uchun quyidagi usullar qo‘llaniladi:
Yalpi ichki mahsulot (YaIM) o‘sish sur’ati – iqtisodiy o‘sishning eng muhim ko‘rsatkichi
hisoblanadi.
Yalpi milliy daromad (YaMD) – mamlakat fuqarolari tomonidan yaratilgan mahsulot va
xizmatlar qiymatini o‘lchaydi.
Ishsizlik darajasi – iqtisodiy faollikni aks ettiruvchi muhim ko‘rsatkichlardan biri.
Inflatsiya darajasi – iqtisodiy o‘sishning barqarorligini baholash uchun qo‘llaniladi.
Mamlakatlar barqaror iqtisodiy o‘sishga erishish uchun turli strategiyalarni qo‘llaydi:
2025
MARCH
NEW RENAISSANCE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
VOLUME 2
|
ISSUE 3
228
Sanoatni modernizatsiya qilish – ilg‘or texnologiyalarni joriy qilish orqali ishlab
chiqarish samaradorligini oshirish.
Investitsiya muhitini yaxshilash – xorijiy va mahalliy investitsiyalarni jalb qilish.
Innovatsiyalar va ilm-fanni rivojlantirish – ilmiy tadqiqotlarga e’tiborni kuchaytirish.
Ijtimoiy infratuzilmani rivojlantirish – transport, aloqa va energetika tarmoqlarini
yaxshilash.
Iqtisodiy o‘sish va milliy boylik o‘zaro chambarchas bog‘liq tushunchalar bo‘lib,
mamlakatning iqtisodiy taraqqiyot darajasini belgilaydi. Ularni rivojlantirish uchun samarali
davlat siyosati, innovatsion yondashuvlar va resurslarni oqilona boshqarish muhim ahamiyat kasb
etadi. Barqaror iqtisodiy rivojlanishga erishish uchun texnologik taraqqiyot, ta’lim va
infratuzilmani rivojlantirish ustuvor yo‘nalishlardan biri bo‘lishi lozim.
REFERENCES
1.
Qudratova, G. M. (2025). THE EVALUATION OF UNIVERSITY COMPETITIVENESS:
A REVIEW OF METHODOLOGIES.
SHOKH LIBRARY
.
2.
Azimov, B. F., Maksudovich, A. Z., & Qudratova, G. M. (2025). THE IMPORTANCE OF
INNOVATION IN ENHANCING THE COMPETITIVENESS OF HIGHER EDUCATION
UNIVERSITIES.
SHOKH LIBRARY
.
3.
Sodiqova, N. (2025). METHODOLOGY FOR DEVELOPING STUDENTS'TECHNICAL
THINKING
IN
ECONOMICS
CLASSES.
International
Journal
of
Artificial
Intelligence
,
1
(1), 885-891.
4.
Islomova, M., & Sodiqova, N. (2025). ILM-FAN VA TA'LIMDAGI INNOVATION
RIVOJLANISHNING DOLZARB MUAMMOLARI.
Modern Science and Research
,
4
(2),
300-307.
5.
Bahodirovich, X. B. (2025). XO’JALIK YURITUVCHI SUBYEKTLARDA HISOB
YURITISH SIYOSATI.
STUDYING THE PROGRESS OF SCIENCE AND ITS
SHORTCOMINGS
,
1
(6), 210-215.
6.
Bahodirovich,
X.
B.
(2025).
BUXGALTERIYA
HISOBINING
O’RGANISH
USULLARI.
THEORY OF SCIENTIFIC RESEARCHES OF WHOLE WORLDT
,
1
(5), 257-
262.
7.
Ёкубов, А. Б., & Алимова, Ш. А. (2024). МАКРОЭКОНОМИКА: ЭВОЛЮЦИЯ
ТЕОРИИ И СОВРЕМЕННОЙ ПРАКТИКИ.
2025
MARCH
NEW RENAISSANCE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
VOLUME 2
|
ISSUE 3
229
8.
Abidovna, A. S. (2025). INVESTMENT PROJECTS: ADVANCED MANAGEMENT
AND EVALUATION.
SHOKH LIBRARY
.
9.
Hakimovich, T. M. (2025). EKSPORT RAQOBATBARDOSHLIGINI OSHIRISHDA
DIVERSIFIKATSIYANING AHAMIYATI.
STUDYING THE PROGRESS OF SCIENCE
AND ITS SHORTCOMINGS
,
1
(4), 112-121.
10.
Hakimovich, T. M. (2025). O ‘ZBEKISTONDA EKSPORTNI RAG ‘BATLANTIRISH
UCHUN FOYDALANILADIGAN MOLIYAVIY VOSITALAR TAHLILI.
MODERN
EDUCATIONAL SYSTEM AND INNOVATIVE TEACHING SOLUTIONS
,
1
(5), 141-150.
11.
Ibodulloyevich, I. E. (2024). O ‘ZBEKISTON RESPUBLIKASIDA KICHIK BIZNES VA
XUSUSIY TADBIRKORLIK SAMARADORLIGINI OSHIRISH MUAMMOLARI VA
ISHBILARMONLIK MUHITINI YAXSHILASH ISTIQBOLLARI.
Gospodarka i
Innowacje.
,
51
, 258-266.
12.
EI, I. (2025). MINTAQALAR VA MA’MURIY HUDUDLAR TADBIRKORLIK
FAOLIYATINI INVESTITSIYA BILAN TA’MINLOVCHI IQTISODIY TIZIM
SIFATIDA.
MODERN EDUCATIONAL SYSTEM AND INNOVATIVE TEACHING
SOLUTIONS
,
1
(6), 58-69.
13.
Azimov, B. F., & Yodgorova, Z. Y. (2025). METHODS OF STUDYING THE STATE OF
COMPETITION IN THE EDUCATIONAL SERVICES MARKET.
SHOKH LIBRARY
.
14.
Azimov, B. F. (2025). INNOVATSIYALARNI QO ‘LLAB-QUVVATLASH
XIZMATLARI: ISPANIYA, POLSHA VA BOLGARIYA TAJRIBALARI.
THEORY OF
SCIENTIFIC RESEARCHES OF WHOLE WORLDT
,
1
(4), 12-23.
15.
Raxmonqulova, N. O. (2025). DEVELOPMENT OF THE DIGITAL ECONOMY ON A
GLOBAL SCALE AND THE EXPERIENCE OF COUNTRIES.
SHOKH LIBRARY
.
16.
Қизи Рахмонқулова, Н. О. (2023). КИЧИК САНОАТ ЗОНАЛАРИНИНГ ҲУДУДЛАР
ИҚТИСОДИЁТИНИ РИВОЖЛАНТИРИШДАГИ ЎРНИ.“.
Экономика и туризм"
международный научно-инновационной журнал
,
6
, 14.
17.
Shadiyev, A. X. (2025). DEVELOPMENT OF THE CURRICULUM FOR ECONOMIC
DISCIPLINES IN PRIVATE UNIVERSITIES.
FARS International Journal of Education,
Social Science & Humanities.
,
13
(1), 389-396.
18.
Shadiyev, A. X. (2025). METHODS OF TEACHING THE “ECONOMIC
THEORY”.
SHOKH LIBRARY
.
19.
Zaripova, G., & Naimova, N. (2025). INFLYATSIYA VA UNI BARTARAF ETISH
CHORA-TADBIRLARI.
Modern Science and Research
,
4
(2), 371-378.
2025
MARCH
NEW RENAISSANCE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
VOLUME 2
|
ISSUE 3
230
20.
Akbarovna, N. N. (2025). PROBLEMS OF INCREASING INVESTMENT ACTIVITY IN
THE CONTEXT OF GLOBALIZATION.
SHOKH LIBRARY
.
21.
Supiyevna, B. M. (2025). G’AZNACHILIK-DAVLAT MOLIYASINING ENG MUHIM
BO’LAGI.
THEORY OF SCIENTIFIC RESEARCHES OF WHOLE WORLDT
,
1
(5), 117-
123.
22.
Supiyevna, B. M. (2025). BUDGETING IN THE PUBLIC SECTOR.
ANALYSIS OF
MODERN SCIENCE AND INNOVATION
,
1
(6), 90-95.
23.
Jumayeva, Z. (2023). BASICS OF NATIONAL ECONOMIC DEVELOPMENT.
Modern
Science and Research
,
2
(12), 296-300.
24.
Bostonovna, D. Z. (2023). CONCEPTUAL BASIS OF IMPROVEMENT OF BANK
AUDIT IN COMMERCIAL BANKS.
IMRAS
,
6
(6), 118-124.
25.
Tagayeva, R., & Bobojonova, M. J. (2025). BYUDJET, UNING SHAKLLANISHI VA
TAQSIMLANISHI.
Modern Science and Research
,
4
(2), 387-393.
26.
Bobojonova, M. J., & Toshev, M. H. (2025). JAHON BOZORIDA YASHIL
IQTISODIYOTNI MOLIYALASHTIRISH TENDENSIYASI: FAKTLAR VA KO
‘RSATKICHLAR ASOSIDA TAHLIL.
THEORY OF SCIENTIFIC RESEARCHES OF
WHOLE WORLDT
,
1
(4), 120-128.
27.
Жумаева, З. К. (2024). РАЗВИТИЕ ТВОРЧЕСКИХ ИНДУСТРИЙ КАК ФАКТОР
РОСТА НАЦИОНАЛЬНОЙ ЭКОНОМИКИ: ОБЗОР ЗАРУБЕЖНОГО ОПЫТА И
ПЕРСПЕКТИВЫ ДЛЯ РЕСПУБЛИКИ УЗБЕКИСТАН.
28.
Жумаева, З. К. (2024). Инвестиционная Активность Как Основной Элемент
Организационно-Экономического Механизма Маркетинга Территории.
Miasto
Przyszłości
,
55
, 1411-1417.
29.
Ibragimov, A. (2025). PROSPECTIVE WAYS OF ATTRACTING FOREIGN
INVESTMENT TO THE NATIONAL ECONOMY.
International Journal of Artificial
Intelligence
,
1
(1), 137-143.
30.
Qahhorova, J., & Ibragimov, A. (2025). XORIJIY INVESTITSIYALAR AHAMIYATI,
OMILLARI VA ISTIQBOLLARI.
Modern Science and Research
,
4
(2), 283-291.
31.
Алимова, Ш. А., & Джураева, М. С. (2025). ИННОВАЦИИ И ЦИФРОВИЗАЦИЯ В
ОБРАЗОВАТЕЛЬНОМ ПРОЦЕССЕ: ПЕРСПЕКТИВЫ И ПРОБЛЕМЫ.
MODERN
PROBLEMS IN EDUCATION AND THEIR SCIENTIFIC SOLUTIONS
,
1
(4), 120-126.
2025
MARCH
NEW RENAISSANCE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
VOLUME 2
|
ISSUE 3
231
32.
Алимова, Ш. А., & Джураева, М. С. (2025). СТРАТЕГИЧЕСКОЕ УПРАВЛЕНИЕ В
ВЫСШИХ УЧЕБНЫХ ЗАВЕДЕНИЯХ: ТЕОРИЯ И ПРАКТИКА.
ANALYSIS OF
MODERN SCIENCE AND INNOVATION
,
1
(4), 82-89.
33.
Игамова,
Ш.
З.
(2024).
МЕТOДИЧЕCКИЕ
РЕКOМЕНДАЦИИ
ПO
ФOРМИРOВАНИЮ OРГАНИЗАЦИOННO-ЭКOНOМИЧЕCКOГO МЕХАНИЗМА
OБЕCПЕЧЕНИЯ
ЭФФЕКТИВНOCТИ
ИННOВАЦИOННOГO
развития
ПРЕДПРИЯТИЙ CТРOИТЕЛЬНЫХ МАТЕРИАЛOВ.
Gospodarka i Innowacje.
,
43
,
335-340.
34.
Игамова, Ш. З. (2021). Особенности инноватики на предприятиях промышленности
строительных материалов.
Архитектура. Қурилиш. Дизайн Илмий-амалий журнал.
ТАҚИ
, 263-267.
35.
Baxtiyorova, J., & Djurayeva, M. S. (2025). BOZOR IQTISODIYOTI SHAROITIDA
RAQOBATNING ROLI.
Modern Science and Research
,
4
(2), 477-485.
