Mart, 2025-Yil
49
О‘ZBEKISTONDA О‘TKAZILGAN XALQARO FESTIVALLAR VA ULARDA
MAHALLIY HUNARMANDLARNING ISHTIROKI
Dusiyorova Maftuna Chori qizi
O‘zMU Tarix fakulteti 2-kurs magistranti
https://doi.org/10.5281/zenodo.15160968
Annotatsiya.
Ushbu tezisda, mahalliy hunarmandlarimizning faoliyati hamda ularning
mustaqillik davridan boshlab hozirgi yangi O’zbekistonda o’tkazib kelinayotgan xalqaro
festevallar ishtiroki yoritildi.
Kalit so’zlar:
Samarqand, Buxoro, Yunesko,
JEIKA, “Chuya marvaridi”, Festeval,
hunarmandchilik, zargarlik.
Abstract.
In this thesis, the activities of our local craftsmen and their participation in
international festevals, which have been held in the present-day New Uzbekistan since
independence, were highlighted.
Keywords:
Samarkand, Bukhara, UNESCO, JEIKA, “Chuya marvaridi”, Festeval, crafts,
jewelry.
Respublikaga kо‘plab sayyohlarni jalb etish, vatanimiz tarixi bilan tanishtirish maqsadida
mustaqillik yillari bir qator vazifalar amalga oshirildi. Masalan, Samarqand shahriga chet ellik
sayyohlarni yanada kо‘proq jalb etish maqsadida qator qо‘shimcha tadbirlar ham amalga
oshirilgan.
Qadimiy Samarqand qog‘ozini tayyorlash sirlarini tо‘liq о‘zlashtirgan hunarmand
Z.Muxtorov 1995-yilda “Konigil” qishlog‘ining Siyob anhori oqib о‘tadigan qismida О‘zbekiston,
YUNESKO va Yaponiyaning JEIKA halqaro agentligi kо‘magida “Konigil-Meros” qog‘oz ishlab
chiqarish hunarmandchilik markaziga asos soldi.
Samarqandda faoliyat kо‘rsatayotgan “El Holding” ilmiy-ishlab chiqarish birlashmasi
tashabbusi bilan 2006-yilda “El merosi” tarixiy liboslar teatri tashkil etildi. Mazkur teatr va
hunarmandchilik markazi faoliyati Samarqand shahriga tashrif buyuruvchi sayyohlarga shahar
madaniyati va tarixi borasida qimmatli ma’lumotlar berishda muhim ahamiyat kasb etadi.
Payariq tumani Kо‘ltо‘sin mahallasida hozirgacha gilamlar jun, ipak, kanop, paxta va
boshqa iplardan bir necha tur, yо‘nalish va usullarda tо‘qib kelinadi. Hozir Payariqda gilamning
tikma va bosma turlari xonalarning hajmiga moslashtirib tо‘qish urfga kirgan.
Mart, 2025-Yil
50
Navoiy viloyatida Hadicha Vohidova Bо‘stonda “Xadicha” xususiy firmasini ochishga
muvaffaq bо‘ldi. Firma zardо‘zlikning buxorocha uslubi asosida 20 xildan ortiq mahsulot ishlab
chiqarishni yо‘lga qо‘ydi.
Samarqand shahar hokimining 2010-yil 2-fevraldagi 214-sonli qaroriga binoan shaharning
Toshkent kо‘chasida joylashgan ikki qavatli bino tо‘la ta’mirdan chiqarilib, bu yerda “Samarqand
hunarmandlar markazi” tashkil etildi. 2009-2010-yillarda Samarqand viloyati hokimining
tashabbusi bilan Toshkent kо‘chasida joylashgan barcha savdo dо‘konlari buzilib, ularning о‘rnida
zamonaviy savdo rastalari barpo etildi. Ayni paytda mazkur rastalarda musiqa cholg‘ulari,
zargarlik, tikuvchilik, zardо‘zlik, kashtadо‘zlik kabi 11 turdagi xalq amaliy san’ati va
hunarmandchiligi mahsulotlari bilan savdo qiluvchi dо‘konlar faoliyati yо‘lga qо‘yildi. Bular
tabiiyki, turizmni rivojlanitirishda hamda ayollar mehnatini qо‘llab-quvvatlashda muhim ahamiyat
kasb etishi yaqqol namoyon bо‘ldi.
Shuningdek, ayollarni uydagi mehnatlarini qо‘llab-quvvatlash maqsadida pul mablag‘lari
bilan ta’minlashda ham sharoitlar yaratildi. Masalan, 2011-yilda “Mikrokredit” bankdan imtiyozli
ravishda 10 mln. kredit olgan Muhabbat Rahimova “Chuya marvaridi” nomli xususiy korxona
ochib, tikuv mashinalari bilan jihozlab, 8 nafar kollej bitiruvchilarini ishga oldi. Xususiy
korxonada ham 2012-yilda birgina Chuya iqtisodiyot kollejiga 8 mln. sо‘mlik talabalar formasi
tikib berildi.
2018-yil 25-27-may kunlari Buxoro shahrida XVII xalqaro “Ipak va ziravorlar - 2018”
festivali bо‘lib о‘tdi. “Ipak va ziravorlar - 2018” festivali “Hunarmand” uyushmasi, Turizmni
rivojlantirish davlat qо‘mitasi, Buxoro viloyati hokimligi bilan hamkorlikda о‘tkazildi. Mazkur
festival о‘zbek xalqi madaniy merosini asrash yо‘lida xizmat qiladi.
Festivalning asosiy maqsadi - milliy hunarmandchilik, xalq xо‘jaligi yutuqlarini xalqaro
miqyosda rivojlantirish, madaniy aloqalarni kengaytirish va Buxoro shahrini jahon turizmi
markazlaridan biriga aylantirish edi.
XVII xalqaro “Ipak va ziravorlar - 2018” festivali dasturidan milliy ansambllar chiqishlari,
mamlakatning barcha burchaklaridan tashrif buyurgan ipak mahsulotlari va ziravorlar ishlab
chiqaruvchilarining xalqaro kо‘rgazmasi bо‘lib о‘tdi. Shu bilan birga, 100 dan ortiq yurtimiz va
xorijlik hunarmandlar tomonidan milliy hunarmandchilik mahsulotlari kо‘rgazma-savdosi tashkil
etildi. Bundan tashqari, turli mahorat darslari, milliy о‘yinlar va kо‘ngilochar mashg‘ulotlar,
tasviriy va amaliy san’at galereyasi kо‘rgazmasi bо‘lib о‘tdi. Festival doirasida, shuningdek,
О‘zbekiston tarixiga bag‘ishlangan filmlar ham namoyish qilindi.
Mart, 2025-Yil
51
2019-yil 2-8-fevral kunlari О‘zbekiston amaliy san’at va hunarmandchilik tarixi davlat
muzeyida 31-yanvar – “Xalqaro zargarlik kuni” ga bag‘ishlab 2019-yilning muzey zargarlik
kolleksiyasining eng noyob asarlari о‘rin olgan “Umrboqiy zargarlik” nomli kо‘rgazma hamda
ilmiy amaliy seminar tashkil etildi.
Shu о‘rnida ta’kidlash lozimki, о‘zbek zargarligi juda qadimiy tarixga ega. Arxeologik
topilmalardan ma’lumki, zargarlik san’ati juda qadimiy hunar bо‘lgan. Eramizgacha bо‘lgan I
asrdan boshlab eramizni V asrgacha qadimiy qal’alarning chiroyli haykallar, devor bezaklari orqali
zargarlik san’atini rivojlanganligini kо‘rish mumkin. Sharq mamlakatlarida zargarlik buyumlari
qadimdan eng xaridorgir buyumlar sirasidan joy olgan. Endigina esini tanigan qizaloqqa ham
bilaguzuk va sirg‘a taqish rasm bо‘lgan. Chaqaloqning bosh va yengil kiyimlariga kumush
gardishli rangli toshlar, jonivor va qushlarning tish va tirnoqlari, kо‘zmunchoqlar taqib qо‘yilgan.
Bu buyumlar bir tomondan ins-jinslardan saqlasa, ikkinchi tomondan u zeb berib turgan.
Taqinchoqlar kishilar yoshidagi farqni va oilaviy ahvolni belgilashda xizmat qilib, ularning
nasl-nasabidan nishona berib turuvchi xususiyatga ega bо‘lgan. Zargarlarning yurak qо‘ri bilan
yaratilgan mukammal asar u yoki bu davrda yashagan xaqlarning badiiy nafosat haqidagi
tushunchalarni belgilab bergan.
Shu о‘rinda aytish kerakki, mazkur san’at orqali, biz odamlarning moddiy qolaversa
nafosat olami, ham ilohiy qudrat haqidagi tasavvurlarining bir-biri bilan uzviy ravishda chirmashib
ketganini kо‘rish mumkin.
REFERENCES
1.
Сидикова М.Х. XX аср охири – XXI аср бошларида Самарқанд шаҳар маданияти.
Тарих фанлари бўйича фалсафа доктори (PhD) дисс... автореферати. – Тошкент, 2018.
– Б.19.
2.
Давлатова С. Мустақиллик йилларида Самарқанд анъанавий ҳунармандчилигининг
ривожланиш хусусиятлари // Самарқанд ва Зарафшон воҳаси тарихи замонавий
тадқиқотларда. Cамарқанд ўқишлари – I. – Тошкент: “Akademnashr”, 2020. – Б.232.
3.
“Хадича”нинг зар кашталари // Қизил тонг. 1998-йил 4-сентябрь.
4.
Раҳимова М. “Чуя марвариди”нинг чеварлари // Нурнома. 2012-йил 31-июль.
5.
Ўзбекистон Республикаси ҳунарманд уюшмаси жорий архиви материаллари
