Mart, 2025-Yil
135
PSIXOLOGIK TRENING ASOSLARI TUSHUNCHASI VA TALABALARNING
KOLLOBORATIV KO’NIKMALARINI OSHIRUVCHI PSIXOLOGIK TRENINGLAR
Turemuratova Aziza Begibaevna
Qoraqalpoq davlat universiteti “Pedagogika va psixologiya” kafedrasi assistenti.
Utambetov Azamat Gayratdinovich
Qoraqalpoq davlat universiteti talabasi.
Seytimov Rinat Uzaqbaevich
Qoraqalpoq davlat universiteti talabasi.
https://doi.org/10.5281/zenodo.15204071
Annotatsiya. Ushbu tadqiqotda biz hozirgi kunda qo’llaniladigan zamonaviy ta’limda ko’p
vektorli yondashuvlar asosida ta’lim sifatini oshirish maqsadida yangi innovatsion psixologik
yondashuvlarga asoslangan holda psixologik treninglardan foydalanish bo’yicha g’oya va
takliflarimizni keltirib o’tganmiz. Zamonaviy ta’limda pedagogik va psixologik yondashuvlarga
asoslangan holda talabalarning kolloborativ ko’nikmalarini oshirish bo’yicha psixologik
metodlardan foydalanish imkoniyatlari mavjud. Bu imkoniyatlardan foydalanilgan holda psixologik
treninglarni qo’llashni ta’limning zamonaviy usuli sifatida foydalanish orqali zamonaviy ta’lim
mexanizmlarini ishlab chiqganmiz.
Kalit so’zlar: Psixologik trening, psixolog-trenerlar, psixologik yondashuvlar, kolloborativ
ta’lim, psixologik salohiyat, ta’lim, pedagogik tadqiqotlar.
UNDERSTANDING THE BASICS OF PSYCHOLOGICAL TRAINING AND
PSYCHOLOGICAL TRAINING THAT IMPROVES STUDENTS' COLLABORATIVE
SKILLS
Abstract. In this study, we have presented our ideas and proposals on the use of
psychological training based on new innovative psychological approaches in order to improve the
quality of education based on multi-vector approaches currently used in modern education. In
modern education, there are opportunities to use psychological methods to improve students'
collaborative skills based on pedagogical and psychological approaches. Using these opportunities,
we have developed modern educational mechanisms by using psychological training as a modern
method of education.
Keywords: Psychological training, psychologist-trainers, psychological approaches,
collaborative learning, psychological potential, education, pedagogical research.
Mart, 2025-Yil
136
ПОНИМАНИЕ ОСНОВ ПСИХОЛОГИЧЕСКОЙ ПОДГОТОВКИ И
ПСИХОЛОГИЧЕСКОЙ ПОДГОТОВКИ, КОТОРАЯ УЛУЧШАЕТ НАВЫКИ
СОТРУДНИЧЕСТВА СТУДЕНТОВ
Аннотация. В данном исследовании мы представили наши идеи и предложения по
использованию психологического тренинга на основе новых инновационных психологических
подходов в целях повышения качества образования на основе многовекторных подходов,
используемых в настоящее время в современном образовании. В современном образовании
существуют возможности использования психологических методов для совершенствования
навыков сотрудничества учащихся, основанные на педагогических и психологических
подходах. Используя эти возможности, мы разработали современные образовательные
механизмы, используя психологический тренинг как современный метод обучения.
Ключевые слова: Психологическая подготовка, психологи-тренеры, психологические
подходы, совместное обучение, психологический потенциал, образование, педагогические
исследования.
KIRISH
Talabalar o'rtasida hamkorlik (kolloborativ) ko'nikmalarini rivojlantirish zamonaviy
ta'limda muhim ahamiyatga ega, chunki jamoaviy ish va guruhlarda muammolarni hal qilish ham
akademik, ham professional sharoitlarda muhim ahamiyatga ega. Ushbu maqola ko'p vektorli
yondashuvni amalga oshirish orqali hamkorlik qobiliyatlarini oshirish uchun mo'ljallangan
pedagogik mexanizmlarni o'rganadi. Ko'p vektorli usul turli xil ta'lim strategiyalariga urg'u beradi,
bu o'quvchilarga dinamik, interaktiv ta'lim jarayonlarida qatnashish imkonini beradi. Birgalikda
o'rganish, tengdoshlarning o'zaro ta'siri va fanlararo vazifalar kabi elementlarni birlashtirgan holda,
bu yondashuv talabalarning samarali hamkorlik qilish qobiliyatini rivojlantiradi. Tadqiqotimiz
davomida, shuningdek, ushbu jarayonlarni osonlashtirish, muloqot, ijodkorlik va tanqidiy fikrlash
rivojlanadigan muhitni targ'ib qilishda o'qituvchilarning roli ko'rib chiqiladi. Ko'p vektorli
yondashuvdan amaliy foydalanish talabalarning hamkorlikdagi ko'nikmalariga ijobiy ta'sir
ko'rsatadi, ularni kelajakdagi martabalarida haqiqiy muammolarni hal qilish uchun samarali bo’ladi.
Ushbu tadqiqot psixologik trening va pedagogik usullar orqali talabalarning hamkorlik
ko'nikmalarini oshirishga bag'ishlangan. Ta’limda ko‘p vektorli yondashuvlarga asoslangan yangi
tizim yaratishda hamkorlikda o‘qitish usullaridan foydalanish maqsadga muvofiq, deb hisoblaymiz.
O‘quvchilarning dunyoqarashini shakllantirish, hamkorlikda ishlash ko‘nikmalarini
oshirish, psixologik treninglar orqali bilimlarini mustahkamlash orqali ta’lim samaradorligini
Mart, 2025-Yil
137
yanada oshiramiz. Ushbu tadqiqot orqali biz guruhlar va jamoaviy ta'limning eng samarali usulini
ko'rib chiqdik. Bu o‘quvchilarning egallagan bilimlarini eslab qolish qobiliyatini oshiradi, erkin
fikrlash, mulohaza yuritish, qaror qabul qilishga yordam beradi, degan fikrni ilgari surdik. Ushbu
o‘rganish davomida biz talabalar bilan psixologik trening orqali suhbatlar o‘tkazdik va talabalarning
fikrlarini tingladik. Psixologik tadqiqotlarda ta'limda ko'p vektorli psixologik treninglar faol va
hamkorlikda o'rganish bo'yicha tadqiqotlarning qisqacha nazariy sharhini taqdim etadi. Ushbu o'quv
shakllarining ta'riflari berilgan. Faol va hamkorlikda o'qitish shakllarining asosiy xususiyatlari
sanab o'tilgan. Hamkorlik bilan o'qitishda qo'llaniladigan o'quv faoliyati turlari sanab o'tilgan:
munozara, tengdoshlar bilan o'rganish, muammolarni hal qilish, birgalikda yozish, o'yinlar.
Birgalikda o'qitish samaradorligining mumkin bo'lgan sabablari ko'rsatilgan: ijtimoiy-
psixologik omillar va kognitiv ishtirokning yuqori darajasini ta'minlash qobiliyatini oshiradi. Ushbu
tadqiqotlarga asoslangan holda talabalarning kolloborativ ko’nikmalarini oshirish bo’yicha
zamonaviy pedagogik metodlarga asoslangan tadqiqotlarni amalda qo’llash va psixologik
treninglarni tashkillashtirish bo’yicha ma’lumotlar keltirilgan. Psixologik trening mashg'ulotlarida
ishlatiladigan turli xil psixologik mashqlar, o’qituvchilarning o’qitish texnikalar va pedagogik
metodlarni tashkil qilishda psixologlar texnikalarning xilma-xilligiga qaramay, bir nechta asosiy
psixologik trening usullarida uslubiy muammolarni ajratib ko'rsatish mumkin. Ularning ko’pchiligi
kolloborativ ta’lim (ya’ni talabalar guruh bo’lib kolloborativ ta’lim jarayonida) an'anaviy ravishda
guruhli bahs va vaziyatli rolli muzokaralarni o'z ichiga oladi. Bundan tashqari, tadqiqotchilar –
psixologik treningning uslubiy muammolarini bartaraf etuvchi nazariyotchilari va psixolog
amaliyotchilari, shaxslararo sezgirlikni o'rgatish orqali o'zini psixofiziologik boshqarishga
asoslangan metodlar, shu jumladan jamaoviy holda kolloborativ ta’limda talabalarning idrok etishga
qaratilgan sezgirlikni oshirish kabi mashg’ulotlarni treningning asosiy usullari qatoriga qo'shishni
taklif qilishadi. Shuningdek, psixologik trening ishlarida meditative metodlar va ogohlantiruvchi
(o'z-o'zini gipnoz qilishni o'rgatish uchun) metodlardan foydalanish pedagog-psixologlarga tavsiya
etiladi. Psixologik treninglarni tashkil etish asosan tayyorgarlikda guruhdagi munozara - bu har
qanday munozarali masalani birgalikda (kolloborativ) muhokama qilish, bu to'g'ridan-to'g'ri
muloqot jarayonida guruh a'zolarining fikrlari, pozitsiyalari va munosabatlarini aniqlashtirishga
(ehtimol o'zgarishga, muloxaza qilish, erkin fikrlarni yuritish) imkon beradi. Ta’lim tizimida
kolloborativ ko’nikmalarni oshiruvchi psixologik treningdan foydalanish talabalarning
dunyoqarashini shakllantirishga yordam beradi degan fikrlarni ilgari suramiz. Ta’limda ko‘p
vektorli yondashuvlarga asoslangan yangi tizim yaratishda hamkorlikda o‘qitish usullaridan
foydalanish maqsadga muvofiq, deb hisoblaymiz.
Mart, 2025-Yil
138
O‘quvchilarning dunyoqarashini shakllantirish, hamkorlik ko‘nikmalarini oshirish,
psixologik treninglar orqali bilimlarini mustahkamlash orqali ta’lim samaradorligini yanada
oshiramiz. Ushbu tadqiqot orqali biz guruh va jamoaviy ta'limning eng samarali usulini ko'rib
chiqdik. Bu o‘quvchilarning olgan bilimlarini eslab qolish qobiliyatini oshiradi, erkin fikrlash, fikr
yuritish, qaror qabul qilishga yordam beradi, degan fikrni ilgari surdik. Ushbu o‘rganish davomida
talabalar bilan psixologik treninglar orqali suhbatlar o‘tkazdik va ularning fikrlarini tingladik. Unga
asosan oliy ta’limda ko’p vektorlarga asoslangan holda psixologik treninglar va pedagogik metodlar
orqali talabalarning kolloborativ ko’nikmalarini oshirish bo’yicha zamonaviy metodlarni qo’llash
bo’yicha ma’lumotlar keltirilgan. Zamonaviy ta’lim institutlarini yaratish bosqichlari orqali
ta’limning innovatsion g’oyalar, zamonaviy psixologik treninglar orqali uyg’unlashishi orqali
samarali ta’lim dasturiga erishishimiz mumkin. Talabalarning kolloborativ ko’nikmalarini oshirish
orqali, dunyoqarashini shakllantirish, ma’naviyatli-ma’rifatli yosh avlod sifatida tarbiyalashimiz,
mustaqil fikr bildirish qobiliyatlarini oshirishimiz, erkin qaror qabul qilish ko’nikmalarini
oshirishimiz va komil insonlar qilib tarbiyalashimizga sharoitlar yaratadi desak yanglishmaymiz.
Treningda guruh muhokamasidan ishtirokchilarga psixologik treninglarda kelib chiqqan
muammoni har xil nuqtai nazardan qarash imkoniyatini berish uchun ham foydalanishi mumkin (bu
o'zaro rahbarlik va guruhning boshqa a'zolaridan yangi ma'lumotni qabul qilishga qarshilikni
kamaytiradigan o'zaro pozitsiyalarni aniqlaydi) va individual tahlil orqali guruhni aks ettirishning
psixologik uslubiy mummoni bartaraf etish usuli sifatida amalga oshiriladi. Natijada ushbu tajriba
guruhning birligini kuchaytiradi va shu bilan birga ishtirokchilarni o'zining olamini namoyon
qilishga yordam beradi. Kolloborativ ta’limda psixologik treninglarni amalga oshirishda guruh
muhokamasi shakllarini tasniflash uchun turli sabablar mavjud degan fikrdamiz. Strukturali
muhokamalarda psixologik treningda uslubiy muammolar kelib chiqishining asosiy sabablari
muhokama mavzusi belgilanadi va ba'zan ularning tartibi aniq tartibga solinadi. Tuzilmagan
munozaralar olib boruvchining passiv psixologik uslubiy muammo metodikasi roli bilan ajralib
turadi, ularning mavzulari o’zlari xohlaganicha tanlanadi, munozara vaqti rasmiy ravishda
cheklanmagan holda psixologik trening shartlari jamoa qoidalari tushintiriladi. Bundan tashqari,
Psixologik treningda psixologlar tematik munozaralarni ko'rib chiqish mumkin, bunda
treningning barcha ishtirokchilari uchun muhim bo'lgan mavzular muhokama qilinadi; o'tmish
tajribasiga asoslangan biografik; guruh a'zolarining o'zaro munosabatlarining tuzilishi va mazmuni
bo'lgan interfaol usullar, pedagogik-psixologik asoslangan manbalardan foydalaniladi. Munozara
usullari turli xil vaziyatlarni tahlil qilishda, mashg'ulot qatnashchilari hayoti yoki hayotidan,
psixolog tomonidan taklif qilingan shaxslararo o'zaro munosabatlardagi murakkab vaziyatlarni
Mart, 2025-Yil
139
tahlil qilishda va boshqa holatlarda psixologik metodlar qo'llaniladi. O'yin usullariga situatsion rol
o'ynash, didaktik, ijodiy, tashkiliy-faollik, taqlid, ishbilarmonlik o'yinlari kiradi. Treningda o'yin
usullaridan foydalanish, ko'plab tadqiqotchilarning fikriga ko'ra juda samarali hisoblanadi. Guruh
(kolloborativ holatda) ishining birinchi bosqichida o'yinlar ishtirokchilarning ruxiy tushkunlik va
aqliy zo'riqishini yengish uchun, psixologik himoyani og'riqsiz olib tashlashning sharti sifatida
foydalidir. Psixologik treningga asoslangan o'yin usuli juda tez-tez ehtiyotkorlik bilan, muloqot
qiyinchiliklari va jiddiy psixologik muammolar mavjudligini osongina aniqlashga imkon beradigan
diagnostikalarga asoslangan holda o'z-o'zini diagnostika qilish vositasiga aylanadi.
Xulosa
Kolloborativ ta’limning zamonaviy bosqichlari sifatida pedagogik metodlarni va psixologik
treninglarni qo’llash bo’yicha ma’lumotlar keltirib o’tildi. Biz zamonaviy ta’lim dasturlariga
asoslangan holda talabalarning kolloborativ ko’nikmalarini oshirishda psixologik treninglardan
foydalanishning ahamiyati haqida bo’ladi.
Tadqiqotimiz davomida o’qituvchining pedagogik mahorati va psixologik salohiyatidan
kelib chiqqan holatda, psixologik treninglarni tashkillashtirish qoidalari haqida ma’lumotlar
berilgan. Shuningdek psixologik treningni talabalar guruhiga nisbatan qo’llash, shu jumladan
talabalarning psixlogik metodlat orqali bilimlarini kengaytirish bo’yicha ko’rsatmalar berib
borilgan. Agarda psixologik treninglarni shu ko’rsatmalar bo’yicha tashkillashtirsa, ta’limda yuqori
natijalarga erishgan holda, talabalarni salohiyatli, barkamol avlod, aqilli, tarbiyali yoshlar sifatida
komil insonlar bo’lib yetishishida o’z xissamizni qo’shgan bo’lamiz.
REFERENCES
1.
Turemuratova, Aziza, Rita Kurbanova, and Barno Saidboyeva. "EDUCATIONAL
TRADITIONS IN SHAPING THE WORLDVIEW OF YOUNG PEOPLE IN FOLK
PEDAGOGY." Modern Science and Research 2.10 (2023): 318-322.
2.
Turemuratova, Aziza, et al. "ANALYSIS OF PEDAGOGICAL AND PSYCHOLOGICAL
MECHANISMS OF DEVELOPING COLLABORATIVE SKILLS OF STUDENTS BASED
ON A MULTI-VECTOR APPROACH." Современные подходы и новые исследования в
современной науке 3.14 (2024): 46-49.
3.
Turemuratova, Aziza, and Mahliyo Ruzimova. "PEDAGOGICAL ANALYSIS OF THE
FORMATION OF COLLABORATIVE SKILLS OF STUDENTS BASED ON MULTI-
VECTOR PEDAGOGICAL APPROACHES IN EDUCATION." Наука и инновации в
системе образования 3.13 (2024): 88-92.
Mart, 2025-Yil
140
4.
Turemuratova, Aziza, and Khurshıda Atabaeva. "THE MAIN PEDAGOGICAL ASPECTS
OF THE FORMATION OF COLLABORATIVE SKILLS OF STUDENTS BASED ON
MULTI-VECTOR PEDAGOGICAL APPROACHES IN HIGHER EDUCATION."
Академические исследования в современной науке 3.45 (2024): 30-33.
5.
Turemuratova, Aziza, and Sirgagul Orinbaeva. "MULTI-VECTOR RESEARCH ON
IMPROVING STUDENTS'COLLABORATIVE SKILLS IN HIGHER EDUCATION
BASED ON PEDAGOGICAL AND PSYCHOLOGICAL APPROACHES." Современные
подходы и новые исследования в современной науке 3.15 (2024): 140-143.
6.
Begibaevna, Turemuratova Aziza. "EFFECTIVE EDUCATIONAL INDICATORS OF
MULTI-VECTOR APPROACHES IN FORMING COLLABORATIVE SKILLS OF
STUDENTS BASED ON PEDAGOGICAL METHODS OF INNOVATIVE EDUCATION."
International Journal of Pedagogics 4.11 (2024): 153-157.
7.
Begibaevna, Turemuratova Aziza. "THE ROLE OF PEDAGOGICAL METHODS BASED
ON MULTI-VECTOR APPROACHES IN MODERN EDUCATION IN IMPROVING
STUDENTS'COLLABORATIVE SKILLS." CURRENT RESEARCH JOURNAL OF
PEDAGOGICS 5.11 (2024): 98-102.
8.
Begibaevna, Turemuratova Aziza, and Ayimbaeva Aynura Rustamovna. "PEDAGOGICAL
ANALYSIS AND ESSENCE OF MULTI-VECTOR APPROACHES IN IMPROVING
STUDENTS'COLLABORATIVE
SKILLS
BASED
ON
THE
EDUCATIONAL
PROGRAM." CURRENT RESEARCH JOURNAL OF PEDAGOGICS 5.11 (2024): 88-92.
9.
Begibaevna,
Turemuratova
Aziza,
and
Asamatdinova
Bazargul
Bakhadirovna.
"PEDAGOGICAL FOUNDATIONS OF DEVELOPING STUDENTS'COLLABORATIVE
SKILLS BASED ON A MULTI-VECTOR APPROACH." European International Journal of
Pedagogics 4.11 (2024): 183-187.
10.
Begibaevna, Turemuratova Aziza. "APPLYING METHODS THAT IMPROVE
STUDENTS'COLLABORATIVE
SKILLS
BASED
ON
MULTI-VECTOR
PEDAGOGICAL APPROACHES." European International Journal of Pedagogics 4.11
(2024): 178-182.
11.
Begibaevna, Turemuratova Aziza, Kushbaeva Indira Tursinbaevna, and Dawletmuratova
Raxila
Genjemuratovna.
"THE
MAIN
ESSENCE
OF
DEVELOPING
STUDENTS'COLLABORATIVE
SKILLS
BASED
ON
MULTI-VECTOR
PEDAGOGICAL APPROACHES IN MODERN EDUCATION." CURRENT RESEARCH
JOURNAL OF PEDAGOGICS 5.09 (2024): 43-46.
Mart, 2025-Yil
141
12.
Begibaevna, Turemuratova Aziza, Kujamuratova Gulnaz Jumabayevna, and Iskendarova
Shayra
Sabirovna.
"PEDAGOGICAL
MECHANISMS
OF
DEVELOPING
COLLABORATIVE SKILLS OF STUDENTS BASED ON A MULTI-VECTOR
APPROACH." International Journal of Pedagogics 4.09 (2024): 55-62.
13.
Jarilkapovich, Matjanov Aman. "USE OF PEDAGOGICAL METHODS BASED ON THE
MODERN EDUCATIONAL PROGRAM TO INCREASE THE EFFECTIVENESS OF
EDUCATION." European International Journal of Pedagogics 4.06 (2024): 26-33.
14.
Jarilkapovich, Matjanov Aman. "Program Technology for Choosing an Effective Educational
Methodology Based on Modern Pedagogical Research in The Educational System."
CURRENT RESEARCH JOURNAL OF PEDAGOGICS 6.02 (2025): 30-33.
15.
Kurbanova, R. J., and B. E. Saidboeva. "MAKTAB VA OILADA ESTETIK TARBIYANI
SHAKLLANTIRISH
JARAYONIDA
O'QUVCHILARNING
AKSIOLOGIK
DUNYOQARASHINI RIVOJLANTIRISH." Inter education & global study 9 (2024): 114-
121.
