1029
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 5
SUZUVCHILARNING MAXSUS JISMONIY TAYYORGARLIGI KO‘RSATKICHLARI
Anvarov Doniyorbek Mirzatillo o‘g‘li
Farg‘ona davlat universiteti Sport faoliyati fakulteti
Ko‘pkurash sport turlari nazariyasi va uslubiyati kafedrasi o‘qituvchisi.
https://doi.org/10.5281/zenodo.15478539
Annotatsiya. Suzuvchilarinig chidamlilik qobiliyatlarini rivojlantirishda samarali usullar
qo‘llanilib, unda mashqlar bir maromda yoki shiddatda o‘zgartirilgan holda bajariladi. Biz
tajriba guruhlari deb 14 yoshdagi o‘g‘il bolalar guruhini hisobladik. Olingan ma’lumotlar 14
yoshli suzuvchilarning jismoniy tarbiya darslarida chidamlilik sifatlarini tarbiyalashga va turli
shiddatlarda yugurish mashqlarini to‘g‘ri bajarishga yordam beradi.
Kalit so‘zlar: chidamlilik, shiddat, o‘sish, suzish, jismoniy yuklamalar, suv havzasi,
maxsus tayyorgarli, suv.
Аннотация. Для развития выносливости пловцов применяются эффективные
методы, при которых упражнения выполняются в одинаковом темпе или с различной
интенсивностью. Экспериментальной группой мы считали группу 14-летних мальчиков.
Полученная информация поможет 14-летним пловцам развивать навыки
выносливости и правильно выполнять беговые упражнения разной интенсивности на
занятиях по физической культуре.
Ключевые слова: выносливость, интенсивность, рост, плавание, физическая
нагрузка, бассейн, специальная подготовка, вода.
Abstract. Effective methods are used to develop endurance skills in swimmers, in which
exercises are performed at the same pace or with varying intensity. We considered a group of
14-year-old boys as the experimental group.
The data obtained will help to develop endurance qualities in physical education classes
for 14-year-old swimmers and correctly perform running exercises at different intensities.
Key words: endurance, intensity, growth, swimming, physical exertion, pool, specially
prepared, water.
Suzuvchilarning maxsus jismoniy tayyorgarligi ko‘rsatkichlari
Suzuvchilarinig chidamlilik qobiliyatlarini rivojlantirishda samarali usullar qo‘llanilib,
unda mashqlar bir maromda yoki shiddatda o‘zgartirilgan holda bajariladi. Biz tajriba guruhlari
deb 14 yoshdagi o‘g‘il bolalar guruhini hisobladik.
Olingan ma’lumotlar 14 yoshli suzuvchilarning jismoniy tarbiya darslarida chidamlilik
sifatlarini tarbiyalashga va turli shiddatlarda yugurish mashqlarini to‘g‘ri bajarishga yordam
beradi.
Biz 14 yoshli suzuvchilarini umumiy chidamliligi rivojlanganligini tadqiqiot oldindan
aniqlash maqsadida maxsus pedagogik test berdik. Tadqiqotda nazorat va tajriba guruhi
suzuvchilarini 1-4 jadvallar orqali natijalari berildi.
Tajriba guruh suzuvchilarni tadqiqotdan oldin olingan ko‘rsatkichlari
1-
jadval
№
F.I.
1000m
Kross
(d/sek)
200m
kompleks
(d/sek)
400m
(d/sek)
30 daqiqa
davomida
suzish (m)
1030
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 5
1
Muxtoraliyev
Nizomiddin
4.30,0
4.45,0
6.59,2
1725
2
Bahromova O‘g‘iloy
4.43,1
3.30,8
6.02,4
1720
3
Odiljonov
Baxtiyorjon
4.38,4
3.01,4
7.10,8
1710
4
Turdaliev Salohiddin
3.57,0
2.59,6
6.00,6
1715
5
Komiljonov
Xurshidbek
4.50,8
3.11,9
6.55,2
1720
6
Umarova Nargizaxon
4.08,2
3.10,5
6.50,8
1725
7
G‘aniev Olimjon
4.17,9
3.08,6
6.27,0
1725
8
Zokirjonov
Abduvosid
4.30,4
3.15,9
6.31,9
1715
9
Isoqjonov Sherzod
3.59,2
4.30,0
7.00,6
1720
10
Alijonov Nozimjon
4.20,6
3.00,7
7.40,3
1725
X
4.38,8
3.31,4
6.53,8
1720
Nazorat guruh suzuvchilarni tadqiqotdan oldin olingan ko‘rsatkichlari
2-
jadval
№
F.I.
1000m
kross
200m
kompleks
400m
30 daqiqa
davomida
suzish (m)
1
Muxtoraliyev Nizomiddin
4.27,1
3.42,4
6.29,2
1725
2
Bahromova O‘g‘iloy
4.44,2
3.53,6
6.38,0
1720
3
Odiljonov Baxtiyorjon
4.58,4
4.06,2
7.14,2
1715
4
Turdaliev Salohiddin
4.38,0
3.49,5
6.25,6
1725
5
Komiljonov Xurshidbek
4.50,6
3.54,7
7.30,1
1718
6
Umarova Nargizaxon
4.48,3
3.50,0
7.29,5
1725
7
G‘aniev Olimjon
4.53,0
3.55,8
7.33,6
1720
8
Zokirjonov Abduvosid
4.59,1
4.10,6
7.46,4
1715
9
Isoqjonov Sherzod
4.36,8
3.48,0
6.22,0
1725
10
Alijonov Nozimjon
4.42,0
3.37,9
6.24,6
1720
X
4.46,5
3.54,6
7.22,4
1720
Tadqiqotni amalga oshirishda ularga maxsus test nazorat mashqlari berdik.
3.2. Suzuvchilarning jismoniy tayyorgarligini oshirishga qaratilgan vosita va
uslublar
Ta’sir yunalishi bo‘yicha yaqinlashtirish.
1.
Quruqlikda kuch tayorgarligi ixtisosligi – jismoniy tayyorgarlik mashqlari dasturiga,
suzish harakatlariga uxshash mashqlarni kiritish. Bunday mashqlar katoriga kul va oyoklarni
eshish harakatlari. Misol uchun rezina amartizatori yoki bo‘lmasam har-xil kuchga yunaltirilgan
trenajyorlar (mini-dji, ekzerdjeni, Xyuttel va boshkalar) yordamidagi mashqlar.
2.
Suvda kuch mashqlarini kullash, bunda iloji boricha suzish texnikasini uzgartirmagan
holda bajarish. Bunga uxshash mashqlarni biz «kuchga suzish» tushunchasiga birlashtiramiz.
1031
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 5
Bu shunday suzishki – juda murakkablashtirilgan sharoitlarda, kaysiki sportchidan juda
yuqori oshirilgan kuchlar tasirida amalga oshiriladi. Bunga quyidagicha erishish mumkin: ya’ni
eshish paytida kul uchun kushimcha tayanch xosil kildirish uchun (kup lastalaridan,
lopatkalardan, maxsus, suvda ilingan kanat) yoki oshirilgan karshiliklar yopdamida (tormoz
yordamida mashqlar, rezinali amartizatorni tortish, balonlar yordamida) suzish.
Vaqt bo‘yicha yakinlashuv:
1. Quruqlikda va kirgokda bajariladigan kuch mashqlari bilan suzish mashqlarini
navbatma – navbat bajarish.
2. Suvda yoki suvdan tashkari suvudagi kuch mashqlarini suzish mashqlari bilan
navbatma navbat bajarish.
Lopatkalar yordamida suzish. Sungi yillarda kuchli suzuvchilarni tayyorlashda keng
kulashda kullanilib kelayapti.
Bunda ikkita asosiy vazifa hal kilinadi:
A) sportchi eshish texnikasini takomillashtirib, suvda natijalarning samarali harakatiga va
holatiga erishadi;
B) sportchi maxsus kuchni rivojlantiradi va eshish harakatlarini quvvatini oshiradi.
A – guruh vazifalarini hal kilish maksadida kuymdagi mashqlar turkumi kullaniladi (10 –
16 x 100m, 6 – 8 x 200m, 4 – 6 x 400m va xokazo.
B – guruh vazifalari hal kilishda, asosan kiska masofalarda va katta razmerdagi lopatkalar
kullaniladi. Har bir mashqning davomi etish vaqti 20 – 35 sek.
Bu trenirovka mashg‘ulotlari mashqlari maksimal kuchlanish bilan amalga oshiriladi,
yoki bo‘lmasam maksimal tezlikka, yoki maksimal eshish kuchi bilan ( vkatga suzish bilan
birga eshish harakatlari sonini kamaytirish yuli bilan).
Suv osti dori bilan krol usulida suzish. Bu mashqlarni mashqur suzuvchilar
V.Salnikov, A.Chayev va boshqalar tayyorgarlik jarayonida kullab kelganlar. Mashqni
bajarish tartibi shundaki, ya’ni suzish havzasini buy baravariga 40 – 60 sm suv chukurligida
arkon tortiladi. Mashqda suzuvchi krol usulida suzib, kuch ishlatgan holda kullari bilan arqonni
tortib va unda itariladi, asosan bir marta xovuz uzunligi suzib utiladi, kaytishda esa tulik
koordinatsiyada yoki kul harakati yordamida suzib o‘tiladi.
Rezinali shnur bilan suzish. Oxirgi yillarda jaxon kuchli suzuvchilari uzlarining
trenirovka mashg‘ulotlariga rezina shnur bilan suzishni kuidilar. Kuchli suzuvchilardan V.
Salnikov, V. Shemetov, Ya.Kachyushitelar bu usuldan foydalanib keldilar.
Rezinali shnur bilan suzish, mashg‘ulotlarni samaradorligini oshishi quyidagi holatda
kurinadi.
Birinchidan rezinani chuzish suvda ortikcha karshilikni keltirib chikaradi, bu esa o‘z
navbatida kuch sifatlarini o‘sishiga yordam beradi.
Ikkinchidan rezinali shnurni cho‘zish bilan bir qatorda, sportchi tez orada qo‘l va oyoq
harakatlarida moslashuvidagi o‘zini xato va kamchiliklarni seza boshlaydi. Bu narsa shunda
namoyon bo‘ladiki, ya’ni sportchi rezinali shnurni kerakli, zarur bo‘lgan uzunlikka cho‘za
olmaydi.
Uchinchidan rezinali shnurda suzish trenirovka jarayoning bir xil manaton ishlardan ozod
qiladi. Ushbu vositalardan foydalanish orqali 14 suzuvchilarini chidamliligini rivojlantirishga
erishiladi. Bu vositalardan foydalanib orqali maxsus testlarni tadqiqot so‘ngida yana bir bor
o‘tkazildi.
Tajriba guruh suzuvchilarni tadqiqotdan keyin olingan ko‘rsatkichlari
1032
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 5
3-jadval
№
F.I.
1000m
kross
200m
kompleks
400m
30 daqiqa
davomida
suzish (m)
1
Muxtoraliyev Nizomiddin
4.30,0
4.32,8
6.40,6
1765
2
Bahromova O‘g‘iloy
4.43,1
3.28,0
5.10,4
1775
3
Odiljonov Baxtiyorjon
4.38,4
2.49,5
6.00,0
1766
4
Turdaliev Salohiddin
3.57,0
2.58,0
5.47,2
1775
5
Komiljonov Xurshidbek
4.50,8
3.09,7
6.33.4
1770
6
Umarova Nargizaxon
4.08,2
3.07,5
6.18,0
1765
7
G‘aniev Olimjon
4.17,9
3.10,1
6.20,0
1770
8
Zokirjonov Abduvosid
4.30,4
3.11,8
6.10,5
1760
9
Isoqjonov Sherzod
3.59,2
4.25,5
6.48,1
1750
10
Alijonov Nozimjon
4.20,6
2.46,9
7.24,0
1740
X
4.18,6
3.18,8
6.24,2
1763
Nazorat guruh suzuvchilarni tadqiqotdan keyin olingan ko‘rsatkichlari
4-jadval
№
F.I.
1000m
kross
200m
kompleks
400m
30 daqiqa
davomida
suzish (m)
1
Muxtoraliyev Nizomiddin
3.48,0
3.24,0
6.15,0
1735
2
Bahromova O‘g‘iloy
4.26,6
3.47,3
6.25,0
1740
3
Odiljonov Baxtiyorjon
4.41,9
4.12,8
6.43,4
1725
4
Turdaliev Salohiddin
4.35,1
3.41,0
6.11,0
1735
5
Komiljonov Xurshidbek
4.26,3
4.05,5
7.12,5
1725
6
Umarova Nargizaxon
4.33,8
3.51,7
6.43,0
1745
7
G‘aniev Olimjon
4.35,4
4.08,2
7.20,2
1735
8
Zokirjonov Abduvosid
4.39,2
4.15,0
7.22,8
1720
9
Isoqjonov Sherzod
4.29,0
3.22,4
7.18,4
1735
10
Alijonov Nozimjon
4.37,5
3.37,2
6.19,2
1730
X
4.35,0
3.46,6
6.53,8
1732
Olingan ko‘rsatkichlarga qarab biz ko‘ramizki, tajriba guruhda tadqiqotdan oldin 1000m
kross yugurishda o‘rtacha 4.38,8 sekund, tadqiqotdan keyin esa 4.18,6 sekund tashkil qildi.
Tajriba guruhda tadqiqotdan 200m kompleks suzishda o‘rtacha 3.31,4 sekund,
tadqiqotdan keyin esa 3.18,8 sekund tashkil qildi.
400m masofaga suzishda tajriba guruhda tadqiqotdan oldin o‘rtacha 6.53,8 sekund,
tadqiqotdan keyin esa o‘rtacha 6.24,2 sekundni tashkil qildi.
30 daqiqa davomida suzish (m) o‘rtacha ko‘rsatkichi tadqiqotdan oldin 1720m metrni
tashkil etgan, tadqiqotdan keyin esa 1763 metrni tashkil qildi.
Nazorat guruhda tadqiqotdan oldin 1000m kross yugurishda o‘rtacha 4.46,5 sekund,
tadqiqotdan keyin esa 4.35,0sekund tashkil qildi.
Tajriba guruhda tadqiqotdan 200m kompleks suzishda o‘rtacha 3.54,6 sekund,
tadqiqotdan keyin esa 3.46,6 sekund tashkil qildi.
1033
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 5
400m masofaga suzishda tajriba guruhda tadqiqotdan oldin o‘rtacha 7.22,4 sekund,
tadqiqotdan keyin esa o‘rtacha 6.38,8 sekundni tashkil qildi.
30 daqiqa davomida suzish (m) o‘rtacha ko‘rsatkichi tadqiqotdan oldin 1720m metrni
tashkil etgan, tadqiqotdan keyin esa 11732 metrni tashkil qildi.
Olingan natijalarni taqoslab ko‘rganimizda tajriba guruhi suzuvchilari nazorat guruhi
suzuvchilar o‘rtasidagi farq sezilarli darajada kuzatildi ( ma’lumotlar 5- jadvalda berilgan).
REFERENCES
1.
Rasuljon o‘g‘li, A. R., Rasuljon o‘g‘li, A. R., & Аnvarov, D. (2024). BRASS USULNING
UMUMIY XUSUSIYATLARI. Research and implementation, 2(Maxsus 1), 139-152.
2.
Xasanov, A. T., & Anvarov, D. M. (2023). YOSH SUZUVCHILARDA
CHIDAMLILIKNI
RIVOJLANTIRISHNING
AHAMIYATI.
O'ZBEKISTONDA
FANLARARO INNOVATSIYALAR VA ILMIY TADQIQOTLAR JURNALI, 2(18),
1283-1289.
3.
Botirov, B. M., & Anvarov, D. M. (2022, December). YOSH SUZUVCHILAR
CHIDAMLILIGINI
OSHIRISHNING
O
‘ZIGA
XOS
XUSUSIYATLARI:
10.53885/edinres. 2022.21. 34.042 Botirov BM katta o ‘qituvchi, FarDU Anvarov DM
magistrant, FarDU. In Научно-практическая конференция (pp. 562-565).
4.
Анваров, Д., & Абдупаттоев, А. (2024). ПОВЫШЕНИЕ ВЫНОСЛИВОСТИ ЮНЫХ
ПЛОВЦОВ. Research and implementation, 2(Maxsus 1), 105-112.
5.
Anvarov, D. (2024). SHAXMATDA TAKTIKA, STRATEGIYA MEXANIZM VA
USULLARNING AHAMIYATI. Research and implementation, 2(Maxsus 1), 53-57.
6.
Anvarov, D., & Urmonov, I. (2024). BUILDING ENDURANCE IN YOUNG
SWIMMERS. Research and implementation, 2(Maxsus 1), 4-11.
7.
Anvarov, D., & Majidov, R. (2024). SUZISHNING INSON ORGANIZIMIGA FOYDASI.
Research and implementation, 2(Maxsus 1), 131-138.
8.
Mirzatillo o‘g‘li, A. D. (2024). KROLL USULIDA KO'KRAKDA SUZISH. Новости
образования: исследование в XXI веке, 2(17), 400-402.
9.
Анваров, Д., Джалилов, У., & Ахмаджонов, И. (2024). Определение влияния
нагрузки при тренировке на ростых спортсменов. Research and implementation, 2(7),
145-149.
10.
Rasuljon o‘g‘li, A. R., Rasuljon o‘g‘li, A. R., & Аnvarov, D. (2024). BRASS USULNING
UMUMIY XUSUSIYATLARI. Research and implementation, 2(Maxsus 1), 139-152.
11.
Mirzatillo o‘g‘li, A. D. (2024). BOLALAR UCHUN SUZISHNING AHAMIYATI VA
O'QITISH USULLARI. Научный Фокус, 2(13), 416-420.
12.
Anvarov, D. (2024, May). 11-12 yoshlı suzuvchılarda jısmonıy sıfatlarnıng rıvojlanıshı. In
Conference on Digital Innovation:" Modern Problems and Solutions".
13.
Anvarov, D. (2024, May). Suzishning inson tanasiga foydali tomonlari. In Conference on
Digital Innovation:" Modern Problems and Solutions".
14.
Mirzatillo o‘g‘li, A. D. (2024). SUZISHDA CHIDAMLILIKNING AHAMIYATI. SO
‘NGI ILMIY TADQIQOTLAR NAZARIYASI, 7(5), 205-209.
