1340
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 5
BOSHLANG`ICH SINF O‘QUVCHILARINI O`QITISHDA INNOVATSION
TEXNOLOGIYALARDAN FOYDALANISH
Yusupova Malika Abatovna
Qoraqalpog‘iston Respublikasi maktabgacha va maktab ta‘limi vazirligiga qarashli
Nukus shahri 48-sonli maktabi o‘qituvshisi
https://doi.org/10.5281/zenodo.15514236
Annotatsiya. Ushbu maqolada Ta'lim jarayonida ilg'or pedagogik texnologiyalarni faol
qo'llashhaqida, Bolalarning o'qishga munosabatlari, aqliy salohiyatlarini shakllantirish haqida,
boshlang`ichta`lim darslarida zamonaviy texnologiyalardan foydalanib dars o`tishni tashkil
qilish haqida so`z boradi.
Kalit so`zlar: ta`lim, tarbiya, jarayon, o`quvchilar, o`qituvchi, kompyuter, axborot
vositalari.
Hozirgi kunda jamiyat hayotining deyarli barcha sohalarini, shu jumladan ta‘limni
rivojlanishini ―media yani: televideniya, radio, kinematograf, ommaviy nashrlar, kompyuter
axborot tizimlarisiz tasavvur qilish kiyin.Axborot makonini globallashuvi va uning ―ochikligi
zaminida yangi bilimlar, faktlar,qarashlar, konsepiyalarning oqimi shiddat bilan ortib bormoqda
va ommaviy axborot vositalari orqali berilayotgan axborotlardan qidiruv muammolari paydo
bo'lmoqda.Hozirgi kunda axborotlarning mazmunini ham, jamiyatdagi axborot tarmoqlari orqali
tarqatish usullari va yo`llarini ham nazarat qilish amalda qiyin bo`lib bormoqda.Axborotning
bunday aralash-quralashligi ustida ishlashda o'qishning ravishda tafakkur qilish muammolari,
qarashlar ideallarini, qadriyatlarini va ideallarini shakllantirish masalalari o'quvchi ongida
axborot olamini tartibga solish, axborot bilan muomala qilishning yangi usullari va
ko'nikmalarini ishlab chiqish va shakllantirishni taqozo etmoqda. Boz ustiga jahondagi ta‘lim
amaliyotida bu sohadagi izlanishlar otgan asrning 70-yillaridayoq ishlab chiqarish va,
pedagogika fanida oziga xos yo`nalish – media ta‘lim paydo bo`lib, shakllanib
bormoqda.Kutubxonalar faoliyatiga, o'qish xonalari ko'plab ma'lumotlarni yig'ish va qayta
ishlash markazlari hamda madaniy-ma'rifiy o'choqlari sifatida namoyon etganliklariga
anjumanda alohida e'tibor qaratildi.Ta'lim jarayonida ilg'or pedagogik texnologiyalarni faol
qo'llash, ta'lim samaradorligini oshirish, tahlil qilish va amaliyotga joriy etish bugungi kunning
muhim vazifalaridan biridir.O'quvchilarning fikr doirasi, ongi, dunyo qarashlarini o'stirish, ularni
erkin tinglovchidan erkin ishtirokchiga aylantirmoq nihoyatda muhimdir. O'qituvchi darsda
boshqaruvchi, o'quvchilar esa, ishtirokchiga aylanmog'i lozim. Ana shu vazifani uddalashda
innovatsion faoliyat ustunligi ko'p qirrali samara keltiradi. Boshlang'ich ta'lim umumta'lim
maktablarining bosh bo'g'ini bo'lgani sababli ana shu jarayonda o'quvchi shaxsining mukammal
rivojlanib borishiga ko'proq e'tibor berish lozim. Boshlang'ich sinf o'qituvchilarining
mas'uliyatlari cheksizdir. Ular maktab ostonasiga endigina qadamqo'ygan shakllanadi. Bu ham
boshlang'ich sinf o'qituvchilarining vazifasi mas'uliyatli ekanligini ko'rsatadi. Pedagogik
texnologiyalar asosida tashkil etilgan darslar tashkiliy usullari, o'tkazish metodlariga ko'ra
o'quvchi ehtiyojiga mos tushishi kerak. Chunki bunday darslar bola ruhiyatiga yaqinroq bo'ladi.
O'quvchilarning o'quv materiallarini o'zlashtirishga bo'lgan qiziqish, xohish va istaklarini
qo'zg'otish asosida maqsadga erishish motivatsiya bo'lib, bu o'qituvchi va o'quvchilarning o'zaro
ichki yaqinlashuvidir. Ta'lim tizimida innovatsion deyilganda ta'lim maqsadi va mazmuniga
yangilik kiritish, yangicha yondashish, pedagog va talabaning hamkorligidagi faoliyatini tashkil
etish, pedagogic texnologiyalarni takomillashtirish jarayoni, ta'limning uslub, shakl, va
1341
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 5
vositalarining majmuasi tushuniladi. Boshlang'ich sinfda ta'lim jarayonida o'quvchilarning o'qish
motivini rivojlantirish katta ahamiyatga ega. Chunki motiv o'quvchilarni ta'lim jarayoniga
qiziqtiradi, darsga faol qatnashishga, bilimlarni egallashga undaydi. Interfaol metodlar o'qish
motivini rivojlantirishga katta yordam beradi. Boshlang'ich sinflarda ko'proq bolalarning yoshini,
bilim saviyasini hisobga olish lozimligini unutmaslik kerak. Ularga oddiy, oson va vaqt kam
sarflanadigan o'yin mashqlardan foydalanib, darslar o'tish yaxshisamara beradi. Ko'proq atrof-
muhit bilan bog'lab o'tilgan mashg'ulotlar bolalar ongini, dunyoqarashini, erkin fikrlash,bayon
etish qobiliyatini, mustaqil ishlash ko'nikmasini rivojlantiradi. Innovatsiontexnologiyalardan dars
jarayonida foydalanishning o'ziga xosligi shundaki, ular o'qituvchiva o'quvchilarning
birgalikdagi faoliyati orqali amalga oshiriladiButun dunyoda shiddat bilan rivojlanadigan
axborot texnologiyalari barcha sohalarqatorida ta'lim tizimida ham qo'llanilib uning sifatli
bo'lishini tashkil etishga o'zining ijobiyta'sirini ko'rsatayotgani barchamizga malum. Ta'lim
sifatini yanada oshirish intellektualsaohiyatli yoshlarni ko'proq tayyorlash maqsadida pedagogik
texnologiyalardanfoydalanishga talab katta bo'lmoqda. Pedagogik texnologiyalar tushunchasi
o'qituvchiningta'lim berish vositalari yordamida o'quvchilarga shart-sharoit yaratish ularga
o'ziningta'sirini ko'rsata olish, faoliyatining mahsuli sifatida ulardan oldindan belgilangan
shaxssifatlarini
shaklantirishdn
iboratdir.
Shiddat
bilan
rivojlanadigan
yangilanayotganyurtimizda pedagogik texnologiyalardan foydalanish davr talabi. Bunday
imkoniyatlardankelib chiqib insoniyat ham o'zining bilimlarini zamonaviylashtirishi yangi –
yangi g'oyalarini o'ylab topishga uni hayotga tatbiq etishga majbur.Butun dunyo olimlarining
etirof etishlaricha 21 -asr zamonaviy axborot texnologiyalaririvojlangan davr. Olimlarimiz bu
davrni
kompyuter
texnologiyalar
davri
deb
ataydilar.Pedagogik
va
zamonaviy
texnologiyalarning yutug'i ta'limning har bir sohasida ko'zgayaqqol tashlanib ko'rilmoqda.
Shuning uchun ham uzluksiz ta'limning deyarli har bir sohasida yangilik qilish yoshlarni
qiziqishlarini yuzaga chiqarish barcha fanlarni qamrabolgan bilimlarni bera olish pedagogning
mahoratiga bog'liqdir. Ta'limda qo'llanadigan harbir usul doimo yangilikka undashi, yoshlarning
fikr, so'z erkinligi, muloqot, shaxsiyqarashlarning yuzaga chiqarishi zamonaviy aql idrokini
vujudga keltirishi, uni har sohadaqo'llay olishiga bog'liq. Dars jarayonlarida qo'llanadigan
pedagogik texnologiyalar natijasidao'quvchilarda bir-birlari bilan o'zaro raqobat yuzaga keladi.
Uning natijasida darsningsamarasi, fanning o'zlashtirilishi yaxshilanadi.
Aynan interfaol usullardan foydalanish bolaning o'zini emin-erkin fikrlashigabilimlarini
yuzaga chiqishiga turtki bo'ladi. O'qituvchilar tomonidan tashkil etilganhar bir dars yosh
bolaning katta hayotga qadam tashashida har tomonlama turtki bo'ladi. Hozirgi kunda jamiyat
hayotining deyarli barcha sohalarini, shu jumladan ta‘limnirivojlanishini ―media‖ (yani:
televideniya, radio, kinematograf, ommaviy nashrlar, komputeraxborot tizimlari) siz tasavvur
qilish kiyin.Axborot makonini globallashuvi va uning ―ochikligi‖ zaminida yangi bilimlar,
faktlar,qarashlar, konsepiyalarning oqimi shiddat bilan ortib bormoqda va ommaviy
axborotvositalari
orqali
berilayotgan
axborotlardan
qidiruv
muammolari
paydo
bo'lmoqda.Hozirgi kunda axborotlarning mazmunini ham, jamiyatdagi axborot tarmoqlari
orqalitarqatish
usullari
va
yo`llarini
ham
nazarat
qilish
amalda
qiyin
bo`lib
bormoqda.Axborotning bunday aralash-quralashligi ustida ishlashda o'qishning ravishda
tafakkurqilish
muammolari,
qarashlar
ideallarini,
qadriyatlarini
va
ideallarini
shakllantirishmasalalari o'quvchi ongida axborot olamini tartibga solish, axborot bilan
muomalaqilishning yangi usullari va ko'nikmalarini ishlab chiqish va shakllantirishni
taqozoetmoqda. Boz ustiga jahondagi ta‘lim amaliyotida bu sohadagi izlanishlar o ̳tgan asrning
1342
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 5
70-yillaridayoq ishlab chiqarish va, pedagogika fanida o ̳ziga xos yo`nalish – mediaata‘limpaydo
bo`lib, shakllanib bormoqda.Kutubxonalar faoliyatiga, o'qish xonalari ko'plabma'lumotlarni
yig'ish va qayta ishlash markazlari hamda madaniy-ma'rifiy o'choqlarisifatida namoyon
etganliklariga anjumanda alohida e'tibor qaratildi.Ta'lim jarayonida ilg'or pedagogik
texnologiyalarni faol qo'llash, ta'lim samaradorliginioshirish, tahlil qilish va amaliyotga joriy
etish bugungi kunning muhim vazifalaridan biridir.O'quvchilarning fikr doirasi, ongi,
dunyoqarashlarini o'stirish, ularni erkin tinglovchidanerkin ishtirokchiga aylantirmoq nihoyatda
muhimdir. O'qituvchi darsda boshqaruvchi, o'quvchilar esa, ishtirokchiga aylanmog'i lozim. Ana
shu vazifani uddalashda innovatsionfaoliyat ustunligi ko'p qirrali samara keltiradi. Boshlang'ich
ta'lim umumta'limmaktablarining bosh bo'g'ini bo'lgani sababli ana shu jarayonda o'quvchi
shaxsiningmukammal rivojlanib borishiga ko'proq e'tibor berish lozim. Boshlang'ich
sinfo'qituvchilarining mas'uliyatlari cheksizdir. Ular maktab ostonasiga endigina qadamqo'ygan
o'quvchilarni maktab hayotiga ko'niktirib, zamonaviy bilim olishlariga yo'l ochibberadilar.
Bolalarning o'qishga munosabatlari, aqliy salohiyatlari ana shu davrda. Bu ham boshlang'ich sinf
o'qituvchilarining vazifasi mas'uliyatli ekanliginiko'rsatadi. Pedagogik texnologiyalar asosida
tashkil etilgan darslar tashkiliy usullari, o'tkazish metodlariga ko'ra o'quvchi ehtiyojiga mos
tushishi kerak. Chunki bunday darslarbola ruhiyatiga yaqinroq bo'ladi. O'quvchilarning o'quv
materiallarini o'zlashtirishgabo'lgan qiziqish, xohish va istaklarini qo'zg'otish asosida maqsadga
erishish motivatsiyabo'lib, bu o'qituvchi va o'quvchilarning o'zaro ichki yaqinlashuvidir. Ta'lim
tizimidainnovatsion
deyilganda
ta'lim
maqsadi
va
mazmuniga
yangilik
kiritish,
yangichayondashish, pedagog va talabaning hamkorligidagi faoliyatini tashkil etish,
pedagogiktexnologiyalarni
takomillashtirish
jarayoni,
ta'limning
uslub,
shakl,
va
vositalariningmajmuasi tushuniladi. Boshlang'ich sinfda ta'lim jarayonida o'quvchilarning o'qish
motivinirivojlantirish
katta
ahamiyatga
ega.
Chunki
motiv
o'quvchilarni
ta'lim
jarayonigaqiziqtiradi, darsga faol qatnashishga, bilimlarni egallashga undaydi. Interfaol
metodlaro'qish motivini rivojlantirishga katta yordam beradi. Boshlang'ich sinflarda
ko'proqbolalarning yoshini, bilim saviyasini hisobga olish lozimligini unutmaslik kerak.
Ulargaoddiy, oson va vaqt kam sarflanadigan o'yin mashqlardan foydalanib, darslar o'tish
yaxshisamara beradi. Ko'proq atrof-muhit bilan bog'lab o'tilgan mashg'ulotlar bolalar ongini,
dunyoqarashini, erkin fikrlash, bayon etish qobiliyatini, mustaqil ishlash ko'nikmasini
rivojlantiradi. Innovatsiontexnologiyalardan dars jarayonida foydalanishning o'ziga xosligi
shundaki, ular o'qituvchiva o'quvchilarning birgalikdagi faoliyati orqali amalga oshiriladiButun
dunyoda shiddat bilan rivojlanadigan axborot texnologiyalari barcha sohalarqatorida ta'lim
tizimida ham qo'llanilib uning sifatli bo'lishini tashkil etishga o'zining ijobiyta'sirini
ko'rsatayotgani barchamizga malum. Ta'lim sifatini yanada oshirish intellektualsaohiyatli
yoshlarni ko'proq tayyorlash maqsadida pedagogik texnologiyalardanfoydalanishga talab katta
bo'lmoqda. Pedagogik texnologiyalar tushunchasi o'qituvchiningta'lim berish vositalari
yordamida o'quvchilarga shart-sharoit yaratish ularga o'ziningta'sirini ko'rsata olish, faoliyatining
mahsuli sifatida ulardan oldindan belgilangan shaxssifatlarini shaklantirishdn iboratdir. Shiddat
bilan rivojlanadigan yangilanayotganyurtimizda pedagogik texnologiyalardan foydalanish davr
talabi.
Bunday
imkoniyatlardankelib
chiqib
insoniyat
ham
o'zining
bilimlarini
zamonaviylashtirishi yangi - yangig'oyalarini o'ylab topishga uni hayotga tatbiq etishga
majbur.Butun
dunyo
olimlarining
etirof
etisharicha
21
-asr
zamonaviy
axborot
texnologiyalaririvojlangan davr. Olimlarimiz bu davrni kompyuter texnologiyalar davri deb
ataydilar. Pedagogik va zamonaviy texnologiyalarning yutug'i ta'limning har bir sohasida
1343
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 5
ko'zgayaqqol tashlanib ko'rilmoqda. Shuning uchun ham uzluksiz ta'limning deyarli har
birsohasida yangilik qilish yoshlarni qiziqishlarini yuzaga chiqarish barcha fanlarni qamrabolgan
bilimlarni bera olish pedagogning mahoratiga bog'liqdir. Ta'limda qo'llanadigan harbir usul
doimo yangilikka undashi, yoshlarning fikr, so'z erkinligi, muloqot, shaxsiyqarashlarning yuzaga
chiqarishi zamonaviy aql idrokini vujudga keltirishi, uni har sohadaqo'llay olishiga bog'liq. Dars
jarayonlarida qo'llanadigan pedagogik texnologiyalar natijasidao'quvchilarda bir-birlari bilan
o'zaro raqobat yuzaga keladi. Uning natijasida darsningsamarasi, fanning o'zlashtirilishi
yaxshilanadi.
REFERENCES
1.
O’zbekiston Respublikasi Prezidentining “2022-2026 yillarga mo'ljallangan yangi
O’zbekistonning taraqqiyot strategiyasi to'g'risida”gi 60-sonli Qarori. 2022 yil 28 yanvar'.
2.
O’zbekiston Respublikasining 2020 yil 23 sentyabrdagi “Kadrlar tayyorlash milliy dasturi
to'g'risidagi”gi Qonuni. –Toshkent.
3.
Ózbekstan Respublikası Prezidenti Shavkat Mirziyoevtiń Oliy Majlis hám Ózbekstan
xalqına múrájatı. 21.12.2022 j.
4.
O‘zbekiston Respublikasi «Jismoniy tarbiya va sport to‘g‘risida» gi qonuni (04-sentyabr
2015-yil).
