ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 4 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
777
ASPIRINNING SIZ BILGAN VA BILMAGAN FARMAKOLOGIK XUSUSIYATLARI
Negmatova Moxichehra Umarovna
TTA Termiz filiali Farmakologiya va klinik farmakologiya kafedrasi assistenti.
https://doi.org/10.5281/zenodo.15208751
Annotasiya.
Aspirinning tibbiyotning turli sohalarida tutgan o’rni.
Kalit so’zlar:
atsetilsalitsil kislota,yurak xuruji, demensiya, tuxumdon raki
.
PHARMACOLOGICAL PROPERTIES OF ASPIRIN YOU KNOW AND DON'T KNOW
Abstract.
The role of aspirin in various fields of medicine.
Keywords:
acetylsalicylic acid, heart attack, dementia, ovarian cancer.
ЧТО ВЫ ЗНАЕТЕ И НЕ ЗНАЕТЕ ОБ АСПИРИНЕ ФАРМАКОЛОГИЧЕСКИЕ
СВОЙСТВА
Аннотация.
Роль аспирина в различных областях медицины.
Ключевые слова:
ацетилсалициловая кислота, сердечный приступ, деменция, рак
яичников.
Aspirin-atsetilsalitsil kislota tibbiyotda eng keng foydalaniladigan dori vositalaridan biri
hisoblanadi. Birinchi marta 1899-yilda revmatik isitma va podagra kasalligini davolash uchun
Germaniyaning Bayer farmasevtik industriyasida katta miqdorda ishlab chiqarilgan. Qiziq
tomoni shundaki, aspirin 1950-yilda eng ko’p sotilgan dori sifatida dunyoning Ginnes rekordlar
kitobiga kiritilgan. [2].
U isitma, og’riq kabi 50 dan ortiq simptomlarni davolash uchun ishlatiladi.
Tadqiqotlarning ko’rsatishicha, yurak kasalligiga moyilligi bo’lgan insonlarning
aspirinni ertalabga nisbatan tunda qabul qilishi ularda o’tkir yurak xurujlari sodir bo’lishini
kamaytirar ekan. Buning sababi shundaki , inson organizmidagi qon ivishiga javobgar bo’lgan
trombotsitlarning faoliyati ertalab eng cho’qqiga chiqadi shu sababli aspirinni kunlik kam
dozada kechqurun qabul qilish trombotsitlarning ertalabki faoliyatini pasaytirib turadi.
Nyu-York shahar kolleji tarkibidagi Sofi Devis nomli biotibbiyot maktabi olimlari
ma’lumotlariga ko’ra tarkibida aspirin saqlovchi o’smaga qarshi yangi dori vositasi inson
organizmidagi 11 xil o’sma hujayralarining o’sishini boshqa sog’lom hujayralarga zarar
yetkazmagan holda to’xtatishini aniqladi.Kunlik aspirin qabul qiladigan ayollarda ularning
tuxumdon rakiga chalinish ehtimoli 20%ga kamayar ekan. Nafaqat tuxumdon raki, balki
aspirinning ko’krak va oshqozon rakida davolash maqsadida samarali ekanligi aniqlandi.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 4 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
778
Avstarliyaning Tasmaniya shahrida 70 yoshdan oshgan 15000 dan ortiq inson ishtitok
etgan tadqiqot o’tkazildi . Ushbu tadqiqotda ishtirok etgan insonlar kunlik kichik dozada aspirin
qabul qilishdi. Oqibatda ularning yurak va bosh miya masalan, demensiya, Algesgeymer
kasalligiga uchrash ehtimoli 23% foizga pasaydi. Hech qachon aspirinni och qoringa iste’mol
qilmang. Agar aspirin och qoringa iste’mol qilinadigan bo’lsa, u oshqozonda yara va qon
ketishiga sabab bo’ladi. Simptomlarga bog’liq holda, aspirinning kundalik dozasi 50 mg dan
6000 mggacha. Masalan sizda o’rtacha og’riq bo’ladigan bo’lsa, siz 650 mgdan har 4 soatda
yoki 500 mgdan har 6 soatda qabul qiling.
Agar yosh bolalar gripp yoki shu kabi virusli kasallik bilan kasallanganda ota-onalar
ularga aspirinning har qanday shaklini bermasliklari kerak. Chunki u bolalarda jigar va bosh
miya shikastlanishi bilan kechuvchi jiddiy kasallik hisoblangan Reye sindromiga sabab bo’ladi.
Nojo’ya ta’sirlariga kelsak, yuqorida aytilganidek oshqozonda yarlar, qon ketishi,
quloqda shovqin, bosh aylanishi , buyrak yetishmovchiligi ,astma. Bundash tashqari 2-tip qandli
diabetli bemorlar ushbu preparatni qondagi qand miqdorini nazorat qilmay qabul qilsa, qand
miqdori keskin ravishda tushib ketadi. [1], [2].
Katta dozalarda asetil salisil kislota tarkibidagi salisilatlar hisobiga, gipotalamusga
rag‘batlantiruvchi ta’sir ko‘rsatib AKTG va shu tufayli va shu tufayli glukokortikoidlar
ajralishini kuchaytiradi.Ammo salisilatlarni yallig‘lanishga ta’siri u bilan belgilanmaydi. [4].
Uning bu hususiyatidan buyrak usti bezlari faoliyati susayganda, uni stimullashda
ahamiyatga ega.
Keksa insonlar organizmida yosh o’tgan sari qon aylanish sistemasida o’zgarishlari
tufayli ularda yurak va miya kasallilari paydo bo’lish ehtimolligi ortadi. Shu sababli ushbu
insonlar profilaktika uchun aspirin iste’mol qilishlari kerak. Hozirgi kunda aspirin kapsula,
tabletka,shamcha va inyeksiya shaklida ishlab chiqariladi.
Xulosa qilib aytganda aspirin quyidagi hususiyatlarga ega:
1.SOG-1, 2 fermentini ingibirlash orqali yallig ‘lanish jarayonini susaytiradi.
2.Antiagregant ta’siri hisobiga qonni suyultirishi.
3.O‘sma hujayralarining o‘sishini susaytirishi.
4.Qondagi qand miqdorini kamaytirishi.
5.AKTG
ajralishini
rag‘batlantirib,
bu
orqali
buyrak
usti
bezlaridan
glukokortikortikoidlarni ishlab chiqarishini oshiradi.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 4 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
779
Aspirinning shu kabi hususiyatlariga asoslanib yallig‘lanishda, yurak-ishemik
kasalliklarini oldini olish va asoratlarini davolashda qon suyultiruvchi vosita sifatida, antiblastom
vositalar bilan kompleks tarzda, gipoglikemik vositalar sifatida va buyrak usti bezlari faoliyati
susayganda qo‘llash imkonini beradi.
REFERENCES
1.
Susan E.Feinman. Beneficial and Toxic effects os Aspirin.
2.
3.
Positive Med(
4.
D.А.Хаrkevich.Farmakologiya.Darslik.М.-2021.y.
