1236
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 5
COVID-19 KASALLIGIDA BUYRAKLAR EGRI-BUGRI KANALCHALARINING
PATOLOGIK O‘ZGARISHLARINI MORFOLOGIK ASPEKTLARI
Badriddinov Oyatillo Usmonjon o‘g‘li
FJSTI “Patologik fiziologiya va patologik anatomiya” kafedrasi assistenti.
oyatillobadriddinov250@gmail.com
Erkinova Mohidil Ravshanjon qizi
FJSTI Pediatriya ishi yo‘nalishi talabasi.
erkinovamohidil@gmail.com
https://doi.org/10.5281/zenodo.15495202
Annotatsiya. Ushbu tadqiqotda 2021 yilda COVID-19 kasalligidan vafot etgan 68 nafar
bemorlarni buyraklari egri-bugri kanalchalarning patomorfologik o`zgarishlari o`rganilgan.
Bunda bemorlarning SARS-CoV-2 virusi ta’sirida shikastlangan buyraklarining po`sloq
qavat oraliq to`qimasida shish, distrofiya, nekrobioz va destruktsiya kabi o`zgarishlar
rivojlanganligi, natijada kanalchalar deformatsiyalanib, epiteliysi distrofiya va destruktsiyaga
uchraganligi, interstitsiysida nordon glikozaminglikanlar ko`p to`planib, gidrofilligi oshishi,
suyuqlik shimilishi, to`qima tuzilmalari titilib, destruktsiyalanishi kuzatildi.
Kalit so`zlar: Covid-19, SARS-CoV-2 virusi, buyraklar, egri-bugri kanalchalar, kong
tomirlar, qon kuyilishlar, sklerotik o`zgarishlar.
МОРФОЛОГИЧЕСКИЕ АСПЕКТЫ ПАТОЛОГИЧЕСКИХ ИЗМЕНЕНИЙ
ПОЧЕЧНЫХ ИЗОГНУТЫХ КАНАЛЬЦЕВ У ПАЦИЕНТОВ С COVID-19
Аннотация. В этом исследовании изучались патоморфологические изменения
изогнутых канальцев почек у 68 пациентов, умерших от covid-19 в 2021 году. Это
связано с тем, что у пациентов развились такие изменения, как отек, дистрофия,
некробиоз и деструкция промежуточной ткани слизистой оболочки почек, поврежденной
вирусом SARS-CoV-2, что привело к деформации канальцев и дистрофии и деструкции
эпителия, накоплению большого количества кислых гликозамингликанов в интерстиции,
повышенной гидрофильности, абсорбции жидкости, титрованию тканевых структур,
деструкции.
Ключевые слова: Covid-19, вирус SARS-CoV-2, почки, извилистые канальцы, Конг
вены, кровоизлияния, склеротические изменения.
MORPHOLOGICAL ASPECTS OF PATHOLOGICAL CHANGES IN KIDNEY
CURVE-BUGRI DUCTS IN COVID-19 DISEASE
Abstract. This study examined 68 patients who died of COVID-19 in 2021 with
pathomorphological changes in their kidney curves-bugri ducts. In this, it was observed that the
affected kidneys of SARS-CoV-2 virus developed changes such as edema, dystrophy, necrobiosis
and destruction in the basement intermediate tissue, as a result of which the ducts deformed,
epithelium underwent dystrophy and destruction, interstitititia accumulated a lot of sour
glycosaminglicans, increased hydrophilicity, fluid absorption, tissue structures trembled and
destruct.
Keywords: Covid-19, SARS-CoV-2 virus, kidneys, curved-bugri ducts, kong veins, blood
burns, sclerotic changes.
Dolzarbligi:
SARS-CoV-2 virusining S-oqsili angiotenzinni o`zgartiruvchi 2tur fermenti
(ACYe2) retseptorlariga o`xshash va uning ekspressiyalanishi SARS-CoV virusidan 10 barobar
kuchlidir. SARS-CoV-2 virusi har qanday a’zo yoki to`qimani shikastlaganda uning kuchli
replikatsiyalanishi viremiya, immun buzilishlar, gipoksiyaga sabab bo`ladi. Bu kasallikning tub
patogenlik mohiyati destruktiv-produktiv trombovaskulit va giperkoagulyatsiyali sindrom,
mikroangiopatiya va immun tizimning falajlanishi hisoblanadi [1,2,3,4].
1237
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 5
Ishning maqsad va vazifalari:
COVID-19 kasalligidan vafot etganlarning kasallik tarixi
va autopsiya bayonnomalari ma’lumotlari o`rganilib, retrospektiv taxlil o`tkazilib, buyraklarning
buyraklar egri-bugri kanalchalarid
a
yuzaga keladigan patomorfologik o`zgarishlarni o`rganish.
Material va uslublar:
2021 yili baxor va yoz oylarida COVID-19dan vafot etgan va
RPAM da tekshirilgan 68 nafar bemorlarni kasallik tarixi, autopsiya bayonnomasi ma’lumotlari
tahlil qilindi. Autopsiyada a’zolardan olingan kesim bo`lakchalari 10% fosfat buferda
tayyorlangan formalin eritmasida 72 soat qotirildi, gematoksilin – eozin usulida bo`yaldi.
Natijalar:
bemorlar bioptatlari o`rganilganda buyrak to`qimasida SARS-CoV-2
virusining S-oqsili ACYe2-fermentiga replikatsiyalanishi buyrak po`stloq qavati oraliq
to`qimasi orqali qon tomirlari va kanalchalar devoridagi epiteliy hujayralarini shikastlashi
kuzatildi. COVID-19 kasalligining asorati - o`tkir buyrak yetishmovchiligidan o`lgan bemorlar
buyragi po`stloq qavati o`rganilganda to`qimasining barcha qismi kuchli shish va distrofiyaga
uchraganligi kuzatildi. Kanalchalar gistotopografiyasi keskin buzilganligi, ayniqsa egri-bugri
kanalchalarning proksimal qismi epiteliysi vakuolyar va gialin-tomchili oqsilli distrofiyaga
uchraganligi aniqlandi (1-rasm). Ushbu kanalchalar epiteliysi distrofiya hisobiga bo`kib
kattalashganligi, tsitoplazmasida rangsiz vakuolalar va eozinofilli oqsilli moddalar mavjudligi
kuzatildi. Ayrim epiteliylarning kanalcha bo`shlig`iga qaragan yuzasi buzilganligi,
tsitoplazmadagi moddalar bo`shliqga tushganligi aniqlandi. Kanalchalar orasidagi interstitsial
to`qimada ham shish, dezorganizatsiya rivojlanganligi, ayrim sohalarida limfoid hujayralar
paydo bo`lganligi aniqlandi.
SARS-CoV-2 virusi o`zi shikastlagan to`qimada destruktiv-produktiv trombovaskulit va
giperkoagulyatsiyali sindrom, mikroangiopatiya va immun tizimning falajlanishi qo`zg`atadi.
Ushbu patogenetik ta’sirotlar oqibatida buyrak egri-bugri kanalchalarida ham kuchli
darajada patomorfologik o`zgarishlar rivojlanganligi aniqlandi. Proksimal egri-bugri kanalchalar
epiteliysi tsitoplazmasi vakuolizatsiyalanib, oqsillarining noto`g`ri to`planishidan har xil shaklga
kirganligi kuzatildi. ayrimlari kuchli shishga uchrab, yuzasi buzilganligi, tsitoplazma moddalari
bo`shlig`iga tushganligi aniqlandi (2-rasm). Epiteliy yadrolari betartib joylashgan va turli
darajada kariopiknoz va kariolizis jarayonlariga uchraganligi kuzatildi.
1-rasm. Buyrak po`stloq qavati, koronavirus ta’sirida o`zgargan egri-bugri kanalchalar va
kaptokchisining umumiy ko`rinishi. Bo`yoq: G-E. Kat: 10x40.
2-rasm. Buyrak po`stloq qavati, kanalchalar epiteliysining kuchli distrofiya va shishga
uchraganligidan hajmi kengaygan, epiteliysi destruktsiyalangan. Bo`yoq: G-E. Kat: 10x40.
1238
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 5
COVID-19 kasalligida buyraklarning barcha qismlari shikastlanib, kaptokcha kapillyarlar
to`rida filьtratsiya buzilib, birlamchi siydik tarkibiga oqsillar ko`proq o`tishi natijasida,
kaptokcha bo`shlig`ida eozinofilli qumoq-qumoq shakldagi oqsilli modda to`planganligi
kuzatildi.
Morfologik jihatdan proksimal egri-bugri kanalchalar epiteliysi tsitoplazmasida gialin-
tomchili oqsilli distrofiya rivojlanganligi aniqlandi (3-rasm). Koronavirus ta’sirida buyrak
po`stloq qavat oraliq to`qimasida shish va dezorganizatsiya jarayonlari rivojlanganligi aniqlandi.
Oraliq to`qimaning ayrim sohalarida limfoid infilьtratsiya paydo bo`lganligini
buyrakning virusli shikastlanishini tasdiqlaydi. Mikroskopning katta ob’yektivida o`rganilganda
egri-bugri kanalchalarning o`lchamlari va shakli o`zgarganligi, bo`shlig`ining oqsilli modda
bilan to`lganligi aniqlandi (4-rasm). Koronavirusning bevosita ta’siri oqibatida kanalchalar
epiteliysi kuchli darajada oqsilli distrofiyaga uchraganligi, tsitokinli hujum ta’sirida oraliq
to`qimada shish va yallig`lanish jarayoni rivojlanganligi kuzatildi. Kanalchalar bo`shlig`idagi
birlamchi siydik tarkibida oqsillarning ko`pligidan, kanalcha epiteliysiga ta’sir ko`rsatib, oqsilli
gialin-tomchili distrofiya rivojlantirgani aniqlandi. Natijada epiteliy yadrolari betartib joylashib,
har xil darajada kariolizis va kariopiknozga uchraganligi aniqlandi.
Buyraklarga SARS-CoV-2 virusi kuchli replikatsiyalanish, viremiya, immun buzilishlar,
tsitokinli hujum va gipoksiyani rivojlantirishi oqibatida buyrak to`qimasining barcha tuzilmalari
shikastlandi. Natijada buyrak kaptokchalari bo`shlig`ida oqsilli moddaning to`planishidan,
kaptokcha keskin kattalashadi, kapillyarlar to`ri siqilib, chetga suriladi, tashqi pardasi cho`zilib,
yupqalashganligi aniqlandi (5-rasm). Kaptokcha atrofida va kanalchalar orasida limfoid
infilьtratsiya paydo bo`lganligi, natijada interstitsial to`qima kengayib, destruktsiyalanganligi
kuzatildi. Kanalchalarning barcha qismi to`liq holda destruktsiyalanganligi, epiteliysi distrofiya
va nekrozga uchraganligi, bo`shlig`i kengayganligi aniqlandi.
3-rasm. Buyrak po`stloq qavati, kaptokchi bo`shlig`ida oqsilli moddaning to`planishi,
kanalchalar oraliq to`qima shishi hisobiga kollapslanishi. Bo`yoq: G-E. Kat: 10x40.
4-rasm. Buyrak po`stloq qavati, proksimal egri-bugri kanalchalar epiteliysida gialin-
tomchili oqsilli distrofiya. Bo`yoq: G-E. Kat: 10x40.
1239
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 5
5-rasm. Buyrak po`stloq qavati, kaptokchi bo`shlig`ida oqsilli modda to`planishi,
kanalchalarning kuchli destruktsiyalanishi. Bo`yoq: G-E. Kat: 10x40.
6-rasm. Buyrak po`stloq qavati, oraliq to`qimada nordon glikozaminglikanlarning ko`p
to`planishi. Bo`yoq: alьtsein ko`ki. Kat: 10x40.
COVID-19 kasalligi ta’sirida buyrak to`qimasida rivojlangan metabolik va distrofik
o`zgarishlarni aniqlashda, qaysi turdagi moddalarning ko`payishi, boshqalarining kamayishini
aniqlash uchun gistokimyoviy usullarda tekshirish aniq natija berdi. Yuqorida ko`rsatilgan
virusning patogenetik ta’sirlari oqibatida ko`pincha oraliq to`qimada nordon glikozaminglikanlar
ko`p to`planib, gidrofillik xususiyatini paydo qiladi, natijada suyuqlik shimilib, to`qima
tuzilmalari shishga, distrofiyaga va nekrobiozga uchraydi. Rasmda SARS-CoV-2 virusi ta’sirida
buyrak po`stloq qavati oraliq to`qimasida to`plangan nordon glikozaminglikanlar alьtsein ko`ki
bilan ko`kish rangga bo`yalganligi kuzatildi (6-rasm). Natijada buyrak po`stloq qavati
interstitsiysi diffuz holda nordon mukopolisaxaridlar bilan to`lganligi, kengayganligi,
distrofiyaga
va
shishga
uchraganligi
aniqlandi.
Natijada
egri-bugri
kanalchalar
deformatsiyalanib, epiteliysi distrofiya va nekrobiozga uchraganligi aniqlandi. Nekrobioz
jarayonining kuchli darajada rivojlanganligidan, epiteliy hujayralari o`zining gistotopografik
tuzilishini batomom buzganligi aniqlandi.
Xulosa:
SARS-CoV-2 virusining S-oqsili buyrak po`stloq qavati oraliq to`qimasi va kanalchalar
bazal membranasidagi 2-angiotenzinni o`zgartiruvchi ferment (ACYe2)ga replikatsiyalanib,
buyrak to`qima tuzilmalarida kuchli darajadagi patomorfologik o`zgarishlarni rivojlantirdi.
Dastlab buyrak po`sloq qavat oraliq to`qimasida shish, distrofiya, nekrobioz va
destruktsiya kabi o`zgarishlar rivojlanganligi, natijada kanalchalar deformatsiyalanib, epiteliysi
distrofiya va destruktsiyaga uchraganligi kuzatildi.
Buyrak to`qimasi interstitsiysida SARS-CoV-2 virusi shikastlashi oqibatida nordon
glikozaminglikanlar ko`p to`planib, gidrofilligi oshadi, suyuqlik shimiladi, to`qima tuzilmalari
titilib, destruktsiyalanadi.
SARS-CoV-2 virusi ta’sirida buyrak to`qimasidan aksariyat hollarda qon tomirlar,
kaptokchalar va proksimal kanalchalar kuchli patomorfologik o`zgarishga uchraganligidan o`tkir
buyrak yetishmovchiligi rivojlanishi kuzatiladi.
1240
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 5
REFERENCES
1.
Хамракулов, Т. З., О. У. Бадридинов, and А. Т. Шерназаров. "
ИЗМЕНЕНИЯ В
ПАТОГЕНЕЗЕ
МИКРОЦИРКУЛЯЦИИ
ПОДЖЕЛУДОЧНОЙ
ЖЕЛЕЗЫ
ПРИ
ГИПОКСИЧЕСКОЙ ГИПОКСИИ."
Klinik va profilaktik tibbiyot jurnali
(2023): 180-185.
2.
Xoliqov, Q., and O. Badriddinov. "A STUDY OF LIPID METABOLISM IN REGULAR
BLOOD DONORS."
Евразийский журнал медицинских и естественных наук
3.12
(2023): 35-38.
3.
Холматова, Ё. Н., et al. "СОВРЕМЕННЫЕ ВЗГЛЯДЫ НА ПАТОГЕНЕЗ
УВЕИТОВУ ДЕТЕЙ."
Экономика и социум
11-2 (90) (2021): 620-624.
4.
Islamova, Saidakhon T., et al. "Antibacterial and antioxidant effects of Punicalagin
extracts
from
Punica
granatum
peels."
Caspian
Journal
of
Environmental
Sciences
(2025): 1-10.
5.
Usmonjon o‘g‘li, Badriddinov Oyatillo. "Pathophysiological Processes Causing the
Development of Obesity."
Miasto Przyszłości
57 (2025): 87-93.
6.
Xamroqulov, T. Z., and Oaytillo Badriddinov. "STUDY OF LIPOPROTEID
METABOLISM
IN
REGULAR
BLOOD
DONORS."
Modern
Science
and
Research
3.12 (2024): 876-881.
7.
Usmonjon o‘g‘li, Badriddinov Oyatillo. "LIPOPROTEIN METABOLISM OF
REGULAR BLOOD DONORS."
8.
Хамракулов, Т. З., and О. У. Бадридинов. "ИЗМЕНЕНИЯ ГЕМОРЕОЛОГИИ В
ПАТОГЕНЕЗЕ МИКРОЦИРКУЛЯТОР-НЫХ РАССТРОЙСТВ ПРИ ТЕЧЕНИЕ
ГИПОКСИЧЕСКОЙ ГИПОКСИИ."
9.
Badriddinov Oyatillo Usmonjon o'g'liи Ashuraliyeva Shoxsanam G'ayratjon qizi.
DOIMIY
QON
TOPSHIRUVCHI
DONORLARDA
LIPOPROTEIDLAR
ALMASHINUVINI O'RGANISHNING DOLZARBLIGI. Zenodo, май 2025 г.,
doi:10.5281/zenodo.15345322.
