ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 4 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
740
TÁLIM-TÁRBIYA PROCESSINDE ÓZ-ARA QARÍM-QATNASTÍŃ
PEDAGOGIKALÍQ ÁHMIYETI
Kdırbaeva Kamshat Maxsetovna
Nókis mámleketlik pedagogikalıq instituti.
Baslawısh tálim fakulteti 1-kurs talabası
https://doi.org/10.5281/zenodo.15207633
Annotaciya.
Maqalada oqıtıwshınıń pedagogikalıq mádeniyatı, insaniylıq hám
demokratiyalıq principleri óz gezeginde ustazdı pedagogikalıq óz-ara qarım-qatnas processin
durıs basqarıw, insanıylıq páziyletler oqıtıwshınıń estetikalıq kóz qarasları, sonday-aq ustazdıń
sırtqı hám ishki insanıy adamgershilik qásiyetleri, tárbiyashı sıpatındaǵı sheberligi, aktyorlıq
sheberligi hám óz betinshe dóretiwshilik uqıplılıqları, qısqa aytqanda onıń joqarı mádeniyat
iyesi ekenligi haqqında sóz etiledi.
Tayanısh sózler.
Oqıtıwshı, qarım-qatnas, pedagogikalıq mádeniyat.
PEDAGOGICAL SIGNIFICANCE OF MUTUAL COMMUNICATION IN THE
EDUCATIONAL PROCESS
Abstract.
The article discusses the teacher's pedagogical culture, the principles of
humanism and democracy, as well as the proper management of the pedagogical interaction
process, the teacher's humanistic qualities and aesthetic views, as well as the teacher's external
and internal human qualities, his mastery as an educator, his acting skills, and independent
creative abilities - in short, his high culture.
Keywords.
Teacher, communication, pedagogical culture.
ПЕДАГОГИЧЕСКОЕ ЗНАЧЕНИЕ ВЗАИМНОГО ОБЩЕНИЯ В ПРОЦЕССЕ
ОБРАЗОВАНИЯ
Аннотация.
В статье рассматриваются педагогическая культура учителя,
принципы гуманизма и демократии, а также правильное управление процессом
педагогического взаимодействия, гуманистические качества, эстетические взгляды
учителя, а также внешние и внутренние человеческие качества учителя, его мастерство
как воспитателя, актерское мастерство и самостоятельные творческие способности -
короче говоря, его высокая культура.
Ключевые слова.
Учитель, общение, педагогическая культура.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 4 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
741
Qádimgi dáwirlerden-aq, insanlardıń óz-ara qarım-qatnasları, bir birine bolǵan
múnásibetleri psixologiyanıń eń tiykarǵı bazalıq túsinikleri bolǵan. Qarım-qatnas degende eki
yamasa onnan kóbirek adamlardıń bilimleri, óz-ara áhmiyetlilikke iye bolǵan oy, pikir, jan
sezimleri t.b. emocional bahalı xabarlardı almasıw processindegi óz-ara múnásibetleri túsiniledi.
Oqıtıwshınıń tálim-tárbiya processinde oqıwshılarǵa qarım-qatnası pedagogikalıq
talaplarǵa muwapıq óz-ara subektlik qatnasıqlardı qáliplestiriwge baǵdarlanǵan bolıwı házirgi
dáwir talaplarınıń biri. Sol sebepli, onıń bas wazıypası funkciyası tárbiyalıq xızmet.
Qarım-qatnastıń bul funkciyaların úyreniw ushın olardı tártiplestirip alıwımız kerek.
Tártiplestiriwimiz yamasa olardı klassifikaciyalawımız ushın birinshiden birge islesiwdiń
maqsetin, ekinshiden qarım-qatnasta bolıw shı tárbiyalanıwshılar menen tárbiyashınıń jeke
talapların tiykar etip alıw maqsetke muwapıq.
Tálim-tárbiya processinde oqıtıwshı menen oqıwshınıń jumıslarında kelispewshilik,
pedagogikalıq processtiń komunikativlik aspektine itibar bermegenlikten kelip shıǵatúǵın aqıbet.
Direktiv (basshılıqqa alınıw kerek) kórsetpeler hám buyrıq járdeminde oqıw shılardı oqıw -
tárbiya jumıslarınıń ana yaki mına túrine jegiw , olarda qızıǵıw shılıq oyata almaydı. Sol
sebepli, óz-ara qatnasıqtaǵı buyrıqpazlıq, kewildegidey pedagogikalıq unamlı nátiyjelerge
eristire almaydı.
Oqıwshılar menen durıs qarım qatnasta bolıw, muǵallim menen oqıwshılardıń óz-ara
belsene birge islesiwge iytermelewshi talaplardı esapqa alıw menen tikkeley baylanıslı.
Pedagogikalıq processtiń quramı sıpatında óz-ara birge islesiwde muǵallim menen oqıw
shılardıń kew il keshirmeleriniń bir - birine unawı, jaqınlıǵı úlken pedagogikalıq áhmiyetke iye.
Óz-ara durıs qarım-qatnas, oqıwshılardıń baslı talapların qanaatlandırıwı tiyis. Hár
qanday birge islesiwdiń oqıw , oyın, sport, háweskerlik h.t.b. emocional tartıw shańlıǵı qarım-
qatnas, mámile múnásibetlerdiń adamgershilikliligi shın yamasa jalǵanlıǵı menen tıǵız
baylanıslı. Muǵallim menen oqıwshılardıń óz-ara húrmet sıpayılıqqa tiykarlanǵan qarım-qatnası
olardıń bir-birine jeke isenimin, kóterińki kewil xoshın támiyinleydi. Sol arqalı olardı oqıw ,
tárbiyalıq birge islesiw inde joqarı nátiyjelikke erisiwge alıp keledi.
«Pedagogikalıq óz-ara tusiniw, durıs qarım-qatnas muǵallim menen balalardıń birge
islesiw jumıslarında óz-ara psixologiyalıq túsinbew shilikti, emocional keskinlikti payda etpey,
jumıstıń nátiyjeli juwmaqlanıwına alıp keledi hám olardıń birge islesiwi ushın qolaylı sharayatlar
jaratıp beredi.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 4 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
742
Muǵallimniń basshılıǵındaǵı qarım-qatnas barısında balalar birge quwanıp, birge qapa
bolıw, óz-ara húrmet-izzet, unamlı sezimler payda ete alıw, ózleriniń minez-qulıq is háreketlerin
konkret jaǵdayǵa muwapıq alıp barıw, payda bolǵan qarama-qarsılıq hám daw jánjel, kelispew
shiliklerdi aqılǵa salıp, durıs sheshiw h.t.b. unamlı qásiyetlerdi uyrenedi.
Oqıtıwshınıń pedagogikalıq mádeniyatı, insaniylıq hám demokratiyalıq principleri óz
gezeginde ustazdı pedagogikalıq óz-ara qarım-qatnas processin durıs basqarıw da imperativ
qatań buyrıqpazlıq hám manipulyativ kóz boyawshılıq usaǵan pás illetlerden aman bolıwǵa
iytermeleydi.
Pedagogikalıq qarım-qatnastı durıs basqarıw insanıylıq páziyletler oqıtıwshınıń
estetikalıq kóz qarasları menen tıǵız baylanıslı. Sebebi ustazdıń sırtqı hám ishki insanıy
adamgershilik qásiyetleri, tárbiyashı sıpatındaǵı sheberligi, aktyorlıq sheberligi hám óz betinshe
dóretiwshilik uqıplılıqları, qısqa aytqanda onıń joqarı mádeniyat iyesi ekenligi, oqıwshılarda
«estetikalıq tosqınlıqlardan» yaǵnıy, sezimlerinde unamsız tosqınlar payda bolıw ınan saqlap,
olarda emocional qanaatlanıw shılıq payda etip gózzallıqqa talpınıp, sulıwlıq nızamlıqlarına
muwapıq jasaw kónlikpelerin qáliplestiredi.
Tárbiyalıq qarım-qatnastıń nátiyjeli bolıwı ustazdıń ózindegi unamlı belgilerdi balalarǵa
úlgi etip kórsete alıwı, isendiriwi, balalardıń psixologiyalıq qáwipsizligin saqlap olardı ózi
menen teń huqıqlı qabıllap, durıs psixologiyalıq tásir ete alıw uqıplılıǵına tikkeley baylanıslı.
Tálim-tárbiya processinde oqıtıwshınıń pedagogikalıq qarım- qatnastı durıs ornata alıwı
kámil insan tárbiyasında ornı júdá girewli.
REFERENCES
1.
Karimov I.A. O`zbekiston XXI asrga intilmoqda-T.1999.
2.
Al Forabiy. «Fozil odamlar shahri» «Sharq»-T.1981.
3.
M.Ochilov va M.Ochilova «O`qituvchining odobi» «O`qituvchi» T.1998.y.
4.
СОВРЕМЕННОЕ ГУМАНИТАРНОЕ ОБРАЗОВАНИЕ И ИНОСТРАННЫЙ ЯЗЫК
konferenciya materialları 2016j
