ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 5 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
12
IKKINCHI SINF ONA TILI VA O‘QISH SAVODXONLIGIDAGI SHE’RLARNI
PEDOGOGIK TEXNOLOGIYALAR ASOSIDA O`QITISH
Abdushukurova Muxlisa Foziljon-qizi
Guliston davlat pedagogika Instituti talabasi.
https://doi.org/10.5281/zenodo.15345243
Annotatsiya. Ushbu maqolada boshlang‘ich sinflarda ona tili va o‘qish savodxonligi
darslarini samarali tashkil etish xususida fikr yuritiladi, ya’ni dars davomida o‘quvchilarni dars
jarayoniga turli didaktik o‘yinlar yordamida jalb qilishning bir necha usullari ko‘rib chiqiladi.
Kalit so‘zlar: taʼlim, boshlangʻich, fan, integratsiya, oʻqitish, mexanizm,
takomillashtirish.
ОБУЧЕНИЕ СТИХОТВОРЕНИЯМ НА РОДНОМ ЯЗЫКЕ ВО ВТОРОМ КЛАССЕ И
ЧИТАТЕЛЬСКОЙ ГРАМОТНОСТИ НА ОСНОВЕ ПЕДАГОГИЧЕСКИХ
ТЕХНОЛОГИЙ
Aннотация. В данной статье представлена информация о повышении
эффективности совершенствования интегрированных механизмов обучения системы
кластерного подхода в начальном образовании.
Ключевые слова: образование, началное, предмет, интеграция, обучение,
механизм, оптимизация.
TEACHING POEMS IN SECOND GRADE MOTHER LANGUAGE AND READING
LITERACY ON THE BASIS OF PEDAGOGICAL TECHNOLOGIES
Abstract. This article provides information on increasing the effectiveness of improving
the integrated teaching mechanisms of the cluster approach system in primary education.
Key words: education, primary, science, integration, teaching, mechanism, improvement.
Yangi O‘zbekiston rivojiga katta hissa qo‘shayotgan va uning tub o‘zagi hisoblangan
ta‘lim tizimini yanada takomillashtirish maqsadida ayni damda boshlang‘ich ta‘limga alohida
e’tibor qaratib kelinmoqda. Yurtimizda barpo etilayotgan Uchinchi Renessans davrida
boshlangʻich taʼlimda sifat samaradorligiga erishish va bunda boshlangʻich sinf oʻqituvchilari
faoliyatiga tayanish dolzarb vazifalar sirasiga qo‘shildi.
O‘zbekistonda boshlang‘ch ta‘limni yanada takomillashtirish davri kechmoqda. Ushbu
jarayonda faqatgina boshlang‘ich sinfda dars berib kelayotgan o‘qituvchilargina emas,balki
bo‘lajak pedagog-o‘qituvchilar ham juda katta,muhim rol o‘ynaydi.Ularda ham kasbiy qiyofani
to‘la shakllantirish shart.
Boshlang‘ich ta’limda ona tili va o‘qish savodxonligi fanining o‘rni juda muhim bo‘lib,
ayniqsa, she’rlarni o‘qitish bolalarning nutq madaniyati, badiiy tafakkuri va estetik didini
rivojlantirishda katta ahamiyat kasb etadi. Zamonaviy pedagogik texnologiyalar esa bu jarayonni
yanada samarali va qiziqarli tashkil etishga yordam beradi. Ushbu maqolada ikkinchi sinf
o‘quvchilariga she’rlarni pedagogik texnologiyalar asosida o‘qitishning usullari va ahamiyati
haqida so‘z yuritiladi.
She’rlarni o‘qitishning ahamiyati:
She’rlar bolalarda quyidagi jihatlarni shakllantirishga yordam beradi:
Nutq boyligini oshirish – O‘quvchilar yangi so‘z va iboralarni o‘zlashtiradi.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 5 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
13
Badiiy tafakkurni rivojlantirish – She’riy obrazlar orqali bolalar tasavvur doirasini
kengaytiradi. Eshitish va talaffuz qobiliyatini yaxshilash – She’rlar tovush va ritmga
asoslanganligi sababli bolalar fonetik jihatdan aniqroq gapira boshlaydi.
Ijodiy fikrlashni shakllantirish – She’rlar orqali bolalar o‘z fikrlarini badiiy ifodalashga
o‘rganadilar.
She’rlarni o‘qitishda zamonaviy pedagogik texnologiyalar:
Ikkinchi sinf o‘quvchilariga she’rlarni o‘qitishda innovatsion metodlar
Ona tili va o‘qish savodxonligi darslarida she’rlardan foydalanish bolalarning nafaqat
o‘qish ko‘nikmalarini rivojlantiradi, balki ularning badiiy tafakkuri, ijodiy yondashuvi va nutq
madaniyatini shakllantirishga ham xizmat qiladi. Zamonaviy ta’lim jarayonida an’anaviy
yondashuvlar bilan bir qatorda innovatsion pedagogik texnologiyalardan foydalanish ayniqsa
muhimdir. Quyida she’rlarni o‘qitishda samarali bo‘lgan zamonaviy metodlarning kengaytirilgan
tavsifi keltiriladi.
1. Klaster metodi – bu grafik organayzer bo‘lib, o‘quvchilar ma’lum bir mavzu yoki
tushuncha atrofida asosiy g‘oyalarni guruhlash orqali fikr yuritadilar. Bu usul, ayniqsa, yangi
mavzuni tushuntirish yoki o‘quvchilarning mavjud bilimlarini faollashtirishda samarali
hisoblanadi. Qanday qo‘llash mumkin? O‘qituvchi o‘quvchilarga mavzu bo‘yicha bir asosiy
tushunchani beradi (masalan, “Ona”). O‘quvchilar ushbu tushunchaga bog‘liq so‘z va fikrlarni
klaster shaklida yozadilar. She’r o‘qib bo‘lingandan so‘ng, o‘quvchilar avvalgi klasterga
qo‘shimchalar kiritadilar yoki yangi tushunchalarni belgilaydilar. Shu tariqa, bolalar mavzuni
chuqurroq anglaydilar va she’rning asosiy g‘oyasini o‘zlashtiradilar. Natijasi: O‘quvchilarning
mavzu bo‘yicha tahlil qilish, umumiy tushunchalarni to‘g‘ri bog‘lash va mustaqil fikrlash
qobiliyatlari rivojlanadi.
2. Rolli o‘yinlar usuli bolalarning she’riy obrazlarni jonlantirish orqali matn mazmunini
chuqurroq tushunishiga xizmat qiladi. Ular turli obrazlarga kirib, she’rni o‘zlarining his-
tuyg‘ulari bilan ifoda etishadi. Qanday qo‘llash mumkin? O‘qituvchi dars mavzusiga mos she’rni
tanlaydi. O‘quvchilar she’rdagi obrazlarni (tabiat, inson, hayvon yoki boshqa badiiy
qahramonlar) tanlab oladilar. She’rni ifodali o‘qish bilan birga, harakatlar va ovoz orqali
jonlantirib berishadi. O‘quvchilar she’rdagi obrazlarning kayfiyatini his qilishga harakat
qiladilar. Dars yakunida o‘quvchilar o‘z his-tuyg‘ulari bilan o‘rtoqlashib, muhokama qiladilar.
Bolalar badiiy tafakkurini shakllantiradi, ijodiy qobiliyatini rivojlantiradi va o‘z fikrlarini
ifodali bayon qilishni o‘rganadilar.
3. INSERT metodi (Interaktiv belgilash) metodi matn ustida ishlashni chuqurlashtirish
uchun mo‘ljallangan bo‘lib, o‘quvchilarga matnni faol tahlil qilish imkoniyatini beradi. Qanday
qo‘llash mumkin? O‘quvchilarga she’r beriladi va ulardan quyidagi belgilar yordamida o‘qish
so‘raladi:
V – oldin bilgan ma’lumotlari.
+ – yangi va qiziqarli ma’lumotlar.
- – noto‘g‘ri yoki kutilmagan ma’lumotlar.
? – tushunarsiz yoki qo‘shimcha izoh talab qiluvchi so‘z va iboralar.
O‘quvchilar matnni o‘qish davomida ushbu belgilarni qo‘llashadi. O‘qib bo‘lingandan
so‘ng, belgilangan qism bo‘yicha muhokama olib boriladi.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 5 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
14
O‘quvchilar o‘qish jarayonida faollashadi, tushunmagan so‘zlari ustida ishlaydi va
matnni tahlil qilish ko‘nikmasini rivojlantiradi.
4. Aqliy hujum usuli o‘quvchilarning erkin fikrlashini rivojlantirish va ularning mavzuga
oid bilimlarini faollashtirishga yordam beradi. Qanday qo‘llash mumkin? O‘qituvchi she’r
mavzusiga oid umumiy savol beradi. Masalan, “Sizningcha, Vatan nima?” O‘quvchilar o‘z
fikrlarini erkin bildiradilar. Barcha javoblar yozib boriladi va umumlashtiriladi.She’r o‘qib
bo‘lingandan so‘ng, dastlabki fikrlar bilan taqqoslanadi. O‘quvchilar mustaqil fikrlash, o‘z
nuqtai nazarini ifodalash va muhokama yuritish ko‘nikmalarini rivojlantiradilar.
5. "Baliq skeleti" metodi ushbu usul yordamida she’r mazmuni tahlil qilinib, sabab va
natijalar o‘rtasidagi bog‘liqlik tushuntiriladi.Qanday qo‘llash mumkin? O‘qituvchi taxtaga "baliq
skeleti" chizadi. "Bosh qismiga" she’rning asosiy g‘oyasi yoziladi. "Suyaklar" qismiga esa
she’rda keltirilgan sabab va natijalar joylashtiriladi. O‘quvchilar she’r mazmuniga ko‘ra
fikrlarini yozib chiqadilar. O‘quvchilarning mantiqiy fikrlash qobiliyati rivojlanadi, ular she’rni
chuqurroq tahlil qilishga o‘rganadilar.
6. Multimedia texnologiyalaridan foydalanish bu o‘quvchilarga she’rni nafaqat o‘qish,
balki audio va video shakllarida tinglash ham ta’lim samaradorligini oshiradi. Qanday qo‘llash
mumkin? She’rni professional aktyorlar yoki o‘qituvchi ovozi bilan audio formatda tinglatish.
Multfilmlar yoki teatr sahnalari orqali she’rdagi obrazlarni jonlantirish. O‘quvchilarning
o‘z she’rlarini ovoz chiqarib o‘qishlarini yozib olish va ularni qayta tinglash. Bolalar she’rlardagi
ritm va ifodalilikni yaxshiroq tushunadilar, ularning eshitish va talaffuz qobiliyatlari rivojlanadi.
She’rlarni pedagogik texnologiyalar asosida o‘qitish o‘quvchilarning ijodiy va tahliliy
fikrlash qobiliyatini rivojlantiradi. Zamonaviy metodlar orqali dars jarayoni qiziqarli va samarali
tashkil etilishi mumkin. Bu esa bolalarning she’riy matnlarni oson o‘zlashtirishiga, ularni hayotiy
tushunchalar bilan bog‘lashiga yordam beradi. Shu sababli, ikkinchi sinfda ona tili va o‘qish
savodxonligi darslarida innovatsion texnologiyalarni qo‘llash muhim ahamiyat kasb etadi.
REFERENCES
1.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2022-yil 28-yanvardagi “2022-2026 yillarga
mo‘ljallangan Yangi O‘zbekistonning taraqqiyot strategiyasi to‘g‘risida” PF-60-sonli
Farmoni/
2.
Sh. Mirziyoyevning “O‘zbekiston Respublikasi Xalq Ta’limi tizimini 2030-yilgacha
rivojlantirish Konsepsiyasini tasdiqlash to‘g‘risida”gi 2019-yil 24-aprelda PF-5712-son
Farmoni (Qonun hujjatlari ma’lumotlari milliy bazasi, 29.04.2019-y.
3.
Qosimova K., Matchonov S. , G‘ulomova X., Yo‘ldasheva SH., Sariyev Sh. Ona tili
o‘qitish metodikasi. -Toshkent, “Nosir”, 2009
4.
G'ulomova, X., &Bakiyeva, H. (2020). O'QISH DARSLARIDA SHE’RIY ASARLAR
MATNI USTIDA ISHLASH. Academic Research in Educational Sciences, 1 (3), 582-
589.
