ILM-FAN VA INNOVATSIYA
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/si
69
KENGAYTIRILGAN BORLIQ VA UNING TURLARI. KENGAYTIRILGAN
BORLIQNING QOʻLLANILISHI
Qodirov Farrux Ergash oʻgʻli
Shahrisabz davlat pedogogika instituti
“Informatika va uni oʻqitish metodikasi” kafedrasi mudiri, ilmiy rahbar
Rahmatullayova Aziza Sherzod qizi
Shahrisabz davlat pedogogika instituti
Matematika va informatika yoʻnalishi 2-23-guruh talabasi
https://doi.org/10.5281/zenodo.15075972
Annotatsiya
: Kengaytirilgan borliq (AR) - bu haqiqiy dunyo bilan raqamli ma’lumotlarni
birlashtiruvchi interaktiv texnologiya bo‘lib, u foydalanuvchilarga yangi tajribalar va
imkoniyatlar yaratadi. Maqolada kengaytirilgan borliqning asosiy turlari, jumladan, AR
tizimlari, ilovalar va qurilmalar ko‘rib chiqiladi. Shuningdek, maqola AR texnologiyasining
turli sohalardagi qo‘llanilishi – ta’limda, sog‘liqni saqlashda, sanoatda va ko‘ngilochar
sohalarda qanday foyda keltirishi haqida muhokama olib boradi. Kengaytirilgan borliqning
ijtimoiy-iqtisodiy ta’siri ham yoritilib, uning kelajakdagi rivojlanish istiqbollari haqida fikrlar
bildiradi. Mavzuning asosiy maqsadi kengaytirilgan borliqning mohiyatini tushuntirish va
uning imkoniyatlarini keng jamoatchilikka yetkazishdir. Ushbu tadqiqot natijalari nafaqat
ilmiy jamoatchilik uchun, balki amaliyotchi mutaxassislar uchun ham qimmatli bo‘lishi
kutilmoqda. Kengaytirilgan borliqning chuqur tahlili orqali o‘qituvchilar, tadqiqotchilar va
innovatsion mutaxassislar yangi yondoshuvlarni ishlab chiqishlari mumkin.
Abstract:
Augmented Reality (AR) is an interactive technology that combines digital
data with the real world, creating new experiences and opportunities for users. The article
reviews the main types of augmented reality, including AR systems, applications, and devices.
The article also discusses the benefits of using AR technology in various fields - education,
healthcare, industry, and entertainment. The socio-economic impact of augmented reality is
also highlighted, and its future development prospects are discussed. The main goal of the
topic is to explain the essence of augmented reality and convey its capabilities to the general
public. The results of this study are expected to be valuable not only for the scientific
community, but also for practicing professionals. Through an in-depth analysis of augmented
reality, educators, researchers, and innovative professionals can develop new approaches.
Kalit soʻzlar:
Kengaytirilgan borliq, Raqamli texnologiyalar, Virtual haqiqat, Augmented
reality (AR), 3D modelleme, Interaktiv muhitlar Sensorli texnologiyalar,Oʻyin dizayni,
Ma'lumotlarni vizualizatsiya qilish, Innovatsion ta'lim metodlari, Foydalanuvchi tajribasi
(UX), Simulyatsiya va modellashtirish, Mobil ilovalar va AR, Raqamli san’at va dizayn,
Kengaytirilgan borliq dasturlash tillari, IoT (Internet of Things) integratsiyasi, Metaversa
konsepsiyasi, Kengaytirilgan reallik platformalari, Geolokatsiya asosidagi xizmatlar,
kengaytirilgan borliqda xavfsizlik masalalari.
Keywords:
Augmented Reality, Digital Technologies, Virtual Reality, Augmented Reality
(AR), 3D Modeling, Interactive Environments Sensory Technologies, Game Design, Data
Visualization, Innovative Learning Methods, User Experience (UX), Simulation and Modeling,
Mobile Applications and AR, Digital Art and Design, Augmented Reality Programming
ILM-FAN VA INNOVATSIYA
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/si
70
Languages, IoT (Internet of Things) Integration, Metaverse Concept, Augmented Reality
Platforms, Geolocation-Based Services, Security Issues in Augmented Reality.
Zamonaviy raqamli texnologiyalar hayotimizning har bir jabhasiga kirib kelmoqda. Ular
orasida kengaytirilgan borliq (AR - Augmented Reality) muhim o‘rin egallaydi. Kengaytirilgan
borliq, haqiqiy dunyo bilan raqamli elementlar orasidagi o‘zaro aloqani ta’minlaydigan
texnologiya bo‘lib, insonlarga yangi tajriba va imkoniyatlar taqdim etadi. Ushbu maqolada
kengaytirilgan borliqning turlari, uning qo‘llanilish sohalari va kelajakdagi istiqbollari haqida
so‘z yuritiladi. Kengaytirilgan borliqning turlari. Kengaytirilgan borliq asosan uchta asosiy
turga bo‘linadi:
1. Markerli AR: Ushbu turda kengaytirilgan elementlar ma’lum belgilar (markerlar)
yordamida joylashadi. Markerlar ko‘pincha QR kodlari yoki maxsus tasvirlardan iborat
bo‘ladi. Ularni skanerlagan holda foydalanuvchi mobil qurilmasi yoki shaxsiy kompyuter
orqali 3D modellarni yoki boshqa raqamli kontentlarni ko‘rishi mumkin.
2. Markersiz AR: Bu turda kengaytirilgan elementlar ma’lum joylarni aniqlash uchun
GPS, gyroskop va aktselerometr kabi sensorlardan foydalanadi. Markersiz AR texnologiyasi
ko‘proq ochiq maydonlarda qo‘llaniladi va foydalanuvchilarga muayyan joylarda interaktiv
tajribalar taqdim etadi.
3. Oqimdagi AR: Oqimdagi kengaytirilgan borliq real vaqt rejimida ma’lumotlarni
to‘playdi va qayta ishlaydi, bu esa foydalanuvchilarga aniq vaziyatda interaktiv tajribalar
yaratishga imkon beradi. Misol uchun, bu turda foydalanuvchi telefon yoki planshet
yordamida atrofidagi muhitni skanerlab, o‘ziga kerakli ma’lumotlarni olish imkoniyatiga ega
bo‘ladi. Kengaytirilgan borliqning qoʻllanilishi. Kengaytirilgan borliq hozirgi kunda ko‘plab
sohalarda muvaffaqiyatli qo‘llanilmoqda:
Ta’lim: Kengaytirilgan borliq ta'lim jarayonini yanada qiziqarli va samarali qilishga
yordam beradi. Talabalar 3D modellar orqali murakkab tushunchalarni osonroq anglaydilar.
Masalan, biologiya darsida talabalarga inson tanasi tuzilishini 3D formatda ko‘rsatish
mumkin.
Sog‘likni saqlash: Tibbiyotda kengaytirilgan borliq jarrohlik amaliyotlarini
takomillashtirishda foydalaniladi. Jarrohlar operatsiya vaqtida AR texnologiyasidan
foydalangan holda aniq ma’lumotlarni olishi mumkin, bu esa jarayonni yanada xavfsiz qiladi.
Savdo va marketing: Savdo sohasida AR mijozlarga mahsulotni sotib olishdan oldin
sinab ko‘rish imkonini beradi. Misol uchun, kiyim do‘konlari mijozlarga kiyimlarning ularning
ustida qanday ko‘rinishini tasavvur qilishga yordam beruvchi ilovalarni taklif etadilar.
O‘yin sanoati: O‘yinlarda kengaytirilgan borlik o‘yinchilarga haqiqiy muhitga raqamli
elementlarni kiritish orqali yangi darajada tajriba taqdim etadi. “Pokemon Go” kabi o‘yinlar
bu sohadagi eng mashhur misollardir.
Kelajak istiqbollari. Kengaytirilgan borliq texnologiyasi harakatlanuvchi innovatsiyalar
bilan rivojlanmoqda. Sun’iy intellekt (AI) va mashina o‘rganish (ML) kabi yangi texnologiyalar
bilan birgalikda kengaytirilgan borlik yanada kuchliroq va intuitiv bo‘ladi. Shuningdek, 5G
tarmog‘i orqali tezkor internet aloqasi kengaytirilib, real vaqt rejimida yuqori sifatli kontentni
uzatish imkonini beradi.
Xulosa:
qilib aytganda, kengaytirilgan borliq — kelajakdagi raqamli texnologiyalar
rivojlanadi.
ILM-FAN VA INNOVATSIYA
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/si
71
Foydalanilgan adabiyotlar/Используемая литература/References:
1.
Esanovna, D. B. "ELECTRONIC TEXTBOOK AS A BASIS FOR INNOVATIVE TEACHING."
MAVZUSIDAGI XALQARO ILMIY-AMALIY ANJUMAN: 660.
2.
Zoxidov, J. B., F. E. Qodirov, and I. J. Bozorova. "QUARTUS II PROJECT CONCEPT AND ITS
OPPORTUNITIES AND PROBLEMS." АКТУАЛЬНЫЕ ПРОБЛЕМЫ ТЕХНИЧЕСКОГО И
ТЕХНОЛОГИЧЕСКОГО ОБЕСПЕЧЕНИЯ ИННОВАЦИОННОГО РАЗВИТИЯ. 2019.
3.
Bozorova, Irina Jumanazarovna, and Dilfuzaxon Mamasharipovna Karayeva. "Modern
programming technologies and their role." интеллектуальный капитал xxi века. 2020.
4.
Bozorova, I. J., et al. "COMPUTER VISION AND PATTERN RECOGNITION."
СОВРЕМЕННЫЕ ПРОБЛЕМЫ И ПЕРСПЕКТИВНЫЕ НАПРАВЛЕНИЯ (2020): 23.
5.
Bozorova, I. J. "Methods of processing and analysis of bio signals in
electrocardiography." проблемы современных интеграционных процессов и поиск
инновационных решений (2020): 97-99.
6.
Бозорова, Ирина. "Сущность, содержание и значение категории “цифровая
экономика”." YASHIL IQTISODIYOT VA TARAQQIYOT 2.9 (2024).
7.
Jumanazarovna, Bozorova Irina, and Кodirov Farruh Ergash O'G'Li. "Principle of
electrocardiographic work and its role in modern medicine." Вопросы науки и образования
15 (99) (2020): 31-36.
8.
Бозорова, Ирина Жуманазаровна. "ИНФОРМАЦИОННО-КОММУНИКАЦИОННЫЕ
ТЕХНОЛОГИИ КАК ФАКТОР СОВЕРШЕНСТВОВАНИЯ ЭКОНОМИКИ В УСЛОВИЯХ
ИНФОРМАЦИОННОГО ОБЩЕСТВА." Indexing 1.1 (2024).
9.
Daminova, B. E., et al. "METHODOLOGICAL ASPECTS OF THE USE OF INTERACTIVE
DIGITAL TECHNOLOGIES IN TEACHING A FOREIGN LANGUAGE." Экономика и социум 5-1
(120) (2024): 237-240.
10.
Irina Bozorova. "ELECTRONIC EDUCATIONAL RESOURCE AS A MODERN DIDACTIC
LEARNING TOOL". Евразийский журнал математической теории и компьютерных наук.
2022/4/5. ст 26-30
11.
Ergash o’g’li, Qodirov Farrux, and Bozorova Irina Jumanazarovna. "METHODS OF
DISPLAYING MAIN MEMORY ON CACHE." Ответственный редактор (2020): 6.
12.
Bozorova, I. J., Mirzayeva F. Sh, and M. A. Rustamov. "NEURAL NETWORKS. NEURAL
NETWORKS: TYPES, PRINCIPLE OF OPERATION AND FIELDS OF APPLICATION." РОЛЬ
ИННОВАЦИЙ В ТРАНСФОРМАЦИИ И УСТОЙЧИВОМ РАЗВИТИИ СОВРЕМЕННОЙ (2020):
130.
13.
Маматмурадова, М. У., И. Ж. Бозорова, and Ф. Э. Кодиров. "СОЗДАНИЕ И
ЭФФЕКТИВНОЕ ИСПОЛЬЗОВАНИЕ ИННОВАЦИОННЫХ ТЕХНОЛОГИЙ И РЕСУРСОВ
ЭЛЕКТРОННОГО ОБУЧЕНИЯ В НЕПРЕРЫВНОМ ОБРАЗОВАНИИ." Инновации в
технологиях и образовании. 2019.
14.
Маматмурадова, М. У., И. Ж. Бозорова, and Ф. Э. Кодиров. "Проблемы современных
программных и компьютерно-инженерных технологий и современные технологии
создания программного обеспечения." Инновации в технологиях и образовании. 2019.
ILM-FAN VA INNOVATSIYA
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/si
72
15.
Бозорова, Ирина Жуманазаровна. "Создание программного обеспечения
электронной библиотечной системы на основе QR-кодовой технологии." Теория и
практика современной науки. 2020.
16.
Бозорова, Ирина Жуманазаровна. "Принцип работы электрокардиографа и его
роль в современной медицине." научные достижения студентов и учащихся. 2020.
17.
Бозорова, Ирина Жуманазаровна, УМОТ ЗАПАСОВ, and INNOVATSION
IQTISODIYOTNI
SHAKLLANTIRISHDA
AXBOROT
KOMMUNIKATSIYA
TEXNOLOGIYALARINING. "TUTGAN O'RNI.-2023."14. Shamsiddinov Gʼiyosjon and Raxmatova
Gulandom "MOLIYAVIY TEXNOLOGIYALAR (FINTECH) VA BANK XIZMATLARINING
RAQAMLASHTIRILISHI " Прикладные науки в современном мире: проблемы и решения
3.11 (2024): 33-37
18.
Shamsiddinov, G‘iyosjon, and Gulandom Raxmatova. "O‘ZBEKISTONDA AXBOROT
HAVFSIZLIGINI MA’NAVIY VA HUQUQIY ASOSLARI." Solution of social problems in
management and economy 3.4 (2024): 45-57.
19.
Shamsiddinov Gʼiyosjon and Raxmatova Gulandom "MOLIYAVIY TEXNOLOGIYALAR
(FINTECH) VA BANK XIZMATLARINING RAQAMLASHTIRILISHI " Прикладные науки в
современном мире: проблемы и решения 3.11 (2024): 33-37.
