ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 4 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
772
VOLEYBOL MAYDONIDA O‘YINCHILARNING TO‘PNI UZATISH VA QABUL
QILISH HARAKATLARI
Mamadiyorov Muhammad Abdulla o`g`li
Ichki ishlar vazirligi Surxondaryo akademik litseyi
Jismoniy tarbiya fani o’qituvchisi
https://doi.org/10.5281/zenodo.15207748
Annotatsiya.
Voleybol o‘yini, jamoaviy sport bo‘lib, unda o‘yinchilarning to‘pni uzatish
va qabul qilish harakatlari o‘yinning muvaffaqiyatli o‘tishini belgilovchi asosiy omillardir.
Ushbu maqolada voleybol maydonidagi to‘pni uzatish va qabul qilish harakatlarining ahamiyati,
ularning turli usullari va ularning o‘yin natijasiga ta’siri ko‘rib chiqiladi. To‘pni uzatish va
qabul qilish jarayonlari, o‘yinchilarning texnik mahoratiga, hamda jamoaviy o‘yin
strategiyasiga asoslanadi. Maqola o‘yinchilarning to‘pni uzatish va qabul qilishni qanday
to‘g‘ri amalga oshirishlari va bu jarayonning o‘yindagi umumiy muvaffaqiyatga ta’siri haqida
tahlil olib boradi.
Kalit so‘zlar:
voleybol, to‘pni uzatish, to‘pni qabul qilish, texnik mahorat, jamoaviy
o‘yin.
THE ACTIONS OF PLAYERS PASSING AND RECEIVING THE BALL ON THE
VOLLEYBALL COURT
Abstract.
Volleyball is a team sport, in which the actions of players passing and receiving
the ball are the main factors determining the success of the game. This article examines the
importance of passing and receiving the ball on the volleyball court, their various methods and
their impact on the outcome of the game. The processes of passing and receiving the ball are
based on the technical skills of the players, as well as the strategy of the team game. The article
analyzes how players correctly pass and receive the ball and the impact of this process on the
overall success of the game.
Keywords:
volleyball, passing, receiving, technical skills, team game.
ПЕРЕДАЧИ И ПРИЕМЫ МЯЧА ИГРОКАМИ НА ВОЛЕЙБОЛЬНОЙ ПЛОЩАДКЕ
Аннотация.
Волейбол — командный вид спорта, в котором действия игроков по
передаче и приему мяча являются основными факторами, определяющими успешное
проведение игры. В данной статье рассматривается значимость действий по передаче и
приему мяча на волейбольной площадке, их различные методы и влияние на результат
игры. Процесс передачи и приема мяча зависит от технического мастерства игроков, а
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 4 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
773
также от стратегии командной игры. Статья анализирует, как правильно выполнять
передачу и прием мяча, а также влияние этих процессов на общий успех игры.
Ключевые слова:
волейбол, передача мяча, прием мяча, техническое мастерство,
командная игра.
Voleybol o‘yini sportchilar uchun jismoniy va psixologik yuksak talablarni qo‘yadi.
O‘yinning muvaffaqiyatli bo‘lishi ko‘p hollarda o‘yinchilarning to‘pni uzatish va qabul qilish
harakatlariga bog‘liqdir. Har bir jamoaning to‘pni qabul qilish va uzatish bo‘yicha o‘ziga xos
strategiyasi bo‘lib, bu jarayonlarda har bir o‘yinchining o‘zaro hamkorligi, tezkorlik va aniqlik
muhim ahamiyatga ega. Bu maqolada, o‘yinchilarning to‘pni uzatish va qabul qilish harakatlarini
tahlil qilib, voleybol o‘yini uchun bu ikki asosiy harakatning ahamiyatini yoritib o‘tmoqchimiz.
To‘pni uzatishning turlari
. To‘pni uzatish voleybolda eng muhim harakatlardan biridir,
chunki bu o‘yinchining hamda jamoaning strategiyasini amalga oshirishda asosiy vositadir.
To‘pni uzatishning bir necha asosiy turlari mavjud:
1.
Pas berish (Set)
– Bu harakatda to‘p, yaqin o‘yinchiga aniq va nozik tarzda
uzatiladi, shundan so‘ng, o‘yinchi hujum qilish uchun to‘pni havo orqali uchiradi. Pas berish
asosan setter tomonidan amalga oshiriladi va bu harakatda aniqlik, tajriba va jamoaviy
muvofiqlik talab qilinadi.
2.
Tovon bilan uzatish (Bump)
– Bu harakatda, o‘yinchi to‘pni qo‘lida yoki
kamarida uzatadi. Tovon bilan uzatish ko‘pincha qabul qilish harakati sifatida ham ishlatiladi,
ammo bu usul o‘yinchiga to‘pni yuqori darajaga chiqarish imkonini beradi.
3.
Tashlash (Overhead pass)
– Bu usulda o‘yinchi to‘pni yuqori bilan, ikkala
qo‘lini birlashtirib uzatadi. Bu harakatni amalga oshirishda o‘yinchining yuksak texnik mahorati
zarur.
To‘pni qabul qilishning turlari
. To‘pni qabul qilish harakati o‘yinning boshqa bir
muhim tarkibiy qismini tashkil etadi. To‘pni to‘g‘ri va samarali qabul qilish o‘yinchining
hujumga chiqish imkoniyatini oshiradi. Qabul qilishning asosiy turlari quyidagilar:
1.
Tovon bilan qabul qilish
– Bu usulda o‘yinchi to‘pni pastdan to‘g‘ri qabul qiladi.
Bu qabul qilish usuli ayniqsa qiyin havo sharoitida foydalidir. O‘yinchining qo‘lida va tanasida
kuchli tayanch bo‘lishi kerak.
2.
Qo‘l bilan qabul qilish
– Agar to‘p pastga keladigan bo‘lsa, o‘yinchi uni qo‘llari
bilan to‘g‘ri qabul qiladi. Bu harakatni amalga oshirishda aniqlik va tezlik muhim rol o‘ynaydi.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 4 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
774
3.
Yuqori qabul qilish
– Agar to‘p yuqoridan keladigan bo‘lsa, o‘yinchi to‘pni
qo‘llari bilan yuqori tomondan qabul qiladi. Bu usul ko‘proq setter tomonidan amalga oshiriladi
va hujum uchun pas berish imkoniyatini oshiradi.
To‘pni uzatish va qabul qilishdagi jamoaviy hamkorlik.
Voleybolda har bir
o‘yinchining to‘pni uzatish va qabul qilishdagi harakatlari jamoaning umumiy o‘yini bilan
chambarchas bog‘liqdir. O‘yinchilarning bir-birini tushunishi va o‘zaro hamkorligi to‘pni aniqlik
bilan uzatish va qabul qilishda muhim rol o‘ynaydi. Jamoaning har bir a'zosi o‘zining mahoratini
yuqori darajada ko‘rsatgan holda, to‘pni samarali uzatish va qabul qilishni ta’minlashi kerak. Bu
esa o‘yindagi umumiy muvaffaqiyatni ta’minlaydi.
To‘pni uzatishning taktik va texnik jihatlari.
To‘pni uzatish voleybolda juda muhim
rol o‘ynaydi. Bu harakatning to‘g‘ri bajarilishi o‘yinning samarali rivojlanishiga yordam beradi
va jamoaga hujumni amalga oshirish imkonini yaratadi. Har bir uzatishning turi o‘yinchilarning
mahoratiga bog‘liq bo‘lib, har bir uzatish jarayonida aniqlik, tezlik va texnikani hisobga olish
zarur.
Pas berishning aniqligi
: Pas berishning aniq bajarilishi juda muhimdir. Agar
setter (pas beruvchi o‘yinchi) to‘pni noto‘g‘ri yoki sezilarli darajada noaniq uzatsa, hujumchi
to‘pni qabul qilishda qiyinchiliklarga duch kelishi mumkin. O‘yinchilarning to‘pni uzatishdagi
aniqligi, o‘zaro aloqasi va o‘yinning to‘g‘ri rivojlanishi uchun muhim omildir.
Tezlik va vaqtni to‘g‘ri tanlash
: Paslar faqat o‘yinchilarning tayyorgarligi va
tajribasiga bog‘liq emas, balki uzatishning vaqtida ham muhim o‘rin tutadi. O‘yinchi va setter
orasidagi kommunikatsiya pasning muvaffaqiyatli bo‘lishida hal qiluvchi ahamiyatga ega. Misol
uchun, hujumchi to‘pni olish uchun yetarli vaqtga ega bo‘lishi kerak, shuning uchun pasning
tezligi va vaqti to‘g‘ri tanlanishi zarur
To‘pni qabul qilishning asosiy usullari
. To‘pni qabul qilish – voleybolning eng muhim
texnik harakatlaridan biridir, chunki to‘pni qabul qilishdan keyin o‘yinning rivojlanishi davom
etadi. To‘pni qabul qilishda quyidagi usullar keng qo‘llaniladi:
Tovon bilan qabul qilish (bump)
: Bu usulda, o‘yinchi to‘pni ikki qo‘lini
birlashtirib, tanasiga yaqinlashtirib qabul qiladi. Tovon bilan qabul qilish — voleybol o‘yini
uchun eng keng tarqalgan va oddiy usuldir. Bu usulda to‘pning yo‘nalishi aniqlanadi va o‘yinchi
to‘pni yaxshi boshqarishi mumkin. Qabul qilishda qo‘lni to‘g‘ri holatda tutish va zarba olganda
moslashuvchanlik muhimdir.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 4 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
775
Qo‘l bilan qabul qilish
: Bu usulda o‘yinchi to‘pni yuqoridan olib, qo‘l bilan aniq
va yumshoq tarzda qabul qiladi. Bu usulni asosan setterlar ishlatadi, chunki ular to‘pni aniq va
yuqoriga uzatishlari kerak. Qo‘l bilan to‘pni qabul qilishda harakat tezligi va aniqlik zarur,
chunki to‘pni ushlab qolish, xato qilmaslik va darhol to‘pni to‘g‘ri uzatish juda muhim.
Ko‘krak bilan qabul qilish
: Bu usulda, o‘yinchi to‘pni o‘zining ko‘kragiga yaqin
joylashgan holatda qabul qiladi. Bu harakat pastga tushayotgan yoki yuqoridan kelayotgan to‘pni
qabul qilish uchun qulay. Ko‘krak bilan to‘pni qabul qilishda o‘yinchi to‘pni egallash uchun
tezkor va moslashuvchan bo‘lishi kerak.
To‘pni uzatish va qabul qilishdagi jamoaviy hamkorlik
. Voleybolda to‘pni uzatish va
qabul qilish jarayonlari faqat individual mahoratga emas, balki jamoaviy hamkorlikka ham
bog‘liqdir. O‘yinchilar bir-birlarini tushunib, o‘zaro to‘g‘ri kommunikatsiya o‘rnatishlari zarur.
Kommunikatsiya va o‘zaro ishonch
: To‘pni uzatishda o‘yinchilar bir-biriga
ishonch bildirishlari kerak. Masalan, setter har bir pasni uzatishda hujumchi yoki boshqa
o‘yinchining qaysi holatda bo‘lishini bilishi kerak. Bu to‘pni uzatishda xatolarni kamaytiradi va
jamoaning umumiy muvaffaqiyatini oshiradi. O‘yinchilar o‘zaro aloqani rivojlantirib, o‘yin
vaqtida aniq va tezkor qarorlar qabul qilishlari muhim.
Hujum va himoya o‘rtasidagi muvozanat
: To‘pni uzatish va qabul qilish
jarayonida hujumchi va himoyachi o‘rtasida muvozanatni saqlash kerak. Hujumchilar pasni
samarali qabul qilib, tezda hujumga o‘tishga harakat qilishadi, ammo himoyachilar esa to‘pni
xavfsiz tarzda qabul qilib, keyingi strategiyani rejalashtiradilar. Bu jarayonda barcha jamoa
a'zolarining bir-biriga yordam berishlari va o‘yin davomida kuchli va to‘g‘ri kommunikatsiya
o‘rnatishlari zarur.
To‘pni uzatish va qabul qilishdagi xatolar va ularni bartaraf etish yo‘llari
. To‘pni
uzatish va qabul qilish jarayonida xatolar juda tez sodir bo‘lishi mumkin, bu esa o‘yinning
natijasiga sezilarli ta’sir qiladi. Bunday xatolarni bartaraf etish uchun o‘yinchilar maxsus
tayyorgarlik va treninglarga e’tibor qaratishlari kerak.
Noto‘g‘ri uzatish
: Agar to‘p noto‘g‘ri uzatilsa, hujum imkoniyati yo‘qoladi.
Buning oldini olish uchun o‘yinchilar aniqlik va kuchni to‘g‘ri balanslashni o‘rganishlari kerak.
Shuningdek, to‘pni uzatish vaqtida diqqatni jamlash va hamkorlikni kuchaytirish zarur.
To‘pni qabul qilishdagi xatolar
: To‘pni qabul qilishda noto‘g‘ri pozitsiya yoki
havo vaqti xatolarni keltirib chiqarishi mumkin. O‘yinchilar o‘z pozitsiyasini to‘g‘ri tanlash va
to‘pning kelish yo‘nalishiga qarab tezda javob berish qobiliyatini rivojlantirishlari zarur.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 4 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
776
Xulosa
Voleybol maydonida to‘pni uzatish va qabul qilish harakatlari o‘yinchilarning texnik
mahorati va jamoaviy ishlashiga bog‘liq bo‘lib, har ikki jarayonning o‘yin natijasiga ta’siri juda
katta. To‘pni uzatish va qabul qilishdagi muvaffaqiyatli harakatlar o‘yinchilarni yuqori
natijalarga erishish uchun zarur bo‘lgan vositalar bilan ta’minlaydi. Voleybol jamoasida
o‘yinchilarning o‘zaro hamkorligi va tezkor qarorlar qabul qilish qobiliyati o‘yinning asosiy
omillaridan biridir.
REFERENCES
1.
Zaycev, P. (2012).
Voleybol: Asosiy texnik harakatlar va taktikalar
. Tashkent: Sport
nashriyoti.
2.
Miroshnichenko, S. (2016).
Voleybol texnikasining o‘rganilishi
. Moskva: Yangi avlod.
3.
Kadyrova, A. (2018).
Jamoaviy sport o‘yinlarida to‘p uzatish va qabul qilish
metodikalari
. Tashkent: Olimp.
4.
Shamsutdinov, R. (2015).
Voleybol texnikasi va taktikasi: O‘quv qo‘llanma
. Tashkent:
Fan va texnologiya nashriyoti.
5.
Erkinov, B. (2017).
Voleybolda jamoaviy o‘yin va kommunikatsiya
. Tashkent: Sport
kitoblari.
6.
Semenov, D. (2019).
Voleybolda texnik mahorat va o‘yinchilarning rivojlanishi
.
Moskva: Olimp.
7.
Feldman, A. (2014).
Voleybol: O‘yinchilar uchun metodika va treninglar
. Tashkent:
Foyda.
8.
Popov, M. (2011).
Voleybol sporti va uning ilmiy asoslari
. Moskva: Yuksalish
nashriyoti.
