ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 5 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
996
14-15-YOSHLI GANDBOLCHI QIZLARNING MUSOBAQA FAOLITATINI TAHLIL
QILISH
Shermuxamedova Nargiza Nuritdinovna
O‘zbekiston Milliy Universiteti o‘qituvchisi.
tel: (97) 198-65-50.
sermuhamedovanargiza@gmail.com
Jismoniy tarbiya va sport bo`yicha mutaxasislarni qayta tayyorlash va malakasini oshirish
instituti dotsenti Aksam Usmonov taqrizi asosida.
https://doi.org/10.5281/zenodo.15467515
Annotatsiya. Mazkur maqolada 14-15 yoshli gandbolchi qizlarning musobaqa faoliyatini
tahlil qilishga qaratilgan tadqiqotlar yoritilgan. Yosh sportchilarning texnik, taktik va jismoniy
tayyorgarligi, musobaqa davomida ko‘rsatayotgan individual va jamoaviy natijalari tahlil
qilinadi. Jismoniy tayyorgarlik, texnik mahorat va psixologik barqarorlikning o‘zaro bog‘liqligi
va ularning sportchilarning muvaffaqiyatiga ta’siri ko‘rib chiqilgan. Shuningdek,
raqobatbardosh faoliyatda sportchilarning harakatlari samaradorligini baholash usullari va
ularni takomillashtirish bo‘yicha tavsiyalar berilgan.
Kalit so’zlar: gandbol, musobaqa tahlili, texnik tayyorgarlik, taktik mahorat, jismoniy
tayyorgarlik, psixologik barqarorlik, sportchilarning faoliyati, raqobat samaradorligi.
АНАЛИЗ СОРЕВНОВАТЕЛЬНОЙ ДЕЯТЕЛЬНОСТИ ДЕВУШЕК-ГАНДБОЛИСТОК
14-15 ЛЕТ
Аннотация. В статье рассматриваются исследования, направленные на анализ
соревновательной результативности гандболисток 14–15 лет. Будет проанализирована
техническая, тактическая и физическая подготовка юных спортсменов, а также их
индивидуальные и командные результаты в ходе соревнований. Была изучена взаимосвязь
между физической подготовкой, техническими навыками и психологической
устойчивостью, а также их влияние на успешность спортсменов. Также приводятся
методы оценки эффективности действий спортсменов в соревновательной
деятельности и рекомендации по их совершенствованию.
Ключевые слова: гандбол, анализ соревнований, техническая подготовка,
тактическое мастерство, физическая подготовка, психологическая устойчивость,
работоспособность спортсменов, конкурентоспособность.
ANALYSIS OF THE COMPETITION ACTIVIST OF 14-15-YEAR-OLD HANDBALL
GIRLS
Аbstract. This article discusses research aimed at analyzing the competitive performance
of 14-15-year-old female handball players. The technical, tactical and physical training of young
athletes, their individual and team results during the competition are analyzed. The relationship
between physical training, technical skills and psychological stability and their impact on the
success of athletes are considered. Also, methods for assessing the effectiveness of athletes'
actions in competitive activities and recommendations for their improvement are given.
Keywords: handball, competition analysis, technical training, tactical skill, physical
fitness, psychological stability, athlete activity, competitive efficiency.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 5 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
997
Kirish:
Murabbiylik faoliyati nazariyasi va amaliyotida sportchilarning texnik va taktik
harakatlarini hisobga olish va baholashda muhim tajriba yig'ilgan. Texnik va taktik mahoratning
oshishi, jismoniy tayyorgarlikning ma'lum darajasiga erishish bilan bog'liq. So'nggi yillarda
tadqiqotlar jismoniy tarbiya jarayonini takomillashtirishga qaratilgan.
Sportchilarning individual xususiyatlarini nazariy va eksperimental asosda o'rganish,
musobaqalarda faoliyatni boshqarish tizimini yanada rivojlantirish uchun zarur ilmiy sa'y-
harakatlarning muhim qismidir. Sportchilarning mahoratini oshirish va tayyorgarlik muddatlarini
qisqartirishning muhim imkoniyatlaridan biri bu ularning faoliyatining ishonchliligini
belgilovchi omillarni aniqlash va raqobatchilarga salbiy ta'sir ko'rsatadigan tashqi hamda ichki
aralashuvlarni tizimlashtirishdir.
Shu bilan birga, ayrim tadqiqotlar harakatlarni qo'llash va janglarni qurish xususiyatlarini
o'rganish, sportchilarning asab tizimining shaxsiy va tipologik xususiyatlarini aniqlash va
raqobatbardosh faoliyat muvaffaqiyatini shaxsiy tartibga solish bilan bog'liq xususiyatlarni
aniqlashga qaratilgan. Taktik vazifalarni amalga oshirishda qiyinchiliklarning ortishi natijasida
jangovar harakatlar samaradorligidagi individual farqlar ham ahamiyatga ega.
Taktik xarakteristikalarda tajovuzkor, pozitsion va kutilayotgan taktikalarning
birlashmasi, shuningdek, raqobat vaziyatlarining o'zgarishi natijasida bu ko'rsatkichlar orasida
ishonchli farqlar mavjud emasligi aniqlangan. Aksariyat sportchilar dushman bilan o'zaro
munosabatlarning taktik tarkibiy qismlarining kombinatsiyasini o'zgartiradilar; aralashuv
holatlarida bir yoki ikkita taktik element raqib elementlar bilan almashtiriladi. Janglarni qurish
taktikasi uning elementlarini tashkil etuvchi ko'rsatkichlarning har xil o'zgaruvchanligi bilan
bog'liq ravishda o'zgaradi.
Korrelyatsion tahlil jarayonida raqobatbardosh faoliyat muvaffaqiyatining ikki asosiy
ko'rsatkichi umumiy samaradorlik (sinovdan o'tganlarning umumiy sonidan olingan janglar soni)
ekanligi va ular orasida yuqori ijobiy munosabat mavjudligi aniqlangan. Shunday qilib,
aralashuv bo'lmagan hollarda harakatlarning samaradorligi, asosan, quyidagi taktik xususiyatlar
mavjud bo'lganda umumiy samaradorlikka eng katta hissa qo'shadi: aralashuvsiz vaziyatlarda
mudofaa, pozitsion va kutish taktikalarining kombinatsiyasi; aralashuv holatlarida esa mudofaa,
pozitsion va o’tkinchi taktikalarning kombinatsiyasi.
Bundan tashqari, faoliyat samaradorligi korrelyatsion ko'rsatkichlar majmui bilan birga
mustaqil blok sifatida ko'rib chiqiladi. Uning aralashuvsiz va aralashuv holatlaridagi umumiy
samaradorlik bilan bilvosita aloqalari turli psixoregulyator mexanizmlari orqali ta'minlanadi.
Tahlil va natijalar:
14-15 yoshli gandbolchi qizlarning musobaqa faoliyatini tahlil qilish
bo'yicha olimlar bir qator tadqiqotlar olib borgan. Ushbu tadqiqotlar yosh sportchilarning texnik,
taktik va jismoniy tayyorgarlik darajasi hamda ularning musobaqalardagi samaradorligini chuqur
o'rganishga qaratilgan. Muhokamalarning asosiy yo'nalishlari quyidagi jihatlarni qamrab olgan:
1. Jismoniy tayyorgarlik va texnik mahorat:
Olimlar yosh sportchilarning musobaqalarda muvaffaqiyat qozonishlari uchun jismoniy
tayyorgarlikning yuqori darajada bo'lishi zarurligini ta'kidlashgan. Ularning fikricha, bu yoshdagi
qizlar hali to'liq jismonan yetuk bo'lmagan bo'lsa-da, tezlik, kuch va chidamlilikni rivojlantirish
jarayonida ularning musobaqa ko'rsatkichlari barqaror o'sib boradi.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 5 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
998
Texnik mahorat, ya'ni to'pni uzatish, qabul qilish, zarba berish kabi ko'nikmalarning
rivojlanishi sportchilarning musobaqadagi samaradorligiga to'g'ridan-to'g'ri ta'sir qiladi.
2. Taktik tayyorgarlik va jamoaviy o‘yin:
Muhokamalarda olimlar yosh sportchilarning taktik jihatdan rivojlanishi ularning
musobaqalarda muvaffaqiyat qozonishiga hal qiluvchi ta’sir ko'rsatishini aytib o‘tishgan. Taktik
mahoratni o‘zlashtirish, ya’ni himoyaviy va hujumkor o'yinlarni shakllantirish hamda jamoaviy
harakat qilish qobiliyatlarini rivojlantirish kerakligi ta'kidlangan. Ayniqsa, raqobatli sharoitda
sportchilarning o'yin strategiyasini to'g'ri belgilashi va o'zgaruvchan taktikalarni tezda qabul qila
olishlari katta ahamiyat kasb etadi.
3. Psixologik barqarorlik:
Yosh sportchilarning musobaqalardagi psixologik barqarorligi ham keng muhokama
qilingan. Olimlar psixologik tayyorgarlikning yosh gandbolchilar uchun juda muhim ekanligini
aytishgan, chunki stress va bosim ostida bo'lgan vaziyatlarda ularga o'z-o'zini boshqarish
qobiliyatini rivojlantirish talab etiladi. Psixologik jihatdan tayyor sportchilar raqibga qarshi
yanada barqaror o'ynab, muvaffaqiyatli natijalar ko'rsatishlari mumkin.
Tadqiqotlar shuni ko'rsatdiki, 14-15 yoshli gandbolchi qizlarning musobaqadagi
muvaffaqiyatlari ularning texnik, taktik va jismoniy tayyorgarlik darajasiga bog'liq. Taktik
mahorat va jamoaviy o'yin o'zlashtirilganida, sportchilar musobaqalarda yaxshiroq natijalar
ko'rsatadi. Psixologik barqarorlik, ayniqsa, qiyin va bosimli vaziyatlarda samaradorlikka sezilarli
ta'sir ko'rsatadi. Umuman olganda, ushbu yosh guruhidagi sportchilarning texnik va jismoniy
tayyorgarliklari, taktikalari va psixologik barqarorligini yaxshilash orqali ularning musobaqa
ko'rsatkichlari sezilarli darajada oshishi mumkin.
Shu bilan birga, olimlar yosh sportchilarni individual yondashuv bilan tayyorlash,
ularning har birining kuchli va zaif tomonlarini aniqlab, moslashtirilgan trening dasturlarini
ishlab chiqishni tavsiya qilishgan.
14-15 yoshli gandbolchi qizlarning musobaqa faoliyatini tahlil qilishda quyidagi jihatlar
muhim ahamiyatga ega:
1. Jismoniy tayyorgarlik
Yosh gandbolchilar uchun jismoniy tayyorgarlikning darajasi ularning musobaqadagi
muvaffaqiyatiga to'g'ridan-to'g'ri ta'sir qiladi. Shu yoshdagi qizlar endi jismonan yetuk bo'lib,
kuch va chidamlilik darajalari rivojlanmoqda. Jismoniy mashg'ulotlar davomida asosan tezlik,
kuch, chidamlilik va muvozanatni oshirishga e'tibor qaratilishi kerak.
2. Texnik mahorat
Gandbol texnikasi, ya'ni to'pni qabul qilish, uzatish, darvozaga zarba berish va
himoyalanish usullarini egallash yosh sportchilar uchun hal qiluvchi omillardan biridir. Texnik
tayyorgarlik ularning maydondagi samaradorligini belgilaydi. Shu yoshda texnik ko'nikmalarni
rivojlantirish uchun ko'proq vaqt ajratish zarur.
3. Takomillashtirish va taktikani o'rganish
14-15 yoshli qizlar jamoaviy taktikalarni o'rganishda muhim davrni boshdan kechirishadi.
Ular jamoaviy o'yin, hujum va himoyada harakatlanish strategiyalarini o'zlashtirishi
kerak. Musobaqa davomida turli xil raqiblarga qarshi o'ynab, yangi tajribalar yig'iladi, bu esa
kelajakda murakkab taktikalarga o'tishni osonlashtiradi.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 5 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
999
4. Psixologik tayyorgarlik
Musobaqalar yosh sportchilarning psixologik holatiga katta ta'sir ko'rsatadi. Ushbu yosh
guruhida psixologik bosimni boshqarish, stressga qarshi kurashish va o'z-o'zini nazorat qilish
muhim. Musobaqa oldidan psixologik tayyorgarlik, o'z-o'zini motivatsiya qilish va raqibga
nisbatan strategik fikrlashni rivojlantirish lozim.
5. Natijalarni tahlil qilish
Musobaqa yakunida sportchilarning individual va jamoaviy ko'rsatkichlarini tahlil qilish,
har bir o'yinchining kuchli va zaif tomonlarini aniqlash zarur. Bu keyingi tayyorgarlik
jarayonlarini rejalashtirishga yordam beradi.
Tahlil qilish natijasida yosh gandbolchi qizlarning jismoniy va texnik tayyorgarliklarini
baholash, ularning musobaqalarda muvaffaqiyat qozonishlari uchun kerakli bo'lgan taktik va
psixologik yondashuvlarni yaxshilash zarurligi aniqlanadi.
Xulosa:
Barcha aytilganlarni xulosalaydigan bo’lsak, 14-15 yoshli gandbolchi qizlarning
musobaqa faoliyatini tahlil qilish natijalari shuni ko'rsatadiki, ularning muvaffaqiyatiga texnik,
taktik va jismoniy tayyorgarlikning o'zaro uyg'unligi katta ta'sir ko'rsatadi. Yosh sportchilar
uchun to‘g‘ri rivojlanish strategiyasini tanlash zarur bo'lib, bu jismoniy chidamlilik, tezlik, kuch
va texnik mahoratni rivojlantirishni o‘z ichiga oladi. Shu bilan birga, musobaqalarda
muvaffaqiyatga erishish uchun raqobat vaziyatlarida taktik o'zgarishlarga moslashish va
jamoaviy o'yinni yaxshilash ham muhimdir.
Tadqiqot natijalari shuni ko'rsatadiki, psixologik barqarorlik ham sportchilar
muvaffaqiyatiga sezilarli ta'sir ko'rsatadi, ayniqsa, qiyin va bosim ostidagi vaziyatlarda o'zini
boshqarish qobiliyati juda muhimdir. Shunday qilib, murabbiylar yosh sportchilarning individual
xususiyatlarini inobatga olib, texnik, taktik va psixologik jihatdan kompleks yondashuv asosida
ularni tayyorlashlari lozim.
Umuman olganda, texnik va taktik tayyorgarlikni jismoniy mashg'ulotlar bilan birga olib
borish, sportchilarning raqobatbardosh faoliyatida samaradorlikni oshiradi va ularga
musobaqalarda muvaffaqiyatli qatnashishga imkon beradi.
REFERENCES
1.
Abdukarimov A. Sportda jismoniy tarbiya nazariyasi va metodikasi. – Toshkent:
O'zbekiston Milliy Ensiklopediyasi, 2019.
2.
Rafiyev A., Xaydarov R. Gandbol: O‘quv qo‘llanma. – Toshkent: “Sharq”, 2016.
3.
Mirzayev I. Jismoniy tarbiya va sport faoliyati asoslari. – Toshkent: “O‘zbekiston”, 2017.
4.
Normatov R. Sportchilarning texnik tayyorgarligi va jismoniy rivojlanishi. – Toshkent:
“Fan va texnologiya”, 2020.
5.
Ortiqov X. Jismoniy tarbiya va sportda taktika va texnika. – Toshkent: Oliy ta'lim
nashriyoti, 2018.
6.
Asqarov O. Sport psixologiyasi. – Toshkent: Yangi asr avlodi, 2015.
7.
Abdullayev M. Sportchilarning musobaqalarga tayyorgarligi. – Toshkent: “Fan”, 2021.
8.
Tursunov O., Shokirov H. Gandbolda texnik-taktik harakatlar tahlili. – Toshkent: O‘zDJTI
nashriyoti, 2019.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 5 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
1000
9.
Shermuxamedova N., Umurkulova D. 14–15 yosh gandbolchilarni musobaqa faoliyati
tizimini aks ettiruvchilari va undagi o ‘ziga xos xususiyatlar //News of the NUUz. – 2024.
– Т. 1. – №. 1.7. 1. – С. 229-231.
10.
Shermuxamedov N. Shermuxamedova A. Sport takomillashuvi guruh futbolchilarining
o`quv mashg`ulot yuklama parametrlarining musobaqa yuklama parametrlariga nisbatan
mutanosibligini tadqiq etish // News of the NUUz. – 2024. – Т. 1. – №. 1.4. 1. – С. 217-
219.
11.
Shermuxamedov N. Yosh gandbolchilarni musobaqa faoliyatini aks etttiruvchilari va
undagi o‘ziga xos xususiyatlar // News of the NUUz. – 2024. – Т. 1. – №. 1.1. – С. 190-
192
12.
Shermuxamedov N. Reflections of the competitive activity system of young handball
players and its specific characteristics // 2024/1/13 // Modern Science and Research// 330-
336
13.
Юсупова З. Э. и др. ЖИСМОНИЙ ТАРБИЯ ВА СПОРТДА ЗАМОНАВИЙ ТАЪЛИМ
ТЕХНОЛОГИЯЛАРИ АСОСИДА ЎҚИТИШ ТЕХНОЛОГИЯСИ //Modern Science and
Research. – 2025. – Т. 4. – №. 4. – С. 24-35.
14.
Eshtaev A. K. et al. YUQORI MALAKALI GIMNASTIKACHILARNI HALQADA
BAJARILADIGAN
(KREST,
GORIZONTAL
TURISH,
QALDIRG
‘OCH)
ELEMENTLARINI O ‘RGATISHNING I-BOSQICHI //Modern Science and Research. –
2025. – Т. 4. – №. 3. – С. 847-856.
15.
Rasulov
A.
S.,
Kazoqov
R.
T.,
Quvondiqov
J.
I.
14-16
YOSHLI
BELBOG'KURASHCHILARNI
MUSOBAQA
OLDI
SIKLIDA
MAXSUS
TAYYORGARLIGINI OPTIMALLASHTIRISH //Modern Science and Research. – 2025.
– Т. 4. – №. 4. – С. 1650-1660.
16.
Ayxodjayeva M. S., Kazoqov R. T., Djurabayev A. M. QISQA MASOFAGA
YUGURUVChILARNING TEXNIKASINI RIVOJLANTIRISH //Modern Science and
Research. – 2025. – Т. 4. – №. 4. – С. 1442-1450.
17.
Yarashev K. D. et al. SPORTCHI TALABALARNING TABIIY-ILMIY FANLAR
SAVODXONLIGINI BOYITISH //Modern Science and Research. – 2025. – Т. 4. – №. 4. –
С. 1433-1441.
18.
Kazoqov R. T. QISQA MASOFAGA YUGURUVCHI SPORTCHI TALABALARNI
HARAKATLANISH TEXNIKASINI BIOMEXANIK KO ‘RSATKICHLARDAGI
KAMCHILIKLARNI ZAMONAVIY TEXNOLOGIYALAR YORDAMIDA BARTARAF
ETISH HISOBIGA YUGURISH TEXNIKASI TAKOMILLASHTIRISH //Modern
Science and Research. – 2024. – Т. 3. – №. 11. – С. 271-279.
