1360
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 4
FUTBOLCHILARNING IRODAVIY SIFATLARINI RIVOJLANTIRISH ORQALI
MUSOBAQA OLDI HAVOTIRINI KAMAYTIRISH
Soliyev Sanjarbek Shuhratjon o‘g‘li
Oriental universiteti dotsenti.
https://doi.org/10.5281/zenodo.15257695
Annotatsiya.
Ushbu maqolada futbolchilarning irodaviy sifatlarini rivojlantirishning
ahamiyati va musobaqa oldi havotirini kamaytirishdagi roli tahlil qilinadi. Sportchilarda
irodaviy sifatlarni rivojlantirish, ularning psixologik tayyorgarligini oshirish va stressni
boshqarish metodlarini qo‘llash orqali musobaqalarda yuqori natijalarga erishish mumkinligi
ko‘rsatilgan. Maqolada amaliy tavsiyalar va metodlar taqdim etilib, futbolchilarning ruhiy
holatini yaxshilashga oid ilmiy yondashuvlar ishlab chiqilgan.
Kalit so‘zlar:
sport psixologiyasi, psixologik zo‘riqishlar, irodaviy futbol, sport
mashg‘ulotlarini davriylashtirish, oliy sport mahorati, futbolchilar, stressni boshqarish,
psixologik tayyorgarlik.
РАЗВИТИЕ ВОЛЕВЫХ КАЧЕСТВ ФУТБОЛИСТОВ ДЛЯ СНИЖЕНИЯ
ПРЕДСОРЕВНОВАТЕЛЬНОГО СТРЕССА
Аннотация.
В статье рассматривается важность развития волевых качеств
футболистов и их роль в снижении предсоревновательного стресса. Показано, что
развитие волевых качеств, повышение психологической подготовки и применение
методов контроля стресса способствуют достижению высоких результатов в
соревнованиях. Приведены практические рекомендации и методы, направленные на
улучшение психологического состояния футболистов и разработаны научные подходы
для этого процесса.
Ключевые слова:
спортивная психология, психологическое напряжение, волевой
футбол, периодизация спортивных тренировок, высокое спортивное мастерство,
футболисты, управление стрессом, психологическая подготовка.
DEVELOPING FOOTBALL PLAYERS' VOLITIONAL QUALITIES TO REDUCE
PRE-COMPETITION STRESS
Abstract.
This article analyzes the importance of developing volitional qualities in
football players and their role in reducing pre-competition stress. It demonstrates that the
development of volitional qualities, enhancement of psychological preparation, and the use of
stress management techniques contribute to achieving high results in competitions. Practical
recommendations and methods are presented to improve football players' psychological state,
and scientific approaches are developed for this process.
1361
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 4
Keywords:
sports psychology, psychological stress, volitional football, periodization of
sports training, high sports skills, football players, stress management, psychological
preparation.
Kirish:
Hayotimizda har bir inson o‘z maqsadlariga erishish uchun turli qiyinchiliklarga
duch keladi. Bunday vaziyatlarda insonning irodasi va psixologik mustahkamligi katta ahamiyat
kasb etadi. Irodali inson turli sinovlardan muvaffaqiyatli o‘tadi va eng yuqori natijalarga
erishadi. Sportchilarda ham irodaviy sifatlar va psixologik mustahkamlikning o‘rni katta, ayniqsa
yuqori darajadagi sportda. Futbol kabi jismoniy va psixologik kuchlarni talab qiladigan sport
turlarida, sportchilarning irodaviy sifatlarga ega bo‘lishi, ularning musobaqa oldi havotirlarini
kamaytirish va raqobatga tayyor bo‘lishlariga yordam beradi.
Futbol sporti, ayniqsa oliy sport mahoratiga ega bo‘lgan futbolchilar uchun psixologik
tayyorgarlikning muhim jihatlarini o‘z ichiga oladi. Psixologik zo‘riqishlar va stresslar,
futbolchilarning o‘yin natijalariga ta'sir qiladi, shuning uchun irodaviy sifatlarni rivojlantirish
sportchilarning psixologik tayyorgarligi uchun zarur bo‘ladi. Bu maqola, futbolchilarning
irodaviy sifatlarini rivojlantirish va musobaqa oldi havotirlarini kamaytirishga qaratilgan metod
va yondashuvlarni o‘rganadi.
Mavzumizning Dolzarbligi:
Sport, ayniqsa futbol kabi jismoniy va psixologik jihatdan
murakkab sport turlari, zamonaviy sharoitda katta e'tibor talab qilmoqda. Futbolchilarning
psixologik holati, jismoniy tayyorgarlikdan keyingi eng muhim omilga aylanmoqda. Irodaviy
sifatlar, sportchining raqobatbardosh ruhini, o‘zini tuta olishini va o‘yinda yuqori natijalarga
erishishiga bevosita ta'sir qiladi. Musobaqalar oldidan futbolchilarda yuzaga keladigan
psixologik zo‘riqishlar, ularning o‘yinlarga tayyorligini pasaytiradi. Shu bois, irodaviy sifatlarni
rivojlantirishga qaratilgan psixologik tayyorgarlik, zamonaviy futbolning ajralmas qismi bo‘lib
qolmoqda. Bu mavzu, ayniqsa, yuqori darajadagi futbolchilarga, ya'ni oliy sport mahoratiga ega
bo‘lgan sportchilarga qo‘llanilishi zarur bo‘lgan metodlarni ishlab chiqishda dolzarbdir.
Mavzumizning Ilmiy Yangiligi:
Maqolaning ilmiy yangiligi irodaviy futbol
metodikasini joriy etish va uning futbolchilarning psixologik holatiga ta'sirini tahlil qilishda
yotadi. Irodaviy futbol, o‘zining o‘ziga xos metodlari va o‘yin qoidalari bilan, futbolchilarda
psixologik holatni yaxshilash va irodaviy sifatlarni rivojlantirishda samarali vosita bo‘lishi
mumkin. Bundan tashqari, maqolada futbolchilarning psixologik zo‘riqishlarga qarshi kurashish
va musobaqa oldi tayyorgarlikni optimallashtirish uchun yangi metodlar taklif qilinadi. Bu
metodlar, sportchilarning psixologik tayyorgarligini rivojlantirishga yordam beradi va musobaqa
natijalarini oshiradi.
1362
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 4
Mavzumizning Maqsadi:
Maqoladagi asosiy maqsad — futbolchilarda irodaviy
sifatlarni rivojlantirish orqali ularning musobaqa oldi havotirlarini kamaytirish va psixologik
tayyorgarliklarini oshirishdir. Bu maqsadga erishish uchun sportchilarni psixologik jihatdan
tayyorlash va irodaviy sifatlarini rivojlantirishga qaratilgan metodlar va yondashuvlar ishlab
chiqiladi. Maqola, futbolchilarni musobaqaga tayyorlash jarayonida psixologik zo‘riqishlarni
kamaytirishga yordam beradigan amaliy yondashuvlarni taqdim etadi.
Mavzumizning Vazifalari:
Futbolchilarning psixologik tayyorgarligini oshirish:
Irodaviy sifatlarni rivojlantirish va musobaqa oldi havotirlarini kamaytirishga qaratilgan
psixologik metodlarni o‘rganish.
Psixologik zo‘riqishlarni boshqarish: Futbolchilarda musobaqa oldi vaqti yoki
mashg‘ulotlar jarayonida yuzaga keladigan stresslarni boshqarish va ularni kamaytirish.
Irodaviy futbol metodikasini ishlab chiqish: Irodaviy futbolning psixologik ta'sirini
o‘rganish va futbolchilarning irodaviy sifatlarini rivojlantirishga yo‘naltirilgan metodlarni ishlab
chiqish.
Psixologik tayyorgarlik jarayonini optimallashtirish: Musobaqa oldi vaqti va
sportchilarning ruhiy holatini yaxshilashga qaratilgan strategiyalarni ishlab chiqish.
Mavzumizning amaliy tafsiyalar:
Irodaviy futbolni jismoniy va psixologik tayyorgarlik
bilan birgalikda qo‘llash: Futbolchilarga irodaviy futbolni o‘ynashda jismoniy va psixologik
tayyorgarlikni optimallashtirishni o‘rgatish. Sportchilarga psixologik nazorat va stressni
boshqarishni o‘rgatish: Musobaqa oldidan psixologik zo‘riqishlarni boshqarish va stressni
kamaytirish uchun maxsus usullarni qo‘llash. Irodaviy sifatlarni rivojlantirish uchun alohida
treninglar o‘tkazish:
Futbolda Irodaviy sifatlarni rivojlantirish uchun alohida treninglar o‘tkazish:
Futbolchilarga maxsus psixologik treninglar yordamida irodaviy sifatlarni rivojlantirishga
yordam berish. Bunday treninglar, sportchilarga qiyinchiliklarga bardosh berishni o‘rgatish,
stressga qarshi kurashish va ruhiy holatni boshqarish bo‘yicha nazariy va amaliy mashqlarni o‘z
ichiga oladi.
Psixologik qo‘llab-quvvatlash tizimini joriy etish: Sportchilarni musobaqalar va
mashg‘ulotlar jarayonida psixologik qo‘llab-quvvatlash bilan ta'minlash. Bu, shuningdek,
individual psixologik konsultatsiyalar va guruh ishlari orqali amalga oshirilishi mumkin.
Stressni kamaytirish uchun nafas olish va meditatsiya texnikalarini o‘rgatish:
Futbolchilarga stressni kamaytirish va ruhiy holatni yaxshilash uchun nafas olish
mashqlari, meditatsiya va diqqatni jamlash texnikalarini o‘rgatish.
1363
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 4
Mavzumizning ko‘rsatma tavsiyalari:
Mashg‘ulotlarni psixologik tayyorgarlik bilan
uyg‘unlashtirish: Futbolchilarni nafaqat jismoniy, balki psixologik jihatdan ham tayyorlashni
ta'minlash. Mashg‘ulotlarda psixologik aspektlarni hisobga olish va psixologik ko‘nikmalarni
rivojlantiruvchi mashqlarni o‘z ichiga olish zarur.
Futbolchilarga o‘z ruhiy holatini tahlil qilishni o‘rgatish: Sportchilarga o‘z ruhiy holatini
aniqlash va boshqarish uchun zarur bo‘lgan psixologik vositalarni taqdim etish. Bu, ularning
musobaqalar oldidan kayfiyatini boshqarishda yordam beradi.
Tezkor qarorlar qabul qilish qobiliyatini oshirish: Futbolchilarga tez va aniq qarorlar
qabul qilishda yordam beradigan treninglarni o‘tkazish. Bu, ularning o‘yinda ko‘rsatayotgan
natijalariga bevosita ta'sir qiladi.
Xulosa
Maqolada futbolchilarning irodaviy sifatlarini rivojlantirish orqali musobaqa oldi
havotirlarini kamaytirishning psixologik va amaliy jihatlari ko‘rib chiqildi. Futbolchilar uchun
psixologik tayyorgarlik, irodaviy sifatlar va stressni boshqarish metodlarini rivojlantirish,
sportchilarning umumiy ruhiy holatini yaxshilash va natijalarni oshirishda muhim ahamiyatga
ega. Bunday yondashuv futbolchilarning yuqori sport mahoratiga erishishiga, shuningdek,
ularning musobaqa oldi havotirlarini kamaytirish va o‘yinlarda yaxshiroq natijalarga erishishiga
yordam beradi. Maqolada keltirilgan amaliy tavsiyalar va metodlar sportchilarga muvaffaqiyatli
sport faoliyatini davom ettirishda yordam beradi.
REFERENCES
1.
L. G. Makik, Psixologik tayyorgarlikning asoslari. — Tashkent: Fan, 2012.
2.
A. G. Shcherbakov, Futbol va psixologiya. — M., 2014.
3.
PULATOV, LAZIZ A; ,SYSTEM OF PERSONALITY DEVELOPMENT IN HIGHER
EDUCATION
INSTITUTIONS,Mental
Enlightenment
Scientific-Methodological
Journal,5,03,316-323,2024
4.
Ilhom X. Abdullayev. IMPROVEMENT OF THE SPECIAL PHYSICAL TRAINING
MODEL OF GRECO-ROMAN JUNIOR WRESTLERS / MENTAL ENLIGHTENMENT
SCIENTIFIC – METHODOLOGICAL JOURNAL. ISSN: 2181-1547 (E) / 2181-6131 (P)
Vol. 5 No. 08 (2024): Vol.05, Issue08, 2024
5.
BOLTAEYV. A.A.SCIENTIFIC AND THEORETICAL ANALYSIS OF AGGRESSION IN
STUDENTS OF MIDDLE SCHOOL AGE,"Spectrum Journal of Innovation, Reforms and
Development",1,111-116,7,2023,SCIENTIFIC AND THEORETICAL ANALYSIS OF
AGGRESSION IN STUDENTS OF MIDDLE.
1364
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 4
6.
DEVELOPMENT OF AGILITY IN FEMALE STUDENTS THROUGH BASKETBALL
GAME ELEMENTS Umida Abdulla qizi Eshmanova THE MULTIDISCIPLINARY
JOURNAL OF SCIENCE AND TECHNOLOGY- VOLUME-4, ISSUE-12.
7.
Mamadaliyev S., Yallaqayev Z. O ‘ZBEKISTONDA SPORT EKSTRIMAL TURIZMINI
RIVOJLANTIRISH VA O ‘ZGARUVCHAN TURISTLARNI DOIMIY TURISTLARGA
AYLANTIRISH CHORA-TADBIRLARI //Modern Science and Research. – 2024. – Т. 3. –
№. 12. – С. 835-839.
8.
Abduraxmonovich M. S., Yusupovich Y. Z. O ‘ZBEKISTONDA SPORT EKSTRIMAL
TURIZMINI RIVOJLANTIRISH VA O ‘ZGARUVCHAN TURISTLARNI DOIMIY
TURISTLARGA AYLANTIRISH CHORA-TADBIRLARI //International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH. – 2024. – Т. 3.
9.
Mamadaliyev S., Yallaqayev Z. O ‘ZBEKISTON SHAROITIDA TURLI AXOLI
QATLAMLARIDA SPORT-SOG ‘LOMLASHTIRISH TURIZMI MASHG ‘ULOTLARINI
TASHKIL ETISHDAGI O ‘ZIGA XOS YONDOSHUVLAR //Modern Science and
Research. – 2024. – Т. 3. – №. 12. – С. 1253-1262.
10.
Qo‘qon DPI. Ilmiy xabarlar 2024 4-son Jismoniy tarbiya va sport yo‘nalishlari bo‘yicha
kasbiy ijodiy imtihonlarni o'tkazishda zamonaviy texnologiyalarni qo‘llash metodikasi 341-
345
Sanjarbek Soliyev
11.
International Journal of Advance Scientific Research “Mass participation in sports is an
effective way to Improve women's health” 249-255
MASS PARTICIPATION IN SPORTS
IS AN EFFECTIVE WAY TO IMPROVE WOMEN'S HEALTH
Khaidarova
M.I.
Uzbekistan State University Of Physical Education And Sport, Uzbekistan
Soliev
S.Sh.
Uzbekistan State University Of Physical Education And Sport, Uzbekistan
Kadamov
S.Kh.
Uzbekistan State University Of Physical Education And Sport, Uzbekistan
12.
The Methodology of Applying Modern Technologies in Conducting Professional Creative
Examinations in Physical Education and Sport
Sanjarbek Soliyev
Scientific candidate
Lecturer at the Oriental University Uzbekistan, Tashkent city
