ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 3 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
865
NUTQNING O‘QITUVCHI FAOLIYATIDAGI O‘RNI
Ishpulatova Dinora
Qarshi Davlat Universiteti Pedagogika fakulteti
Boshlang‘ich ta‘lim yo'nalishi 2-kurs talabasi.
https://doi.org/10.5281/zenodo.15103919
Annotatsiya. O‘qituvchi uchun nutq – bu nafaqat muloqot vositasi, balki bilimni yetkazish,
o‘quvchilar bilan samarali aloqa o‘rnatish va ta’lim jarayonini boshqarishning muhim vositasidir.
Buyuk mutafakkir Abu Nasr Forobiy aytganidek, "Nutq – insonni hayvonlardan ajratib
turuvchi eng muhim fazilatdir". O‘qituvchi faoliyatida esa nutqning o‘rni yanada muhim bo‘lib, u
o‘quvchilarning bilimni qabul qilish darajasi, ularning darsga qiziqishi va o‘qituvchi bilan
bo‘lgan aloqasini belgilaydi. Ushbu maqolada o‘qituvchining nutqi va uning ta’lim jarayonidagi
o‘rni, samarali nutq qoidalari, o‘qituvchi nutqining xususiyatlari va uni rivojlantirish yo‘llari
haqida batafsil so‘z yuritamiz.
Tayanch iboralar: ravonlik, nutq madaniyati, jargonlar, o‘quv materiali, imo-ishoralar.
THE ROLE OF SPEECH IN THE TEACHER'S WORK
Abstract. For a teacher, speech is not only a means of communication, but also an
important means of conveying knowledge, establishing effective communication with students, and
managing the educational process. As the great thinker Abu Nasr Al-Farabi said, "Speech is the
most important quality that distinguishes a person from animals." In the work of a teacher, the
role of speech is even more important, it determines the level of students' perception of knowledge,
their interest in the lesson, and their relationship with the teacher. In this article, we will talk in
detail about the teacher's speech and its role in the educational process, the rules of effective
speech, the characteristics of the teacher's speech, and ways to develop it.
Key phrases: fluency, speech culture, jargon, educational material, gestures.
РОЛЬ РЕЧИ В РАБОТЕ УЧИТЕЛЯ
Аннотация. Для учителя речь является не только средством общения, но и важным
инструментом передачи знаний, установления эффективной коммуникации с учащимися,
управления образовательным процессом. Как сказал великий мыслитель Абу Наср аль-
Фараби: «Речь — важнейшее качество, отличающее человека от животных». В работе
учителя роль речи еще более важна, так как она определяет уровень восприятия знаний
учащимися, их интерес к уроку, их взаимоотношения с учителем.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 3 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
866
В данной статье мы подробно рассмотрим роль речи учителя и ее роль в
образовательном процессе, правила эффективной речи, особенности речи учителя и пути
ее развития.
Ключевые фразы: беглость речи, культура речи, жаргон, учебный материал,
жесты.
Qiyin fan yo‘q faqat, hazm etilishi
qyin bo‘lgan izohlargina bor xolos.
Gersen
Oʻqituvchi nutq madaniyati: bilim va tarbiya kaliti. Oʻqituvchi – jamiyatning eng muhim
kasb egalaridan biri. U nafaqat bilim beradi, balki yosh avlodni tarbiyalaydi, ularning
dunyoqarashini shakllantiradi. Shu bois, oʻqituvchining shaxsiy fazilatlari, bilim saviyasi,
pedagogik mahorati va, albatta, nutq madaniyati yuksak darajada boʻlishi talab etiladi.
Zero, nutq – oʻqituvchining asosiy ish quroli. U orqali oʻqituvchi oʻquvchilarga bilim
beradi, ularni tarbiyalaydi, fikr almashinadi
Nutq madaniyati deganda, til vositalaridan toʻgʻri, aniq, ravon va taʼsirchan foydalanish
tushuniladi. Oʻqituvchining nutqi quyidagi xususiyatlarga ega boʻlishi kerak:
⦁
Toʻgʻrilik: Oʻqituvchi adabiy til meʼyorlariga rioya qilgan holda gapirishi kerak.
Grammatik xatolar, shevaga xos soʻzlar, jargonlar va qoʻpol soʻzlardan qochish lozim.
⦁
Aniqlik: Oʻqituvchi fikrini aniq va tushunarli ifoda etishi kerak. Noaniq, mavhum
iboralardan foydalanmaslikka harakat qilish lozim.
⦁
Ravonlik: Oʻqituvchi gapini ravon, uzluksiz va oson tushunarli tarzda bayon qilishi kerak.
Soʻzlarni toʻgʻri talaffuz qilish, pauzalardan oʻrinli foydalanish muhim ahamiyatga ega.
⦁
Taʼsirchanlik: Oʻqituvchi nutqi oʻquvchilarda qiziqish uygʻotishi, ularni oʻylashga
undashi, his-tuygʻularga taʼsir qilishi kerak. Buning uchun intonatsiyadan mohirona foydalanish,
mimika va imo-ishoralarni qoʻllash maqsadga muvofiq.
⦁
Soddalik va ixchamlik: Oʻqituvchi nutqi sodda va ixcham boʻlishi kerak. Murakkab,
tushunarsiz soʻz va iboralardan qochish lozim.
⦁
Adabiylik: Oʻqituvchi nutqi adabiy til meʼyorlariga mos boʻlishi kerak. Qoʻpol va jargon
soʻzlardan foydalanmaslik kerak.
Oʻqituvchining nutq madaniyati oʻquv jarayoniga quyidagicha taʼsir koʻrsatadi:
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 3 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
867
⦁
Oʻquvchilarning nutq madaniyatini rivojlantiradi: Oʻquvchilar oʻqituvchining nutqidan
oʻrnak oladi. Agar oʻqituvchi nutqi ravon, toʻgʻri va taʼsirchan boʻlsa, oʻquvchilar ham shunday
gapirishga harakat qiladi.
⦁
Oʻquv materialini oson tushunishga yordam beradi: Aniq va ravshan nutq oʻquvchilarga
oʻquv materialini oson tushunishga yordam beradi.
⦁
Oʻquvchilarning qiziqishini oshiradi: Taʼsirchan nutq oʻquvchilarda darsga qiziqish
uygʻotadi va ularni faol ishtirok etishga undaydi.
⦁
Oʻquvchilarni tarbiyalashga yordam beradi: Oʻqituvchi nutqi orqali oʻquvchilarda
axloqiy fazilatlarni shakllantiradi, ularni vatanparvarlik, mehr-oqibat, halollik va boshqa ijobiy
xislatlarga oʻrgatadi.
Xulosa qilib aytganda, oʻqituvchi nutq madaniyati – bu nafaqat kasbiy mahorat, balki
pedagogik burch hamdir. Oʻqituvchi oʻz nutqi orqali oʻquvchilarga bilim beribgina qolmay, ularni
barkamol insonlar qilib tarbiyalaydi. Shu bois, har bir oʻqituvchi oʻz nutq madaniyatini doimiy
ravishda takomillashtirib borishi, adabiy til meʼyorlarini chuqur oʻrganishi va nutq texnikasini
egallab borishi lozim. Zero, oʻqituvchining nutqi – bu kelajak avlodning bilim va tarbiya kalitidir.
Qo'shimcha sifatida aytib o'tish joizki, o'qituvchining nutqi auditoriyaga moslashtirilgan
bo'lishi kerak. Yosh o'quvchilar bilan muloqotda sodda va qisqa jumlalar, yorqin misollar va
o'yinlardan foydalanish maqsadga muvofiq. Kattaroq sinf o'quvchilari bilan esa jiddiyroq va
ilmiyroq uslubda gaplashish mumkin. Bundan tashqari, o'qituvchi o'z nutqida turli xil usullarni
qo'llashi mumkin: hikoya qilish, tushuntirish, savol-javob, munozara va boshqalar.
Eng muhimi, nutq jonli, qiziqarli va auditoriyani jalb qiladigan bo'lishi kerak.
REFERENCES
1.
Sidiqova D.S (2021) Zamonaviy ta‘limda masofaviy o‘qitish tizimi. Ilmiy taraqqiyot
2(7),1027-1031
2.
Shavkatovna, S. D. (2022). Masofaviy ta’lim sharoitida boshlang‘ich ta’lim yo‘nalishi
talabalarning kasbiy kompetentligini takomillashtirish metodikasi. PEDAGOGS jurnali, 1(1),
61-62
3.
Ismoilova Yu.UMUMIY PEDAGOGIKA. "Fan va ta‘lim "nashriyoti 2022-yil
4.
Murodova Zu.UMUMIY PEDAGOGIKA "Fan va ta‘lim " nashriyoti, 2022-yil
5.
To'rayev S. Qashqadaryo jadidlari – Qarshi: Nasaf, 2002.
6.
Qosimov B. Milliy uyg'onish: jasorat, ma'rifat, fidoyilik– Toshkent: Ma'naviyat, 2002.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 3 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
868
7.
Xujayarova N.S UMUMIY PEDAGOGIKA
8.
Shadiyev A.R, Aslanova O.P. Boshlang'ich ta'lim pedagogikasi, innovatsiya va integratsiya.
Darslik. Qarshi. 2021
9.
Hasanboyev J, To'raqulov X.A, Alqarov Sh.A, Usmonov N.A. Pedagogika Toshkent:2016
