ILM-FAN VA INNOVATSIYA
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/si
101
RAQAMLI TEXNOLOGIYALAR TA‘LIM SOHASIDA
Qodirov Farrux Ergash o‘g‘li
Matematika va ta’limda axborot texnologiyasi kafedrasi mudiri, Ilmiy rahbar
Sharipov Bekzod Abdujalil o‘g‘li
Shahrisabz davlat pedagogika instituti matematika va informatika yo’nalishi
2-bosqich talabasi
https://doi.org/10.5281/zenodo.15119516
Annotatsiya:
Raqamli texnologiyalar ta'lim sohasida tub o'zgarishlarga sabab
bo'lmoqda. Ularning samarali qo'llanilishi o'qitish va o'qish jarayonlarini sezilarli darajada
yaxshilashga yordam beradi. Ushbu maqola raqamli texnologiyalarning ta'lim tizimiga
ta'sirini, ularning pedagogik usullarni rivojlantirishdagi o'rnini va ta'limda yangi
imkoniyatlarni yaratishini ko'rib chiqadi. Zamonaviy raqamli platformalar, interaktiv ta'lim
resurslari, virtual va qo'shimcha haqiqat texnologiyalari, shuningdek, sun'iy intellekt va
o'quvchilarni moslashtirilgan ta'lim usullari kabi innovatsion vositalar ta'lim jarayonlarini
engillashtirishga va o'quvchilarning individual ehtiyojlariga moslashishga yordam beradi.
Raqamli texnologiyalarni samarali qo'llash nafaqat o'quvchilarning bilim darajasini oshirish,
balki o'qituvchilar uchun ham yangi pedagogik imkoniyatlar yaratadi. Biroq,
texnologiyalarning ta'lim sohasiga to'liq kirib kelishi uchun, uning xavfsizligi, shaxsiy
ma'lumotlarni himoya qilish va tengsizlikni kamaytirish kabi muammolarni hal qilish zarur.
Kalit so'zlar
: raqamli texnologiyalar, ta'lim tizimi, pedagogika, virtual haqiqat, sun'iy
intellekt, o'qitish innovatsiyalari.
Foydalanilgan adabiyotlar tahlili.
Raqamli texnologiyalarning ta'lim sohasida
qo'llanilishi bilan bog'liq bo'lgan adabiyotlar tahlili, ushbu sohaning rivojlanishini va uning
samaradorligini chuqur o'rganishga imkon beradi. Turli manbalarda raqamli
texnologiyalarning ta'lim jarayoniga ta'siri, uning afzalliklari va kamchiliklari haqida keng
fikrlar va tahlillar mavjud. Quyida, asosiy foydalangan adabiyotlar va ularda qayd etilgan
muhim nuqtalar keltirilgan.
Baxshaliyeva, F., & Salimov, R. (2020). ‘‘Raqamli texnologiyalar va ta'lim: O'qituvchilar
uchun yangi imkoniyatlar’‘ Ushbu manba ta'lim jarayonida raqamli texnologiyalarning
integratsiyasi haqida so'nggi tadqiqotlarni o'z ichiga oladi. Maqolada raqamli vositalarning
o'qituvchilarga yangi pedagogik metodlarni qo'llash imkoniyatlarini taqdim etishi, shu bilan
birga, ta'limda yangilanish va o'quvchilarning mustaqil fikrlashini rivojlantirishga yordam
berishi ta'kidlangan. Tadqiqotlarda raqamli texnologiyalarni sinfda qanday samarali qo'llash
haqida misollar keltirilgan.
Anderson, C. A., & Dill, K. E. (2004). ‘‘Video games and aggressive thoughts, feelings, and
behavior in the laboratory and in life’‘ Ushbu manbada raqamli o'yinlarning o'qish jarayoniga
ta'siri va o'quvchilarning ijtimoiy va emotsional rivojlanishiga qanday ta'sir ko'rsatishi haqida
tadqiqotlar olib borilgan. Mualliflar raqamli texnologiyalar orqali o'qish va o'ynash faoliyatlari
o'rtasidagi bog'liqlikni o'rganib, ta'lim jarayonida interaktiv o'yinlar va simulatsiyalarni
qo'llashning samaradorligini ko'rsatganlar.
Salmon, G. (2013). ‘‘E-learning and the Future of Learning’‘ Salmonning bu asari raqamli
ta'limning kelajagini va elektron ta'limning samaradorligini tahlil qiladi. Ularning
ILM-FAN VA INNOVATSIYA
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/si
102
ta'kidlashicha, elektron o'qish resurslari o'quvchilarga o'z vaqtida va joydan qat'i nazar bilim
olish imkonini beradi. Shuningdek, ularning fikriga ko'ra, raqamli texnologiyalar sinfdagi
o'qituvchining rolini o'zgartirishi, o'qitish uslublarini diversifikatsiya qilishi va ta'lim tizimida
individualizatsiyani ta'minlashi mumkin.
Harrison, A. (2019). ‘‘Technology in the Classroom: Advantages and Challenges’’ Bu
manba ta'limda texnologiyalarning afzalliklari va chaqiriqlari haqida muhokama qiladi.
Harrisonning fikriga ko'ra, raqamli texnologiyalar ta'limni yanada interaktiv va qiziqarli
qilishga imkon beradi, ammo bu jarayonda texnologik inklyuziya muammolari,
o'qituvchilarning texnik tayyorgarligi va ta'lim resurslarining notengligi kabi muammolar
yuzaga keladi. Maqolada ta'limda texnologiyalarni muvaffaqiyatli qo'llash uchun samarali
strategiyalar taklif qilinadi.
Siemens, G. (2005). ‘‘Connectivism: A Learning Theory for the Digital Age’’ Siemensning
‘‘Connectivism’‘ nazariyasi raqamli texnologiyalarning o'qish va o'rgatish jarayonidagi rolini
chuqur tahlil etadi. U raqamli texnologiyalar orqali o'quvchilarning o'zaro aloqalarini
rivojlantirish,
bilimlarni
global
tarmoqda
ulashish
va
o'rgatish
jarayonini
shaxsiylashtirishning ahamiyatini ta'kidlaydi. Ushbu asar raqamli o'qish va pedagogikaning
yangi yondashuvlariga asoslanadi.
OECD (2021). ‘‘The Future of Education and Skills: Education 2030’’ Ushbu hisobotda
raqamli texnologiyalar va ta'limning kelajakdagi yo'nalishlari haqida ko'plab strategik
tavsiyalar berilgan. Hisobotda o'quvchilarni raqamli savodxonlikka o'rgatish, o'qituvchilarni
yangi texnologiyalarga tayyorlash va ta'lim tizimida barqaror raqamli infratuzilmani yaratish
kabi masalalar yoritilgan.
Natija va Muhokamma
: Raqamli texnologiyalar ta'lim sohasida katta imkoniyatlar
yaratib, o'quvchilarning bilim olish jarayonini sezilarli darajada o'zgartirmoqda. Internet
resurslari, onlayn platformalar, interaktiv vositalar, va virtual haqiqat texnologiyalari
o'qituvchilar va o'quvchilar uchun yangi imkoniyatlarni ochib bermoqda. Ta'lim jarayonida
raqamli texnologiyalarni muvaffaqiyatli qo'llash o'quvchilarning mustaqil fikrlashini
rivojlantiradi, individual ehtiyojlarga moslashish imkonini beradi va o'qishning
samaradorligini oshiradi. Biroq, texnologiyalarning ta'lim tizimiga to'liq kirib kelishi uchun,
uning xavfsizligi, shaxsiy ma'lumotlarni himoya qilish, hamda ta'limdagi raqamli notenglikni
kamaytirish kabi muammolarni hal etish zarur.
Ta'limda raqamli texnologiyalarning samarali qo'llanishi uchun o'qituvchilarni
tayyorlash, ularni zamonaviy pedagogik uslublar bilan tanishtirish va texnologiyalarga
moslashtirish kerak. Shuningdek, o'qitish metodlarini diversifikatsiya qilish va
o'quvchilarning individual ehtiyojlarini inobatga olish uchun raqamli vositalardan foydalanish
ta'lim sifatini oshirishga xizmat qiladi.Raqamli texnologiyalar ta'lim sohasida ijobiy
o'zgarishlar yaratgan bo'lsa-da, ular bir qancha muammolarni ham keltirib chiqaradi. Birinchi
navbatda, texnologiyalarning teng taqsimlanmasligi muammosi mavjud. Ba'zi hududlarda,
ayniqsa rivojlanayotgan mamlakatlarda, o'qituvchilarda raqamli vositalar va infratuzilmaning
yetarli bo'lmasligi ta'lim sifatiga salbiy ta'sir ko'rsatmoqda. Bu holat o'qituvchilar va
o'quvchilarning texnologiyalarga teng kirish imkoniyatlarini cheklaydi, natijada ta'limdagi
tengsizlikni kuchaytiradi.Shuningdek, raqamli texnologiyalarning ko'plab afzalliklari bilan
birga, o'qituvchilar va o'quvchilarning raqamli savodxonligini oshirish zarurati ham
ILM-FAN VA INNOVATSIYA
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/si
103
ortmoqda. O'qituvchilarni raqamli vositalar bilan ishlashda yuqori darajada tayyorlash va
o'quvchilarga raqamli savodxonlikni oshirish bo'yicha tizimli dasturlarni yaratish muhim
ahamiyatga ega.
Texnologiyalarni ta'limda muvaffaqiyatli qo'llash uchun yagona standart yoki metod
mavjud emas. Har bir o'quvchi va o'qituvchining ehtiyojlari turlicha bo'lib, bu jarayonni
moslashtirish va shaxsiylashtirish kerak. Raqamli texnologiyalar o'qish jarayonini yanada
interaktiv va qiziqarli qilish imkonini berishi mumkin, ammo buni amalga oshirish uchun,
texnologik infratuzilma, pedagogik yondashuvlar va ma'lumotlarning xavfsizligini ta'minlash
bo'yicha keng qamrovli choralar ko'rish zarur.
Xulosa va takliflar.
Raqamli texnologiyalar ta'lim sohasiga yangi imkoniyatlar kiritdi va
o'qish jarayonini sezilarli darajada o'zgartirdi. Zamonaviy texnologiyalar, masalan, interaktiv
ta'lim resurslari, onlayn platformalar, virtual haqiqat va sun'iy intellekt yordamida
o'quvchilarning bilim olish jarayoni yanada samarali va individualizatsiyalangan bo'ldi. Shu
bilan birga, raqamli texnologiyalar o'qituvchilarga ta'limni yanada innovatsion va interaktiv
tarzda olib borishga imkon yaratdi.
Biroq, raqamli texnologiyalarning to'liq integratsiyasi hali ham muammolarni keltirib
chiqarishi mumkin, jumladan, ta'limda raqamli tengsizlik, o'qituvchilarning texnologiyalarga
tayyorligi va xavfsizlik masalalari. Raqamli texnologiyalarni ta'lim tizimida muvaffaqiyatli
qo'llash uchun bu muammolarni hal qilish zarur.
O'qituvchilarni raqamli texnologiyalar bo'yicha tayyorlash:
O'qituvchilarga raqamli
vositalardan samarali foydalanish bo'yicha treninglar va kurslar tashkil etish zarur.
O'qituvchilarni nafaqat texnik ko'nikmalar, balki pedagogik yondashuvlar va raqamli ta'lim
metodologiyasi bo'yicha ham tayyorlash lozim. Bu, o'z navbatida, o'qituvchilarning ta'lim
sifatini oshirishga yordam beradi.
Ta'lim tizimida raqamli tengsizlikni kamaytirish:
Raqamli texnologiyalarga kirish
imkoniyatlarini barcha hududlarda teng taqsimlash muhimdir. Ta'lim tizimiga kirishda
raqamli asbob-uskunalar va internetga kirish imkoniyatlarini yaxshilash, ayniqsa, chekka
hududlarda, raqamli notenglikni kamaytirishga xizmat qiladi.
Shaxsiylashtirilgan ta'lim yondashuvlarini ishlab chiqish:
Raqamli texnologiyalar
o'quvchilarning individual ehtiyojlariga moslashish uchun samarali vosita bo'lib xizmat qiladi.
O'qish jarayonini shaxsiylashtirish va har bir o'quvchining o'ziga xos ta'lim usulini tanlash
imkoniyatini yaratish zarur.
Xavfsizlik va shaxsiy ma'lumotlarni himoya qilish:
Raqamli texnologiyalardan
foydalanganda, o'quvchilar va o'qituvchilarning shaxsiy ma'lumotlarini himoya qilish juda
muhimdir. Ta'lim platformalari va onlayn resurslar xavfsiz va himoyalangan bo'lishi kerak,
shuningdek, ma'lumotlarni boshqarish va xavfsizlikni ta'minlash uchun qonuniy va axborot
xavfsizligi siyosatlarini ishlab chiqish zarur.
Innovatsion va interaktiv o'quv resurslarini yaratish:
Raqamli texnologiyalar
yordamida interaktiv va vizual o'quv resurslarini yaratish ta'limni yanada samarali va
qiziqarli qiladi. Virtual va qo'shimcha haqiqat, simulatsiyalar, gamifikatsiya kabi
texnologiyalarni ta'lim jarayoniga integratsiyalash, o'quvchilarning faol ishtirokini ta'minlaydi
va ularning motivatsiyasini oshiradi.
ILM-FAN VA INNOVATSIYA
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/si
104
Raqamli ta'limni rivojlantirish uchun davlat va xususiy sektor hamkorligi:
Raqamli
ta'limni rivojlantirish uchun davlat va xususiy sektorning hamkorligi juda muhim. Innovatsion
texnologiyalarni ishlab chiqish va ulardan samarali foydalanish uchun iqtisodiy va texnik
resurslarni birlashtirish ta'lim sifatini yaxshilashga yordam beradi.
Xulosa qilib aytganda,
raqamli texnologiyalar ta'limda katta inqilobni amalga
oshirishga imkoniyat yaratmoqda, ammo buni muvaffaqiyatli amalga oshirish uchun yuksak
tayyorgarlik, resurslar, va strategik yondashuvlar zarur. Bu orqali ta'lim tizimi yanada
samarali, zamonaviy va o'quvchilarning ehtiyojlariga moslashtirilgan bo'ladi.
Foydalanilgan adabiyotlar/Используемая литература/References:
1.
Ergash o’g’li, Qodirov Farrux, and Berdiyev Sardor Sobir o’g’li. "DEVELOPMENT OF
MATHEMATICAL APPLICATIONS IN THE PROGRAM OF EXISTING SCRIPT LANGUAGE."
2.
Qodirov, F. E., S. S. Jo'rayev, and V. N. Qalandarov. "INFORMATION ARCHITECTURE IN
SITE
DESIGN."
НАУКА
И
НАУЧНЫЙ
ПОТЕНЦИАЛ-ОСНОВА
УСТОЙЧИВОГО
ИННОВАЦИОННОГО РАЗВИТИЯ ОБЩЕСТВА
. 2019.
3.
Qodirov, F. E., et al. "FEATURES OF INTEL CORE i9 X-SERIES PROCESSORS AND ITS
ADVANTAGE FROM OTHER PROCESSORS."
ПУТИ ПОВЫШЕНИЯ РЕЗУЛЬТАТИВНОСТИ
СОВРЕМЕННЫХ НАУЧНЫХ ИССЛЕДОВАНИЙ
. 2019.
4.
Ergash o’g’li, Qodirov Farrux, and Bozorova Irina Jumanazarovna. "METHODS OF
DISPLAYING MAIN MEMORY ON CACHE."
Ответственный редактор
(2020): 6.
5.
Qodirov, F. E. "Methodological aspects and importance of development of medical
services through econometric modeling and forecasting options."
academy. uz/index. php/yo
.
6.
Ergash o’g’li, Qodirov Farrux. "Hududlarni ijtimoiy-iqtisodiy rivojlantirishda har bir
hududning о ‘ziga xos xususiyatlari."
Scientific Journal of Actuarial Finance and
Accounting
4.09 (2024): 178-183.
7.
Qodirov, F. E., O. D. Doniyorov, and H. Shokirov Sh. "Basic concepts of information
security in information systems. Wide threats and their consequences."
концепции
устойчивого развития науки в современных условиях
(2021): 153-155.
8.
Қодиров, Ф. "ЗАМОНАВИЙ КОМПЬЮ ТЕР УЙИНЛАРИ ВА УЛАРНИНГ
СИНФЛАНИШИ."
МУХАММАД
АЛ-ХОРАЗМИЙ
НОМИДАГИ
ТОШКЕНТ
АХБОРОТ
ТЕХНОЛОГИЯЛАРИ УНИВЕРСИТЕТИ КАРШИ ФИЛИАЛИ
(2019).
9.
Qodirov, F. "YOSHLAR MA’NAVIYATINI YUKSALTIRISHDA MILLIY ONLAYN KITOB
DO’KONINI ISHLAB CHIQISH VA TADBIQ ETISH."
МУХАММАД АЛ-ХОРАЗМИЙ НОМИДАГИ
ТОШКЕНТ АХБОРОТ ТЕХНОЛОГИЯЛАРИ УНИВЕРСИТЕТИ КАРШИ ФИЛИАЛИ
(2019).
10.
Qodirov,
F.
"MASOFAVIY
TA’LIMDA
O’QISHNING
QULAYLIKLARI
VA
KAMCHILIKLARI."
МУҲАММАД
АЛ-ХОРАЗМИЙ
НОМИДАГИ
ТОШКЕНТ
АХБОРОТ
ТЕХНОЛОГИЯЛАРИ УНИВЕРСИТЕТИ ҚАРШИ ФИЛИАЛИ
(2020).
11.
Ergash o’g’li, Qodirov Farrux. "ECONOMETRIC MODELING OF THE DEVELOPMENT OF
MEDICAL SERVICES TO THE POPULATION OF THE REGION."
Berlin Studies Transnational
Journal of Science and Humanities
2.1.1 Economical sciences (2022).
ILM-FAN VA INNOVATSIYA
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/si
105
12.
Кодиров, Ф. "АНАЛИЗ БИОСИГНАЛОВ В ЭЛЕКТРОКАРДИОГРАФИИ И МЕТОДЫ ИХ
ОБРАБОТКИ."
МУҲАММАД
АЛ-ХОРАЗМИЙ
НОМИДАГИ
ТОШКЕНТ
АХБОРОТ
ТЕХНОЛОГИЯЛАРИ УНИВЕРСИТЕТИ ҚАРШИ ФИЛИАЛИ
(2020).
13.
Қодиров, Ф. "СОЗДАНИЕ ПРОГРАММНОГО ОБЕСПЕЧЕНИЯ И АППАРАТА
ЭЛЕКТРОННОЙ
БИБЛИОТЕЧНОЙ
СИСТЕМЫ
НА
ОСНОВЕ
QR-КОДОВОЙ
ТЕХНОЛОГИИ."
Kokand University
(2020).
14.
Bozorova, Irina Jumanazarovna, and Dilfuzaxon Mamasharipovna Karayeva. "Modern
programming technologies and their role."
интеллектуальный капитал xxi века
. 2020.
15.
Qodirov, F. "Aholiga tibbiy xizmat ko ‘rsatish sohasining kelgusi holatini
bashoratlash."
Samarqand iqtisodiѐt va servis instituti
(2022).
16.
Qodirov, F. "QR-kod texnologiyasi asosida elektron kutubxona tizimini dasturiy va
apparat taminotini yaratish."
Muhammad al-Xorazmiy nomidagi Toshkent axborot
texnologiyalari universiteti Qarshi filiali
(2021).
17.
Қодиров, Фаррух, and X. Мухитдинов. "АҲОЛИГА ТИББИЙ ХИЗМАТ КЎРСАТИШДАН
ОЛИНГАН ДАРОМАД ВА ХАРАЖАТЛАРНИ БИЗНЕС ИННОВАЦИОН МОДЕЛИ."
Raqamli
iqtisodiyot va axborot texnologiyalari
2.3 (2022): 136-141.
18.
Qodirov, F. "Optimum solutions for the development of medical services in private
clinics."
Muhammad al-Xorazmiy nomidagi Toshkent axborot texnologiyalari universiteti Qarshi
filiali
(2022).
19.
Qodirov, F. "Қашқадарё ҳудуди аҳолисига хизмат кўрсатиш тармоқлари ва уларга
таъсир этувчи омиллар."
O ‘zbekiston Qishloq Va Suv xo ‘jaligi” Jurnali
(2022).
20.
Қодиров, Ф. "Вилоят аҳолисига соғлиқни сақлаш хизматлари кўрсатиш
тармоқлари ривожланиш механизмининг статистик таҳлили."
Andijon Mashinasozlik
Instituti
(2022).
21.
Қодиров, Ф. "Аҳолига тиббий хизмат кўрсатиш соҳасининг келгуси ҳолатини
башоратлаш."
Самарқанд иқтисодиѐт ва сервис институти
(2022).
22.
Қодиров, Фаррух, and X. Мухитдинов. "АҲОЛИГА ТИББИЙ ХИЗМАТ КЎРСАТИШДАН
ОЛИНГАН ДАРОМАД ВА ХАРАЖАТЛАРНИ БИЗНЕС ИННОВАЦИОН МОДЕЛИ."
Raqamli
iqtisodiyot va axborot texnologiyalari
2.3 (2022): 136-141.
23.
Қодиров, Ф. "Қашқадарё вилояти аҳолисига тиббий хизмат кўрсатиш
тармоқларини ривожлантиришнинг истиқболлари."
o ‘zbekiston qishloq va suv xo ‘jaligi»
âà «Agro ilm
(2022).
24.
Бозорова, Ирина Жуманазаровна. "Создание программного обеспечения
электронной библиотечной системы на основе QR-кодовой технологии."
Теория и
практика современной науки
. 2020.
25.
Zoxidov, J. B., F. E. Qodirov, and I. J. Bozorova. "QUARTUS II PROJECT CONCEPT AND ITS
OPPORTUNITIES AND PROBLEMS."
АКТУАЛЬНЫЕ ПРОБЛЕМЫ ТЕХНИЧЕСКОГО И
ТЕХНОЛОГИЧЕСКОГО ОБЕСПЕЧЕНИЯ ИННОВАЦИОННОГО РАЗВИТИЯ
. 2019.
26.
Маматмурадова, М. У., И. Ж. Бозорова, and Ф. Э. Кодиров. "СОЗДАНИЕ И
ЭФФЕКТИВНОЕ ИСПОЛЬЗОВАНИЕ ИННОВАЦИОННЫХ ТЕХНОЛОГИЙ И РЕСУРСОВ
ЭЛЕКТРОННОГО ОБУЧЕНИЯ В НЕПРЕРЫВНОМ ОБРАЗОВАНИИ."
Инновации в
технологиях и образовании
. 2019.
ILM-FAN VA INNOVATSIYA
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/si
106
27.
Ergash o’g’li, Qodirov Farrux, and Bozorova Irina Jumanazarovna. "METHODS OF
DISPLAYING MAIN MEMORY ON CACHE."
Ответственный редактор
(2020): 6.
