ILM-FAN VA INNOVATSIYA
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/si
74
SOLIQ TIZIMI VA UNING IQTISODIY BARQARORLIKDAGI O’RNI
SamDUKF assistenti
Xasanov Ahmadjon Shodiyorovich
SamDUKF talabalari
Xolmurodov Shahzod Aktam o’g’li
Shamsiddinov Elmurod Faxriddin o’g’li
https://doi.org/10.5281/zenodo.14523301
Annotatsiya
Ushbu maqolada soliq tizimining iqtisodiy barqarorlikni ta’minlashdagi o’rni tahlil
qilingan. Soliq siyosatining nazariy va amaliy jihatlari ko’rib chiqilib, O‘zbekistonning milliy
soliq tizimi misolida mavjud muammolar va ularni takomillashtirish yo‘llari o‘rganilgan.
Shuningdek, iqtisodiy o’sishga ta’sir qiluvchi omillar va soliqlarni optimallashtirishning
afzalliklari yoritilgan.
Аннотация
В данной статье анализируется роль налоговой системы в обеспечении
экономической стабильности. Рассмотрены теоретические и практические аспекты
налоговой политики, изучены существующие проблемы и пути их совершенствования
на примере национальной налоговой системы Узбекистана. Также анализируются
факторы, влияющие на экономический рост, и преимущества оптимизации налогов.
Annotation
This article analyzes the role of the tax system in ensuring economic stability. The
theoretical and practical aspects of tax policy are examined, and the current problems and
ways to improve them are studied using Uzbekistan's national tax system as an example.
Additionally, the factors affecting economic growth and the benefits of tax optimization are
analyzed.
Kirish
Soliq tizimi har qanday davlatning iqtisodiy siyosatida asosiy o’rinni egallaydi. Bu tizim
davlat byudjeti daromadlarining asosiy manbai bo’lib, iqtisodiyotning barqarorligi va
davlatning ijtimoiy siyosatini amalga oshirish vositasi hisoblanadi. Soliq tizimi faqatgina
byudjetni to’ldirish emas, balki iqtisodiy faoliyatni tartibga solish, tadbirkorlikni rivojlantirish
va aholi farovonligini oshirishga xizmat qilishi kerak.
O’zbekistonning iqtisodiy rivojlanishida soliq tizimining o’ziga xos jihatlari mavjud.
Mamlakatda mustaqillik yillarida soliq siyosatini takomillashtirishga qaratilgan keng ko’lamli
islohotlar o’tkazilgan. Ushbu maqolada soliq tizimining iqtisodiy barqarorlikni ta’minlashdagi
o’rni, mavjud muammolar va ularni bartaraf etish yo‘llari o‘rganiladi.
Asosiy qism
1. Soliq tizimining asosiy elementlari
Soliq tizimi uch asosiy komponentdan iborat:
3
1. Soliq siyosati: Davlatning soliq bo‘yicha strategiyasi va qarorlarini belgilaydi. Bu
siyosat davlatning iqtisodiy maqsadlariga xizmat qiladi.
2. Soliq ma’muriyati: Soliq yig‘ish jarayonini tashkil qiladi va nazorat qiladi.
O‘zbekistonda bu vazifani Davlat soliq qo‘mitasi bajaradi.
ILM-FAN VA INNOVATSIYA
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/si
75
3. Soliq to’lovchilar: Yuridik va jismoniy shaxslar bo‘lib, ular qonuniy belgilangan
soliqlarni to‘laydi.
2. O‘zbekiston soliq tizimining o‘ziga xos jihatlar
O‘zbekistonning soliq tizimi mustaqillikdan keyingi dastlabki yillarda murakkab bo‘lgan.
So‘nggi yillarda quyidagi o‘zgarishlar amalga oshirildi:
Soliq stavkalarining pasayishi: Kichik va o‘rta biznes uchun qulay sharoit yaratish
maqsadida.
Soliq jarayonlarining raqamlashtirilishi: Elektron hisob-fakturalar, onlayn soliq to‘lov
tizimlari va soliq deklaratsiyalarini topshirish jarayonlari joriy etildi.
1
O‘zbekistonda soliq tizimi davlat byudjetini shakllantirishda asosiy vosita sifatida
ishlatiladi. Soliq turi va stavkalari davlat iqtisodiy siyosatiga mos ravishda aniqlanadi. Hozirgi
kunda asosiy soliqlar quyidagilardir:
Qo‘shilgan qiymat solig‘i (QQS): 12% stavkada joriy etilgan. Bu xalqaro tajribaga
asoslangan va ichki hamda tashqi savdoda muhim ahamiyatga ega.
Foyda solig‘i: 2023-yilga kelib, yuridik shaxslar uchun bu soliq stavkasi 15% gacha
pasaytirildi.
Jismoniy shaxslarning daromad solig‘i: 12% stavkada belgilanib, progressiv soliq
tizimidan voz kechildi.
Ijtimoiy soliq: Ish beruvchilar uchun 12% miqdorida joriy etilgan.
O‘zbekistonda oxirgi yillarda soliq tizimining soddalashtirilishiga katta e’tibor qaratildi.
Quyidagilar muhim o‘zgarishlar hisoblanadi:Tadbirkorlikni rivojlantirish va iqtisodiy faollikni
oshirish maqsadida ayrim soliqlar stavkalari sezilarli darajada kamaytirildi.
O‘zbekiston soliq tizimi davlatning ijtimoiy dasturlarini moliyalashtirishda muhim
ahamiyatga ega:
Ta’lim va sog‘liqni saqlashni rivojlantirish: Byudjet daromadlarining muhim qismi soliq
yig‘imlari hisobidan shakllanadi.
Infratuzilmani rivojlantirish: Davlat investitsiyalarining asosiy manbai sifatida soliqlar
infratuzilmani yangilash va rivojlantirish uchun ishlatiladi.
Elektronlashtirish: Soliq ma’muriyatida raqamlashtirish jarayonlari jadal rivojlanmoqda.
Bugungi kunda soliq deklaratsiyalari, QQS hisob-fakturalari va boshqa hisobotlar elektron
tarzda topshirilmoqda.
Yagona soliq to‘lovi: Kichik biznes subyektlari uchun mo‘ljallangan bu mexanizm soliq
jarayonini soddalashtirdi.
O’zbekistonda soliq tizimida quydagi muammolar mavjud;
Soliq yukining noteng taqsimlanishi.
Ayrim tarmoqlarda soliqdan qochish holatlari.
Soliq ma’muriyati samaradorligining yetarli darajada bo’lmasligi.
3. Iqtisodiy barqarorlik va soliqlar
Iqtisodiy barqarorlikni ta’minlash uchun soliq siyosati muhim ahamiyat kasb etadi.
Davlat soliqlarni kamaytirish yoki oshirish orqali iqtisodiy faollikni boshqaradi. Soliq
siyosatining iqtisodiy barqarorlikka ta’siri:
Investitsiyalarni jalb qilish: Past soliq stavkalari xorijiy investitsiyalarni jalb qilish
imkonini beradi.
ILM-FAN VA INNOVATSIYA
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/si
76
Ishsizlikni kamaytirish: Soliqlarni optimallashtirish orqali yangi ish o‘rinlari yaratiladi.
Byudjet barqarorligini ta’minlash: Soliq daromadlari davlat xarajatlarini qoplashda
asosiy manba hisoblanadi.
6
Xulosa va takliflar
Soliq tizimining iqtisodiy barqarorlikdagi o’rnini kuchaytirish uchun quyidagilarni
amalga oshirish zarur:
1.
Soliq yukini optimallashtirish: Kichik va o’rta biznes uchun soliq imtiyozlarini
kengaytirish.
2.
Raqamlashtirishni jadallashtirish: Soliq jarayonlarini to’liq avtomatlashtirish orqali
korrupsiyani kamaytirish.
3.
Ta’lim va xabardorlikni oshirish: Soliq to’lash madaniyatini shakllantirish uchun
tadbirkorlar va aholiga ma’lumot beruvchi treninglarni tashkil etish.
4.
Soliq ma’muriyatini takomillashtirish: Nazorat tizimini kuchaytirish va soliqlarni o‘z
vaqtida yig‘ishni ta’minlash.
5.
Soliq auditi tizimini kuchaytirish: Davlatda bevosita yuqori malakali soliq auditorlarini
tayyorlash tizimini takomillashtirish
References:
1.
O’zbekiston Respublikasi Soliq kodeksi.
2.
Karimov, I. A. O‘zbekiston bozor islohotlari yo‘lida. Toshkent: O‘zbekiston, 1994.
3.
Jo‘rayev, A. Soliq tizimi va uning iqtisodiy rivojlanishdagi o‘rni. Toshkent: Fan, 2018.
4.
Davlat soliq qo‘mitasining rasmiy ma’lumotlari.
5.
Jahon banki va Xalqaro valyuta jamg‘armasi hisobotlari.
6.
угли Наркулов, А. К. (2022). Патрулирование-основа обеспечения общественного
порядка. Science and Education, 3(11), 1334-1339.
7.
Qosimov.M. “Iqtisodiyot nazariyasi asoslari” Toshkent: O‘zbekiston, 2020.
