Aprel, 2025-Yil
187
PSIXOLOGIYALIQ TRENIN’ METODIKASI TIYKARINDA OQIWSHILARDIŃ
KOLLOBORATIV KÓNLIKPELERIN RAWAJLANDIRIW
Turemuratova Aziza Begibaevna
Berdaq atındaǵı Qaraqalpaq mámleketlik universiteti assistenti.
Qallibekova Shaxizada Genjebek qizi
Berdaq atındaǵı Qaraqalpaq mámleketlik universiteti student.
https://doi.org/10.5281/zenodo.15237562
Annotatsiya. Bul maqala psixologiyalıq trenin’ hám pedagogikalıq usıllar arqalı
studentlerdiń birge islesiw kónlikpelerin arttırıwǵa baǵıshlanǵan. Bilimlendiriwde kóp vektorlıq
jandasıwlarǵa tiykarlanǵan jańa sistema jaratıwda birgelikte oqıtıw usıllarınan paydalanıw
maqsetke muwapıq dep esaplaymız. Oqıwshılardıń dúnyaǵa kózqarasın qáliplestiriw, birgelikte
islew kónlikpelerin arttırıw, psixologiyalıq trenin’ler arqalı bilimlerin bekkemlew arqalı
bilimlendiriw nátiyjeliligin jáne de arttıramız. Bul izertlew arqalı biz toparlar hám jámáátlik
bilimlendiriwdiń eń nátiyjeli usılın kórip shıqtıq. Bul oqıwshılardıń iyelegen bilimlerin este saqlap
qalıw qábiletin arttıradı, erkin pikirlew, pikir júrgiziw, qarar qabıl etiwge járdem beredi, degen
pikirdi alǵa qoydıq. Bul úyreniw dawamında biz studentler menen psixologiyalıq trenin’ arqalı
sáwbetler ótkerdik hám studentlerdiń pikirlerin tıńladıq.
Tayanısh sózler: Kollaboraciyalıq bilimlendiriw, psixologiyalıq trenin’, pedagogikalıq
metodlar, psixologiyalıq potencial, pedagogikalıq sheberlik, zamanagóy bilimlendiriw,
kollaboraciyalıq kónlikpeler, bilimlendiriw texnologiyası, didaktikalıq bilimlendiriw, individual
qatnas.
PSIXOLOGIK TRENING METODIKASI ASOSIDA O’QUVCHILARNING
KOLLOBORATIV KO’NIKMALARINI RIVOJLANTIRISH
Annotatsiya. Ushbu maqola psixologik trening va pedagogik usullar orqali talabalarning
hamkorlik ko'nikmalarini oshirishga bag'ishlangan. Ta’limda ko‘p vektorli yondashuvlarga
asoslangan yangi tizim yaratishda hamkorlikda o‘qitish usullaridan foydalanish maqsadga
muvofiq, deb hisoblaymiz. O‘quvchilarning dunyoqarashini shakllantirish, hamkorlikda ishlash
ko‘nikmalarini oshirish, psixologik treninglar orqali bilimlarini mustahkamlash orqali ta’lim
samaradorligini yanada oshiramiz. Ushbu tadqiqot orqali biz guruhlar va jamoaviy ta'limning
eng samarali usulini ko'rib chiqdik. Bu o‘quvchilarning egallagan bilimlarini eslab qolish
qobiliyatini oshiradi, erkin fikrlash, mulohaza yuritish, qaror qabul qilishga yordam beradi, degan
Aprel, 2025-Yil
188
fikrni ilgari surdik. Ushbu o‘rganish davomida biz talabalar bilan psixologik trening orqali
suhbatlar o‘tkazdik va talabalarning fikrlarini tingladik.
Kalit so’zlar: Kolloborativ ta’lim, psixologik trening, pedagogik metodlar, psixologik
salohiyat, pedagogik mahorat, zamonaviy ta’lim, kolloborativ ko’nikmalar, ta’lim texnologiyasi,
didaktik ta’lim, individual yondashuv.
Rawajlanǵan mámleketlerde keń qollanılıp atırǵan birgelikte oqıtıw (kolloborativ
bilimlendiriw), psixologiyalıq trenin’ler arqalı pedagogikalıq joybarlar metodi arqalı student
jaslardıń jámáát hám topar bolıp bilim úyreniwi hár tárepleme nátiyjeli ekenligin dálillewge
háreket ettik. Usınıs etilip atırǵan zamanagóy bilimlendiriw texnologiyalarınıń jáne bir áhmiyetli
tárepi sonda, házirgi bilimlendiriw sistemasındaǵı unamlı táreplerin saqlaǵan halda, qollanıw
imkaniyatınıń bar yekenligi psixologiyalıq trenin’di ámelge asırıw ushın qolay sharayat
esaplanadı. Bunnan tısqarı, bul texnologiyalar filosofiyalıq, psixologiyalıq, pedagogikalıq,
didaktikalıq mánisine qaray, insanıylıq sıpatına iye. Bulardıń insanpárwarlıq sıpatları tek
teoriyalıq-ideologiyalıq jaqtan ǵárezsizlik ideologiyası talaplarına sáykes keliwi emes, al ámeliy
jaqtan mánawiyatı joqarı, barkamal insandı qáliplestiriwge baǵdarlanǵanlıǵında pedagogikalıq
tálimniń zamanagóy kollaboraciyalıq usıllarında psixologiyalıq trenin’den paydalanıw usılın mısal
yetip keltiriw múmkin. Olardıń bilimlendiriwiniń tárbiyalıq mazmunın kúsheytiw, oqıw materialın
studentler jámáát bolıp bir-birine súyenip, birgelikte tereń hám puqta ózlestiriwin, olardıń
intellektuallıq, ádep-ikramlılıq rawajlanıwın, hám erkin pikirlewin támiyinleydi. Bul bolsa óz
gezeginde bir-birine járdemlesiw qarım-qatnasın jaqsılawǵa xızmet etedi. Házirgi oqıtıwda hár bir
bilim alıwshınıń tek ózi bilimdi ózlestiriwden mápdarlıǵı tiykarında onda qáliplesetuǵın báseki,
pazıyletlerden qutılıwǵa tiykar tayarlaydı. Bul bolsa házirgi bilimlendiriw reforması talaplarına
únles. Usı psixologiyalıq trenin’ arqalı pedagogikalıq metodlardı shólkemlestiriw
texnologiyalardıń bilimlendiriwdegi tiykarǵı mazmunı tálim alıwshı shaxstıń jetilisiwi, sınıslı
pikirlewi hám de ózine tán individualligine tiykarlanıwına járdem beredi. Sonıń menen birge,
studentlerdiń dástúriy bilim beriwdegi tek tayar bilimlerdi ózlestiriw hám olardı tákirarlawǵa
alternativ pedagogikalıq metod sıpatında xızmet etiwi. Usı pedagogikalıq metodlar hám
psixologiyalıq trenin’ texnologiyaları metodikalıq jaqtan zamanagóy bilim beriw modeliniń
basqıshpa-basqısh rawajlanıw teoriyasına sáykes kelip, kollaboraciyalıq bilim beriwdi
psixologiyalıq trenin’ sıpatında mazmunı menen zamanagóy bilim beriw texnologiyaları
tiykarında kóriw imkanın beredi. Usınılıp atırǵan kollaboraciyalıq bilimlendiriw pedagogikalıq
metodlar hám psixologiyalıq trenin’ler arqalı bilimlendiriw texnologiyaların bir pútinlikte
Aprel, 2025-Yil
189
bilimlendiriw procesine qollanıw áste-aqırın dástúriy metodlardan waz keship, zamanagóy
pedagogikalıq hám málimleme-kommunikaciya texnologiyalarınan paydalanıw imkaniyatın
jaratadı. Olar psixologiyalıq-pedagogikalıq mánisi menen insanıylıq sıpatına iye bolǵan shaxsqa
bagdarlangan texnologiya sıpatında qaralgan. Birgelikte oqitiw metodin psixologiyalıq trenin’ler
arqalı úyreniw, joybarlar metodi, qatlamlı oqitiw, Demek, studentler zamanagóy bilimlendiriw
sisteması arqalı kollaboraciyalıq kónlikpelerin arttırıwda zamanagóy psixologiyalıq trenin’lerden
paydalanıwda oqitıwshıdan joqarı dárejedegi pedagogikalıq sheberlik talap etiledi. Psixologiyalıq
potenciallı muǵallim hár tárepleme ózine tán belgilerin itibardan shette qaldırmawı kerek.
Birgelikte oqıtıwdıń mánisin túsiniw ushın pedagogikalıq ámeliyatta ushırasatuǵın bir
faktke júgineyik. Bul da bolsa, kollaboraciyalıq kónlikpeler studentlerdiń oqıw procesinde oqıw
materialın tolıq ózlestire almawı yamasa ámeliy jumıslarda qátelik etiwi tiykarǵı mashqala
sıpatında qaralıp kelinbekte. Bunday qátelikler studentlerde naduris pikirlew, bilimniń tolıq
emesligi, diqqatın oqıwģa qarata almaw kórinisinde boliwi múmkin. Bunı dúzetiw ushın qosımsha
shınıǵıw, qosımsha sabaq ótiw kerek boladı. Bul qáteni talqılap, onı studentlerdiń bilim alıwdaǵı
jumısı menen baylanıslı yamasa studentlerdiń materialdı ózlestiriwleri ushın jeterli waqıt ajırata
almaǵanlıǵı anıqlandı. Birgelikte oqitiw tek bilim beriw jaģınan gana áhmiyetli bolmay, al
tárbiyalıq jaqtan da oqıwshılardıń intellektual hám áhmiyetli jetilisiwine kúshli tásir etedi.
Birgelikte oqitiwdiń áhmiyetli tárepi jámáátlik xizmet kórsetiw bolip, bunda oqiwshilardıń
óz ara birge islesiwi, bir-birine baylanıslılıq sezimleri, óz ara háreketlerin, iskerligin
muwapıqlastırıw qatnasıqları qáliplesedi. Oqıwshılardıń pikir júrgiziw, pikir júrgiziw, qarar qabıl
etiw sıyaqlı pazıyletleri artadı. Birgelikte oqıtıw studentlerdiń ruwxıy rawajlanıwı, basqalar menen
óz-ara qarım-qatnasta bolıwı, kollaboraciyalıq kónlikpe hám uqıplılıǵınıń qáliplesiwi ushın
áhmiyetli qural esaplanadı. Usı usıllar arqalı studentlerdiń dúnyaǵa kózqarasın qáliplestiriw hám
kámil insan etip tárbiyalay baslap, bir-birine járdem beriw sezimlerin rawajlandırıp, sabaqta emes,
al jasaw tárizinde hám pútkil ómiri dawamında birewge járdem beriw hár qanday mashqalanı
birgelikte sheshiwden quwanıw sıyaqlı jeke pazıyletlerge aylanadı. Solay eken, birgelikte
oqitiwdiń psixologiyalıq texnologiyasınıń mazmuni yamasa didaktikalıq tiykarları nede? Bul usıl
studentler háreketlerin belgili izbe-izlik hám izbe-izlikte orınlawı bolıp, oqıtıwdıń ol yamasa bul
metodların ámelge asırıwdı támiyinleydi. Yaki pedagogikalıq metodlar kompleksi bolıp, bilim
beriwge belgili kóp vektorlı psixologiyalıq trenin’ler arqalı jaqınlasıwdı támiyinleytuǵın didaktik
sistemanı jaratıw imkaniyatın beredi. Studentlerdiń oqiw iskerligin shólkemlestiriwdiń túrli metod
hám quralları uliwma logikalıq, birgelikte oqitiw principlerin ámelge asiriwga xizmet etedi.
Aprel, 2025-Yil
190
Usı kompleksler óz náwbetinde bilimlendiriwde birgelikte oqıtıwdıń texnologiyalıq
bilimlendiriw sistemasınıń tiykarın quraydı. Tek usınday tiykarda kórilgen didaktikalıq sistema
pedagogikalıq proceste sınaqtan ótken metod hám psixologiyalıq trenin’ke tiykarlanǵan qurallar
bilimlendiriw texnologiyası sıpatında xızmet ete aladı. Didaktikalıq bilim beriw sistemasınıń
tiykarın oqitiw metodları kompleksi qurap, olar belgili teoriyalıq tiykar, principlerge hám bilim
beriw koncepciyasına tiykarlanadı. Tańlanatuǵın oqıtıwdıń metod hám quralları birgelikte oqıtıw
talapları pikirinen kelip shıǵıwı kerek. Birgelikte oqıtıw texnologiyası túrli mámleketlerde keńnen
qollanılıp kelinbekte. Bunda onı hámme jerde bir qálipte emes, al hár qıylı qollanıp bayıtıw, hár
qıylı variantlar qáliplesiwi itibarǵa ılayıq. Bunda tiykarǵı itibar bilimlendiriwdiń topar maqsetine
qaratılıp, topar tabısı onıń hár bir aǵzası óz betinshe jumısınıń nátiyjesine baylanıslı boladı.
Topardıń hárbir agzası basqalar menen turaqlı óz ara birge islesiwde úyreniletuģın tema
(mashqala) ústinde jumis alıp baradı. Topar hárbir aģzasınıń wazıypası birgelikte mashqalanı
sheship, birgelikte biliw tiykarında komandanıń hárbir aģzası zárúr bilimlerdi iyelep, kerekli
kollaboraciyalıq kónlikpe hám psixologiyalıq tájiriybelerdiń qáliplesiwine erisiledi. Bunda pútkil
jámáát hár bir studenttiń nege eriskenin biliwi áhmiyetli esaplanadı. Pútkil topar oqiw materialın
oniń hárbir agzası iyelewinen mápdar boladı. Sebebi pútkil jámááttiń tabısı hár bir aǵzasınıń
qosqan úlesi hám topardıń birgelikte óz aldına qoyǵan máseleniń sheshiliwine baylanıslı.
Sıylıqlaw pútkil topar ball túrinde yamasa sertifikat, alǵıs, arnawlı sıylıq sıpatında
birgeliktegi jumısına baha aladı. Bunıń ushın pútkil toparǵa berilgen bir tapsırma orınlanadı.
Hárbir studenttiń jeke juwapkershiligi pútkil topardıń jetiskenligi hám kemshiligin
belgileydi. Bul bolsa topar aǵzalarınıń hárbiriniń iskerligin, sonday-aq, basqalardıń iskerligin
qadaǵalawı, oqıw materialın sheriginiń ózlestiriwi hám túsiniwine járdem beriwine tiykar jaratadı.
Topar agzalarınıń óz bilimlerin hár túrli bahalaw hám baqlawga tayar turiwin támiyinleydi.
Toparlar hárbir studenttiń ózlestiriwdegi teń imkaniyatları óz komandasına alıp keletuģın
jetiskenlikleri aldınģi nátiyjelerin jaqsılaw tiykarında ámelge asırıladı. Ózlestiriw nátiyjelerin
aldınǵıları menen salıstırıw tap usı topar studentleri erisken nátiyjelerdi bahalaw imkaniyatın
beredi.
Paydalanılģan ádebiyatlar
1.
Turemuratova, Aziza, Rita Kurbanova, and Barno Saidboyeva. "EDUCATIONAL
TRADITIONS IN SHAPING THE WORLDVIEW OF YOUNG PEOPLE IN FOLK
PEDAGOGY." Modern Science and Research 2.10 (2023): 318-322.
Aprel, 2025-Yil
191
2.
Kurbanova, R. J., and B. E. Saidboeva. "MAKTAB VA OILADA ESTETIK TARBIYANI
SHAKLLANTIRISH
JARAYONIDA
O'QUVCHILARNING
AKSIOLOGIK
DUNYOQARASHINI RIVOJLANTIRISH." Inter education & global study 9 (2024):
114-121.
3.
Saidboeva, B. "Competence of Manifestation of Moral and Aesthetic Values in Students
in Practice." JournalNX 9.6 (2023): 109-113.
4.
Jarilkapovich, Matjanov Aman. "Program Technology for Choosing an Effective
Educational Methodology Based on Modern Pedagogical Research in The Educational
System." CURRENT RESEARCH JOURNAL OF PEDAGOGICS 6.02 (2025): 30-33.
5.
Jarilkapovich, Matjanov Aman. "USE OF PEDAGOGICAL METHODS BASED ON
THE MODERN EDUCATIONAL PROGRAM TO INCREASE THE EFFECTIVENESS
OF EDUCATION." European International Journal of Pedagogics 4.06 (2024): 26-33.
6.
Turemuratova,
Aziza,
and
Kamola
Yoldasheva.
"PSYCHOLOGICAL
CONFIDENTIALITY OF THE FORMATION OF STUDENTS'COLLABORATIVE
SKILLS BASED ON MULTI-VECTOR APPROACHES IN EDUCATION." Modern
Science and Research 4.4 (2025): 262-269.
7.
Turemuratova, Aziza, Shahlo Matmuratova, and Nargisa Tajieva. "THE DEPENDENCE
OF MULTI-VECTOR APPROACHES ON PEDAGOGICAL METHODS AND
PSYCHOLOGICAL TRAINING IN IMPROVING STUDENTS'COLLABORATIVE
SKILLS BASED ON THE EDUCATIONAL PROGRAM." Modern Science and Research
4.4 (2025): 50-55.
8.
Turemuratova, Aziza, and Marhabo Kenjayeva. "KO’P VEKTORLI YONDASHUVLAR
ASOSIDA
TALABALARNING
KOLLOBORATIV
KO’NIKMALARINI
RIVOJLANTIRISHNING PSIXOLOGIK TRENING USLUBI." Modern Science and
Research 4.4 (2025): 252-261.
9.
Begibaevna, Turemuratova Aziza, Kushbaeva Indira Tursinbaevna, and Dawletmuratova
Raxila
Genjemuratovna.
"THE
MAIN
ESSENCE
OF
DEVELOPING
STUDENTS'COLLABORATIVE
SKILLS
BASED
ON
MULTI-VECTOR
PEDAGOGICAL
APPROACHES
IN
MODERN
EDUCATION."
CURRENT
RESEARCH JOURNAL OF PEDAGOGICS 5.09 (2024): 43-46.
10.
Туремуратова,
А.
Б.
"ИСПОЛЬЗОВАНИЕ
ВОСПИТАТЕЛЬНЫХ
ТРАДИЦИЙНАРОДНОЙ
ПЕДАГОГИКИ
В
ФОРМИРОВАНИИ
МИРОВОЗЗРЕНИЯ МОЛОДЕЖИ." Мировая наука 6 (75) (2023): 125-129.
Aprel, 2025-Yil
192
11.
Turemuratova, Aziza, and Zubayda Qaypnazarova. "PEDAGOGICAL AND
PSYCHOLOGICAL FACTORS OF FORMATION OF NATIONAL VALUES IN THE
PROCESS OF EDUCATING YOUNG PEOPLE." Science and innovation in the education
system 2.11 (2023): 62-67.
12.
Begibaevna, T. A. "PEDAGOGICAL AND PSYCHOLOGICAL STUDIES ON
INCREASING THE ACTIVITY OF TEACHING STUDENTS IN THE EDUCATIONAL
PROCESS OF HIGHER EDUCATIONAL INSTITUTIONS." IJTIMOIY FANLARDA
INNOVASIYA ONLAYN ILMIY JURNALI 4 (2024): 2.
13.
Begibaevna, T. A. "MODERN APPROACHES TO IMPROVING THE PEDAGOGICAL
SKILLS AND PSYCHOLOGICAL POTENTIAL OF TEACHERS OF HIGHER
EDUCATION INSTITUTIONS." TA'LIM VA RIVOJLANISH TAHLILI ONLAYN
ILMIY JURNALI 4.2 (2024): 22-26.
14.
Turemuratova, Aziza, Elvira Sultanova, and Benezera Orazova. "THE ROLE OF
PEDAGOGICAL SKILLS IN EDUCATION AND USE OF NEW METHODS IN
TEACHING PRINCIPLES." Models and methods in modern science 2.11 (2023): 134-
140.
15.
Turemuratova, A., and N. Tureniyazova. "THE PROGRAM OF USING MODERN
PEDAGOGICAL METHODS IN THE HIGHER EDUCATION SYSTEM AND THE
PROBLEMS OF IMPROVING PEDAGOGICAL SKILLS." Science and innovation
2.B10 (2023): 373-377.
