Authors

  • Nozanin Saidova

DOI:

https://doi.org/10.71337/inlibrary.uz.science-research.85097

Keywords:

Ramziy interaksionizm G. Blumer ijtimoiy aloqalar ma’no mikrosotsiologiya talqin interaktiv jarayon sotsiologik nazariya shaxs va jamiyat ijtimoiy konstruksiya.

Abstract

Ushbu maqolada amerikalik sotsiolog G. Blumer tomonidan ishlab chiqilgan ramziy interaksionizm nazariyasi, uning asosiy tamoyillari va sotsiologik ahamiyati yoritilgan. Maqola shuningdek, insonlarning kundalik interaksiyalar orqali ma’nolarni qanday yaratishi va o‘zaro aloqa jarayonida qanday ijtimoiy konstruksiyalar yuzaga kelishini tushuntiradi.

background image

2025

APRIL

NEW RENAISSANCE

INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE

VOLUME 2

|

ISSUE 4

757

GEORGE HERBERT BLUMERNING RAMZIY INTERAKSIONIZMI

Saidova Nozanin Dilmurod qizi

Mirzo Ulug‘bek nomidagi O`zbekiston Milliy Universiteti

Ijtimoiy fanlar fakulteti Sotsiologiya yo‘nalishi 1-kurs talabasi

E-mail:

saidovanozanin252@gmail.com

https://doi.org/10.5281/zenodo.15320043

Annotatsiya.

Ushbu maqolada amerikalik sotsiolog G. Blumer tomonidan ishlab chiqilgan

ramziy interaksionizm nazariyasi, uning asosiy tamoyillari va sotsiologik ahamiyati yoritilgan.

Maqola shuningdek, insonlarning kundalik interaksiyalar orqali ma’nolarni qanday yaratishi va

o‘zaro aloqa jarayonida qanday ijtimoiy konstruksiyalar yuzaga kelishini tushuntiradi.

Kalit so`zlar:

Ramziy interaksionizm, G. Blumer, ijtimoiy aloqalar, ma’no, mikrosotsiologiya,

talqin, interaktiv jarayon, sotsiologik nazariya, shaxs va jamiyat, ijtimoiy konstruksiya.

GEORGE HERBERT BLUMER'S SYMBOLIC INTERACTIONISM

Annotation.

This article explores the theory of symbolic interactionism developed by

American sociologist G. Blumer, highlighting its main principles and sociological significance. It

also explains how individuals create meanings through daily interactions and how social

constructions emerge during communication processes.

Keywords:

Symbolic interactionism, G. Blumer, social interaction, meaning, microsociology,

interpretation, interactive process, sociological theory, individual and society, social construction.

СИМВОЛИЧЕСКИЙ ИНТЕРАКЦИОНИЗМ ДЖОРДЖА ГЕРБЕРТА БЛУМЕРА

Аннотация:

В данной статье рассматривается теория символического

интеракционизма, разработанная американским социологом Г. Блумером, освещаются её

основные принципы и социологическое значение. Также объясняется, как люди создают

значения в повседневных взаимодействиях и как формируются социальные конструкции в

процессе

Ключевые слова:

Символический интеракционизм, Г. Блумер, социальные

взаимодействия, значение, микросоциология, интерпретация, интерактивный процесс,

социологическая теория, личность и общество, социальная конструкция.

Kirish

Sotsiologiyada kommunikatsiya muammosiga bo‘lgan qiziqishning ortishi, qarama-qarshi

tomonga nisbatan o‘z nuqtai-nazarini belgilash muammolarining dolzarb ekanini isbotladi. Bu esa,

psixologik jarajonlarni tadqq etishga nigilistik munosabatda bo‘lish va insonning butun hayotiy

qiyofasini faqatgina chetdan kuzatiladigan xulq-atvoriga qiyoslash abi hususiyatlarga xos bo‘lgan


background image

2025

APRIL

NEW RENAISSANCE

INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE

VOLUME 2

|

ISSUE 4

758

bixevioristik urf-odatlarini sustlashtirdi. Bioxivorist va freydistlardan farqli o‘laroq “uchinchi kuch”,

ya’ni yaxlit insoniy “O‘zlik” va mikrosotsial muhitda uning shaxsiy o‘zligini belgilashga qaratilgan

interaksionistik yo‘nalish shakllandi. Keng nazariya sifatida, XX srning 20-yillarida Chikago

maktabida vujudga kelgan va uning asoschisi amerkalik sotsiolog Jorj Mid hisoblanadi. ‘Ramz”

deganda bir-biri bilan interaksiya, ya’ni o‘zaro aloqaga kirishganda individlar tomonidan tomonidan

tushuniladigan “ma’no” nazarda tutiladi, ushbu nazariyada jamiyat o‘zaro integratsiyaga kirishgan

individlarnng harakati nuqtai-nazaridan qaraladi. Jamiyatni insonlarning xulq-atvori tamoyillarini

ko‘ib chiqish yo‘li bilan tushuntirish mumkin, chunki faqat shunday yo‘sinda xulq-atvorni

belgilovchi ramz o‘zini namoyon qiladi.

Ramziy interaksionizm uch asosiy g‘oyaga asoslanadi:

-insonlar o‘z muhitidagi elementlarga o‘zlari bergan baxo asosida qaraydilar,

-bunday ma’no ( ko‘rinish va ramzning o‘zaro bog‘lanish usuli) kundalik ijtimoiy shaxslararo

hamkorlikning mahsuli-interksiya- sifatida namoyon bo‘ladi,

-bunday sotsiomadaniy ma’nolar o‘zaro hamkorlik oqibatida individual tasavvurning

o‘zgarishiga olib kelishi mumkin.

Ramziy interaksionizmga ko‘ra, insonlar o‘zaro munosabatlarda ramzlar (so‘zlar, imo-

ishoralar, belgilar) orqali muloqot qiladi.

:

Sotsiologik tafakkurda G. Blumer tomonidan ilgari

surilgan ramziy interaksionizm nazariyasi jamiyatdagi insonlararo munosabatlarni, ramzlar orqali

ijtimoiy aloqalarni tahlil qilishda muhim ahamiyat kasb etadi. U, asoschisi sifatida tanilgan Jorj

Gerbert Midning (George H. Mead) g‘oyalarini yanada rivojlantirib, ushbu yondashuvni

mustahkamladi.

Blumer ushbu nazariyani uchta asosiy prinsipga tayanib tushuntiradi:

George Herbert Blumer 1900-yil 7-martda AQShning Missuri shtatida tug‘ilgan. U o‘z

faoliyatini dastlab sport sohasida boshlagan — u professional futbolchi bo‘lgan. Biroq keyinchalik

ilm-fanga qiziqishi kuchayib, sotsiologiya yo‘nalishiga o‘tdi.

Blumer o‘z ilmiy faoliyatini Chikago universitetida boshlagan va u yerda taniqli sotsiolog

George Herbert Meadning shogirdi bo‘lgan. Aynan Meadning falsafiy qarashlari, ayniqsa "I" va "Me"

kontseptsiyasi, Blumerning keyingi ilmiy qarashlariga chuqur ta’sir ko‘rsatgan. U Meadning

ishlanmalari asosida sotsiologiyada yangi yo‘nalish — ramziy interaksionizm (symbolic

interactionism) nazariyasini shakllantirdi va bu atamani birinchi bo‘lib ilm-fanga olib kirdi.

Blumer 1937-yilda ramziy interaksionizm asoslarini tizimli ravishda bayon qilgan va bu

yondashuvni sotsiologiyada mustahkamlashga katta hissa qo‘shgan. Uning eng mashhur asarlaridan


background image

2025

APRIL

NEW RENAISSANCE

INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE

VOLUME 2

|

ISSUE 4

759

biri — “Symbolic Interactionism: Perspective and Method” (1969) kitobidir. Bu asarda u ramziy

interaksionizmning metodologik asoslarini chuqur tahlil qiladi.

Blumer ilmiy faoliyati davomida asosiy e’tiborni mikro sotsiologik tahlilga — ya’ni kundalik

hayotdagi shaxslararo munosabatlar, muloqot jarayoni, ijtimoiy identitet va ma’no yaratish

mexanizmlariga qaratdi. U odamlarni passiv emas, balki faol, ongli harakat qiluvchi, ramzlar orqali

atrof-muhitni talqin qiluvchi mavjudot sifatida tasvirladi.

Blumer uzoq yillar davomida ilmiy faoliyat olib bordi, talabalar tayyorladi va ramziy

interaksionizmning rivojiga asos soldi. U 1987-yil 13-aprelda vafot etdi, ammo uning g‘oyalari

bugungi kunda ham sotsiologiyada dolzarbligicha qolmoqda

Ramziy interaksionizm — bu sotsiologik yondashuv bo‘lib, odamlar o‘zaro muloqot

(interaksiya) orqali ramzlar (belgilar, so‘zlar, imo-ishoralar) yordamida ma’no yaratadi va tushunadi,

degan g‘oyaga asoslanadi.

George Herbert Blumer (Mead g‘oyalariga asoslangan).

Uch asosiy tamoyili:

1. Ma’no — odamlar narsalar va hodisalarga o‘zlari bergan ma’noga qarab munosabatda

bo‘ladilar.

2. Interaktsiya — bu ma’nolar odamlar bilan muloqotda shakllanadi.

3. Tafsiri (interpretatsiya) — odamlar har bir vaziyatni o‘z tajribasi va anglashiga qarab talqin

qiladi.

Asosiy g‘oya:

Jamiyat va ijtimoiy hayot — bu odamlar orasidagi kundalik muloqot va undagi ramzlar orqali

vujudga keladigan jarayon.

Til — eng asosiy ramzlar tizimi.

Kiyim, imo-ishoralar, mavqe belgisi — bular orqali odamlar o‘zaro kimligini va munosabatini

anglaydi.

Jamiyat va ijtimoiy hayot — bu odamlar orasidagi kundalik muloqot va

Shaxs va jamiyat munosabatini chuqur tushuntiradi:

1.Bu nazariya odamlarning kundalik muloqot orqali jamiyatni qanday shakllantirishini ochib

beradi.

2. Identitet va o‘zlikni tahlil qilishda muhim:

Inson o‘zini va boshqalarni qanday anglashini, ijtimoiy rollarni qanday o‘zlashtirishini

tushuntiradi.

3. Til va ramzlarning rolini tushuntiradi:


background image

2025

APRIL

NEW RENAISSANCE

INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE

VOLUME 2

|

ISSUE 4

760

Ijtimoiy muloqotda til, imo-ishora va boshqa belgilar qanday ma’no kasb etishini ochadi.

4. Sotsiologik tadqiqotlar uchun mos metodologiya beradi:

Etnografik, sifatli uslublarga asoslangan tadqiqotlarda (intervyu, kuzatuv) keng qo‘llaniladi.

5. Zamonaviy masalalarni tahlil qilishga yordam beradi:

Gender, irq, ijtimoiy mavqe kabi mavzularda odamlarning qanday ma’no berishini tahlil

qilishda foydali.

Ramziy interaksionizmga tanqidlar:

1. Makro tuzilmalarni e’tiborsiz qoldiradi:

Nazariya ijtimoiy sinf, siyosiy kuch, iqtisodiy tizim kabi yirik tuzilmalarni yetarli darajada

tahlil qilmaydi.

2. Obyektivlik va umumlashmani cheklaydi:

Mikro darajadagi individual tajribalarga urg‘u berishi sababli, umumiy ijtimoiy

qonuniyatlarni chiqarish qiyin bo‘ladi.

3. Empirik dalillarga asoslanmasligi:

Ba’zida tushunchalar ko‘proq nazariy bo‘lib, amaliy tajribalar bilan yetarli darajada

isbotlanmagan bo‘ladi.

4. Ijtimoiy o‘zgarishlarni tushuntirishda zaif:

Jamiyatdagi yirik o‘zgarishlar, inqiloblar yoki tizimli zo‘ravonliklarni tahlil qilishda kuchsiz

qoladi.

Xulosa.

George Herbert Blumer tomonidan ishlab chiqilgan ramziy interaksionizm nazariyasi inson

va jamiyat o‘rtasidagi murakkab munosabatlarni tushunishda muhim ahamiyatga ega. Bu yondashuv

odamlarni faol, ongli va ma’no yaratuvchi mavjudot sifatida ko‘rsatadi. Kundalik muloqot, ramzlar,

til va ijtimoiy rollar orqali shaxsiy identitet va jamiyat shakllanadi. Garchi nazariya makro

strukturalarni yetarlicha tahlil qilmasa-da, u ijtimoiy hayotning mikro darajasini chuqur anglashga,

zamonaviy sotsiologik tadqiqotlarda real inson tajribalarini o‘rganishga keng yo‘l ochadi. Shu bois

ramziy interaksionizm bugungi kunda ham dolzarb va foydali nazariy yondashuv bo‘lib qolmoqda.

Foydalanilgan adabiyotlar:

1.

13-15.pdf

2.

Blumer, H. (1969). Symbolic Interactionism: Perspective and Method. Englewood Cliffs, NJ:

Prentice-Hall.


background image

2025

APRIL

NEW RENAISSANCE

INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE

VOLUME 2

|

ISSUE 4

761

3.

Назаров, К.Н. (2018). Социология: назарий ва амалий масалалар. Тошкент: «Фан ва

технология».

4.

Аминов, К. (2007). Символик интеракционизм: назария ва амалиёт. Тошкент:

«Муаммо» нашриёти.

5.

Gulnoz J. Sotsiologiya tarixi.–T.: Innovatsiya-Ziyo, 2020.–466 b.

6.

Jiyanmuratova G. Sh. Huquq sotsiologiyasi: O'quv qo'llanma. – Toshkent: "Oltin qalam"

nashriyoti,

2024.

–

180

b.

//

https://scholar.google.com/citations?view_op=view_citation&hl=ru&user=fdboTmYAAAA

J&sortby=pubdate&citation_for_view=fdboTmYAAAAJ:QD3KBmkZPeQC

7.

Jiyanmuratova G. Sh. Zamonaviy sotsiologik nazariyalar va maktablar: Darslik. – Toshkent:

"Oltin

qalam"

nashriyoti,

2024.

–

340

b.

//

https://scholar.google.com/citations?view_op=view_citation&hl=ru&user=fdboTmYAAAA

J&sortby=pubdate&citation_for_view=fdboTmYAAAA

8.

Bekmurodov, M.B.; Raximova, N.X.; Jiyanmuratova, G.Sh.; Nurqulov, B.G'. Jamoatchilik

fikri

sotsiologiyasi:

O'quv

qo'llanma.

– Toshkent, 2025. – 160 b. //

https://scholar.google.com/citations?view_op=view_citation&hl=ru&user=fdboTmYAAAA

J&sortby=pubdate&citation_for_view=fdboTmYAAAAJ:48xauSegjOkC

9.

Sh J. G. Gofurov O. Ul. Mehnat bozori. Bandlik va ishsizlik muammolari. Risola.–Toshkent:

O ‘zMU, 2023.–117 b.

10.

Gulnоz J., Bunyоd N. YОSHLАR IJTIMОIY-SIYОSIY FАОLLIGINI ОSHIRISH–

USTUVОR VАZIFА //ZAMONAVIY DUNYONING IJTIMOIY MANZARASI VA

JAMIYAT TUZILMALARI TRANSFORMATSIYASI. – 2024. – Т. 1. – №. 1.

11.

Sherbutayevna J. G. et al. YOSHLAR HUQUQIY MADANIYATINI YUKSALTIRISH–

DAVLAT SIYOSATINING USTUVOR VAZIFASI //ZAMONAVIY DUNYONING

IJTIMOIY MANZARASI VA JAMIYAT TUZILMALARI TRANSFORMATSIYASI. –

2024. – Т. 1. – №. 1.

12.

Джиянмуратова Г. YOSHLARNING SIYOSIY INSTITUTLARGA NISBATAN

ISHONCHI MUAMMOSI: NAZARIY ASOSLAR //ЖУРНАЛ СОЦИАЛЬНЫХ

ИССЛЕДОВАНИЙ. – 2024. – №. SI-1.

13.

Sherbutayevna J. G. et al. ABSENTEIZM IJTIMOIY HODISA SIFATIDA //Tafakkur

manzili. – 2023. – Т. 2. – С. 4-10.


background image

2025

APRIL

NEW RENAISSANCE

INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE

VOLUME 2

|

ISSUE 4

762

14.

Жиянмуратова Г. Ш. Ёш сайловчи электорал хулқ-атворига таъсир кўрсатувчи

омиллар/ЎзМУ хабарлари.–Тошкент, 2022. – № 1/11/1.–Б. 86-89./https://scholar. google.

com/citations.

15.

Джиянмуратова

Г.

Ш.

ELEKTORAL

XULQ-ATVORGA

RATSIONAL-

INSTRUMENTAL YONDASHUVNING PAYDO BO ‘LISHI VA RIVOJLANISHI

TARIXI //ЖУРНАЛ СОЦИАЛЬНЫХ ИССЛЕДОВАНИЙ. – 2022. – Т. 5. – №. 3. //

https://scholar.google.com/citations?view_op=view_citation&hl=ru&user=fdboTmYAAAA

J&cstart=20&pagesize=80&sortby=pubdate&citation_for_view=fdboTmYAAAAJ:HtEfBT

GE9r8C

16.

Жиянмуратова Г. Ўзбекистон ёшларининг электорал маданияти. Монография.–

Тошкент, 2021.–122 б.

17.

Sh J. G. The Issue Of Youth Trust In Political Institutions In Sociology //Sotsiologiya va

huquq/Sociology and law. – 2024. – Т. 2. – №. 3/1. – С. 1.

18.

Jiyanmuratova G. S. ZAMONAVIY YOSHLARNING SIYOSIY INSTITUTLARGA

ISHONCHI TADQIQOTLARI: XORIJ TAJRIBASI //Academic research in educational

sciences. – 2024. – №. 3. – С. 190-197.

References

13-15.pdf

Blumer, H. (1969). Symbolic Interactionism: Perspective and Method. Englewood Cliffs, NJ: Prentice-Hall.

Назаров, К.Н. (2018). Социология: назарий ва амалий масалалар. Тошкент: «Фан ва технология».

Аминов, К. (2007). Символик интеракционизм: назария ва амалиёт. Тошкент: «Муаммо» нашриёти.

Gulnoz J. Sotsiologiya tarixi.–T.: Innovatsiya-Ziyo, 2020.–466 b.

Jiyanmuratova G. Sh. Huquq sotsiologiyasi: O'quv qo'llanma. – Toshkent: "Oltin qalam" nashriyoti, 2024. – 180 b. // https://scholar.google.com/citations?view_op=view_citation&hl=ru&user=fdboTmYAAAAJ&sortby=pubdate&citation_for_view=fdboTmYAAAAJ:QD3KBmkZPeQC

Jiyanmuratova G. Sh. Zamonaviy sotsiologik nazariyalar va maktablar: Darslik. – Toshkent: "Oltin qalam" nashriyoti, 2024. – 340 b. // https://scholar.google.com/citations?view_op=view_citation&hl=ru&user=fdboTmYAAAAJ&sortby=pubdate&citation_for_view=fdboTmYAAAA

Bekmurodov, M.B.; Raximova, N.X.; Jiyanmuratova, G.Sh.; Nurqulov, B.G'. Jamoatchilik fikri sotsiologiyasi: O'quv qo'llanma. – Toshkent, 2025. – 160 b. // https://scholar.google.com/citations?view_op=view_citation&hl=ru&user=fdboTmYAAAAJ&sortby=pubdate&citation_for_view=fdboTmYAAAAJ:48xauSegjOkC

Sh J. G. Gofurov O. Ul. Mehnat bozori. Bandlik va ishsizlik muammolari. Risola.–Toshkent: O ‘zMU, 2023.–117 b.

Gulnоz J., Bunyоd N. YОSHLАR IJTIMОIY-SIYОSIY FАОLLIGINI ОSHIRISH–USTUVОR VАZIFА //ZAMONAVIY DUNYONING IJTIMOIY MANZARASI VA JAMIYAT TUZILMALARI TRANSFORMATSIYASI. – 2024. – Т. 1. – №. 1.

Sherbutayevna J. G. et al. YOSHLAR HUQUQIY MADANIYATINI YUKSALTIRISH–DAVLAT SIYOSATINING USTUVOR VAZIFASI //ZAMONAVIY DUNYONING IJTIMOIY MANZARASI VA JAMIYAT TUZILMALARI TRANSFORMATSIYASI. – 2024. – Т. 1. – №. 1.

Джиянмуратова Г. YOSHLARNING SIYOSIY INSTITUTLARGA NISBATAN ISHONCHI MUAMMOSI: NAZARIY ASOSLAR //ЖУРНАЛ СОЦИАЛЬНЫХ ИССЛЕДОВАНИЙ. – 2024. – №. SI-1.

Sherbutayevna J. G. et al. ABSENTEIZM IJTIMOIY HODISA SIFATIDA //Tafakkur manzili. – 2023. – Т. 2. – С. 4-10.

Жиянмуратова Г. Ш. Ёш сайловчи электорал хулқ-атворига таъсир кўрсатувчи омиллар/ЎзМУ хабарлари.–Тошкент, 2022. – № 1/11/1.–Б. 86-89./https://scholar. google. com/citations.

Джиянмуратова Г. Ш. ELEKTORAL XULQ-ATVORGA RATSIONAL-INSTRUMENTAL YONDASHUVNING PAYDO BO ‘LISHI VA RIVOJLANISHI TARIXI //ЖУРНАЛ СОЦИАЛЬНЫХ ИССЛЕДОВАНИЙ. – 2022. – Т. 5. – №. 3. // https://scholar.google.com/citations?view_op=view_citation&hl=ru&user=fdboTmYAAAAJ&cstart=20&pagesize=80&sortby=pubdate&citation_for_view=fdboTmYAAAAJ:HtEfBTGE9r8C

Жиянмуратова Г. Ўзбекистон ёшларининг электорал маданияти. Монография.–Тошкент, 2021.–122 б.

Sh J. G. The Issue Of Youth Trust In Political Institutions In Sociology //Sotsiologiya va huquq/Sociology and law. – 2024. – Т. 2. – №. 3/1. – С. 1.

Jiyanmuratova G. S. ZAMONAVIY YOSHLARNING SIYOSIY INSTITUTLARGA ISHONCHI TADQIQOTLARI: XORIJ TAJRIBASI //Academic research in educational sciences. – 2024. – №. 3. – С. 190-197.