ILM-FAN VA INNOVATSIYA
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/si
25
UNITY VUFORIA DASTURIDA AR ILOVALAR YARATISH
Qodirov Farrux Ergash o'g'li
Matematika va ta'limda axborot texnologiyasi kafedrasi mudiri, ilmiy rahbar
Yodgorova Soxiba Po'latxon qizi
Shahrisabz davlat pedagogika instituti matematika va informatika yo'nalishi
2-bosqich talabasi
https://doi.org/10.5281/zenodo.15075688
Annotatsiya:
Ushbu maqolada Unity va Vuforia platformalaridan foydalangan holda
kengaytirilgan reallik (AR) ilovalarini yaratish jarayoni ko‘rib chiqiladi. Dastlab, Vuforia
texnologiyasi va uning AR ilovalarida qo‘llanilishi haqida umumiy tushuncha beriladi.
Keyinchalik, Unity muhitida Vuforia plaginini o‘rnatish, markerlar bilan ishlash va AR
obyektlarni vizuallashtirish bosqichlari tushuntiriladi. Maqolada AR texnologiyasining
dasturiy ta’minot va interaktiv ilovalardagi o‘rni tahlil qilinib, Vuforia vositasida real va
virtual dunyo integratsiyasini qanday amalga oshirish mumkinligi amaliy misollar bilan
ko‘rsatiladi. Shu bilan birga, Vuforia tomonidan taqdim etilgan imkoniyatlar, jumladan,
rasmlarni marker sifatida ishlatish, 3D modellarni joylashtirish va ilovani mobil qurilmalarda
sinovdan o‘tkazish jarayoni yoritiladi.
Kalit so‘zlar:
Unity AR, Vuforia Engine, Marker-based AR, Image Target, 3D Object
Recognition, AR Camera, Virtual Objects, Augmented Reality SDK,
Unity AR Scene, Vuforia License Key, Real-time Tracking, Cloud Recognition,
Extended Tracking, Plane Detection, Unity XR, AR User Experience, Vuforia, Database,
Scene Understanding, Computer Vision, Mixed Reality
Kirish.
Augmented Reality (AR) – bu real dunyo muhitiga raqamli obyektlarni qo‘shish
texnologiyasi bo‘lib, hozirgi kunda o‘yinlar, ta’lim, tibbiyot va reklama kabi ko‘plab sohalarda
keng qo‘llanilmoqda. Unity Vuforia – AR ilovalar yaratish uchun eng mashhur vositalardan biri
bo‘lib, uning yordamida obyektlarni tanib olish, virtual obyektlarni haqiqatga yaqin tarzda aks
ettirish va interaktiv tajribalar yaratish mumkin.
Nima uchun Unity Vuforia?
Vuforia – Unity bilan integratsiyalashgan kuchli AR platforma bo‘lib, quyidagi
afzalliklarga ega:
Obyektlarni tanib olish va kuzatish – Vuforia real dunyodagi tasvirlar, 3D obyektlar va
sirtlarni aniqlash imkonini beradi.
Unity bilan mosligi – Vuforia Unity bilan osongina integratsiyalashadi va tayyor AR
sahnalar yaratishga imkon beradi.
Ko‘p platformalarga mosligi – iOS, Android va HoloLens kabi qurilmalar uchun AR
ilovalar ishlab chiqish mumkin.
AR ilova yaratish bosqichlari
1.
Unity va Vuforia-ni o‘rnatish – Unity muhitini sozlash va Vuforia Engine SDK ni qo‘shish.
2.
Vuforia Developer Portal-da ro‘yxatdan o‘tish – Vuforia litsenziya kalitini olish.
3.
Obyektlarni qo‘shish va sozlash – AR marker yoki 3D obyektni sahnaga joylashtirish.
4.
Kod yozish va animatsiyalar qo‘shish – Interaktivlik yaratish uchun skriptlar yozish.
ILM-FAN VA INNOVATSIYA
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/si
26
5.
Ilovani test qilish va chiqarish – Qurilmada sinab ko‘rish va yakuniy mahsulotni ishlab
chiqish.Unity Vuforia dasturida AR ilovalar haqida umumiy ma’lumot
Vuforia – bu Augmented Reality (AR) texnologiyasiga asoslangan platforma bo‘lib, u real
dunyo bilan virtual ob’ektlarni birlashtirish imkonini beradi. Unity bilan birga ishlaganda,
foydalanuvchilar AR ilovalar yaratishi va ularni mobil qurilmalar yoki AR ko‘zoynaklar orqali
ishga tushirishi mumkin.
Vuforia va Unity haqida
Vuforia Engine – PTC kompaniyasi tomonidan ishlab chiqilgan AR platforma bo‘lib,
ob’ektlarni, rasmlarni, sirtlarni va hatto 3D modellarni aniqlash va kuzatib borish imkonini
beradi.
Unity – eng mashhur o‘yin va interaktiv ilovalar yaratish muhitlaridan biri bo‘lib, u
orqali AR, VR va 2D/3D ilovalar ishlab chiqish mumkin.
Vuforia, asosan, Unity bilan ishlatiladi, chunki Unity vizual interfeys va kod yozish
imkoniyatini beradi.
Vuforia yordamida yaratiladigan AR ilovalar turlari:
1.
Image Target (Rasm tanib olish)
Maxsus markerlar (rasmlar) orqali AR kontentni chiqarish.
Kitob, katalog yoki plakat ustida 3D modellar paydo bo‘lishi mumkin.
2.
Model Target (3D obyekt tanib olish)
3D ob’ektlarni real dunyoda tanib olish va ular bilan bog‘liq AR tajribalarni yaratish.
Masalan, avtomobil yoki texnika modellari ustida qo‘shimcha ma’lumot chiqarish.
3.
Ground Plane (Yer yuzasida AR obyektlarni joylashtirish)
Markerlarsiz AR obyektlarni yer yuzasiga joylashtirish.
AR mebel dizayni, interyer modellashtirish yoki o‘yinlar yaratish uchun ishlatiladi.
4.
VuMarks (QR kodga o‘xshash maxsus belgilar)
QR kodga o‘xshash, lekin grafik jihatdan moslashtirilgan tanib olish tizimi.
Brendlangan QR kodlar yoki xavfsizlik maqsadida ishlatiladi.
5.
Cloud Recognition (Bulutli tanib olish)
Mahalliy qurilmaga yuklangan emas, balki serverda saqlangan markerlarni tanib olish.
Katta hajmdagi kontentni tanib olish uchun qulay.
6.
Virtual Buttons (Virtual tugmalar)
Rasm yoki ob’ekt ustida bosilganda ishlovchi virtual tugmalar yaratish.
Ta’lim yoki interaktiv reklama ilovalari uchun mos.
Vuforia AR ilovalarining afzalliklari:
Ko‘p platformali qo‘llab-quvvatlash – Vuforia yordamida AR ilovalarni Android, iOS,
HoloLens va boshqa qurilmalarga mos ravishda ishlab chiqish mumkin.
Tez va aniq obyekt tanib olish – Yuqori sifatli kompyuter ko‘rish texnologiyasi
yordamida real obyektlarni tez va aniq tanib olish.
Bulut orqali kontent boshqarish – Cloud Recognition texnologiyasi yordamida katta
hajmdagi ma’lumotlarni server orqali boshqarish.
Interaktiv imkoniyatlar – Foydalanuvchilarga AR obyektlar bilan o‘zaro aloqa qilish
imkoniyatini beradi.
ILM-FAN VA INNOVATSIYA
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/si
27
IoT va sanoatga moslashuv – Vuforia PTC kompaniyasi tomonidan ishlab chiqilganligi
sababli sanoat (Industry 4.0), ishlab chiqarish, ta’lim va marketing sohalarida keng
qo‘llaniladi.
Vuforia ishlatiladigan sohalar:
1.
Ta’lim va trening
AR orqali murakkab fanlarni tushuntirish.
Amaliy mashg‘ulotlar va texnik treninglar yaratish.
2.
Marketing va reklama
Jurnal yoki banner ustida 3D reklama chiqarish.
Mahsulot haqidagi interaktiv ma’lumotlarni taqdim etish.
3.
O‘yinlar va ko‘ngilochar ilovalar
Real dunyo bilan o‘zaro aloqada bo‘ladigan o‘yinlar yaratish.
4.
Sanoat va ishlab chiqarish
Ishlab chiqarish liniyalari va mahsulot dizaynini kuzatish.
Ishchilarga AR orqali yo‘riqnoma berish.
5.
Tibbiyot va sog‘liqni saqlash
Tibbiy treninglar va operatsiyalar simulyatsiyasi.
Aniq diagnostika va ma’lumot taqdimoti.
Natija va muhokama :Ushbu loyiha doirasida Unity va Vuforia texnologiyalaridan
foydalangan holda AR (Augmented Reality) ilovalar yaratish bo‘yicha amaliy ishlar bajarildi.
Natijada, real dunyo obyektlariga raqamli kontentni integratsiya qilish imkonini beruvchi AR
tizimi ishlab chiqildi.
Tajriba davomida quyidagi natijalarga erishildi:
1.
Obyektlarni aniqlash va vizualizatsiya
Vuforia orqali 2D va 3D obyektlarni aniqlash va ularning ustiga virtual modellarni
joylashtirish muvaffaqiyatli amalga oshirildi. Turli formatdagi markerlar (Image Target,
Cylinder Target, Model Target) ishlatilgan holda obyektlarni aniqlash sinovdan o‘tkazildi.
2.
Interaktivlik va funksionallik
AR obyektlar bilan foydalanuvchi o‘zaro ta’sirlashishi uchun animatsiyalar, tugmalar va ovoz
effektlari qo‘shildi. Masalan, foydalanuvchi kamera orqali markerga qaraganida, virtual model
jonlanib, harakatlana boshlaydi yoki qo‘shimcha ma’lumot chiqariladi.
3.
Ishlash samaradorligi va optimizatsiya
Ilovaning ishlash tezligi va samaradorligi sinovdan o‘tkazildi. Yuqori sifatli 3D modellarni
yuklash jarayonida tizimning ishlashiga ta’sir etuvchi omillar tahlil qilindi va optimizatsiya
ishlari amalga oshirildi. Grafik yuklama kamaytirilishi uchun LOD (Level of Detail) va
Lightweight Render Pipeline (LWRP) texnologiyalari qo‘llanildi.
4.
Platformalararo moslashuv
Yaratilgan AR ilova Android va iOS qurilmalarida test qilinib, har ikki platformada ham
barqaror ishlashi ta’minlandi. Turli ekran o‘lchamlari va qurilmalarga mos ravishda UI (User
Interface) dizayni optimallashtirildi.
Ushbu tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatdiki, Unity Vuforia texnologiyasidan foydalangan
holda AR ilovalarni ishlab chiqish oson va samarali usullardan biri hisoblanadi. Loyiha
davomida duch kelgan asosiy muammolar quyidagilar bo‘ldi:
ILM-FAN VA INNOVATSIYA
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/si
28
Marker sifatining ahamiyati: Past sifatli yoki murakkab fonli markerlar obyektlarni
noto‘g‘ri aniqlashiga olib kelishi mumkin. Buni bartaraf etish uchun yuqori kontrastli va oddiy
shakldagi markerlardan foydalanish muhimligi aniqlandi.
Ishlash tezligi va og‘ir yuklama: Katta o‘lchamdagi 3D modellar ishlatilganda ilovaning
ishlashi sekinlashdi. Bu muammo model optimizatsiyasi va tekstura siqish texnikalari orqali
hal qilindi.
Mobil qurilmalar uchun moslashuv: Har xil turdagi qurilmalarda ilovaning to‘g‘ri
ishlashini ta’minlash uchun ekran o‘lchamlariga mos UI dizayni ishlab chiqildi.
Umuman olganda, Unity va Vuforia yordamida AR ilovalarni yaratish samarali va
istiqbolli yo‘nalishlardan biri ekanligi tasdiqlandi. Kelajakda ushbu texnologiyalarni yanada
takomillashtirish va real hayotdagi turli sohalarga (ta’lim, tibbiyot, sanoat) tatbiq qilish
imkoniyatlari mavjud.
Xulosa qilib aytganda, Vuforia – AR ilovalar yaratishda eng mashhur va qulay
platformalardan biri. U Unity bilan integratsiya qilingan bo‘lib, turli sohalarda keng
qo‘llaniladi. AR texnologiyasining rivojlanishi bilan Vuforia ham rivojlanib, yangi
imkoniyatlarni taqdim etmoqda.
Ushbu qo‘llanma davomida Unity va Vuforia yordamida AR ilova yaratish jarayoni
batafsil ko‘rib chiqiladi. Keyingi bosqichda Unity va Vuforia muhitini sozlash haqida
gaplashamiz.
Xulosa va Takliflar: Unity va Vuforia texnologiyalari yordamida AR (Augmented Reality)
ilovalarini yaratish hozirgi kunda mashhur va samarali usullardan biri hisoblanadi. Vuforia—
bu kuchli AR SDK bo‘lib, Unity bilan integratsiya qilingan holda ob'ektlarni aniqlash, 3D
modellarni joylashtirish va foydalanuvchi bilan interaktiv aloqani ta’minlash imkonini beradi.
Ushbu platforma yordamida ta’lim, tibbiyot, marketing va o‘yin sanoati kabi sohalar uchun
innovatsion AR ilovalar ishlab chiqish mumkin.
AR ilovalarni yaratish jarayonida Image Target, Model Target, Ground Plane kabi
texnologiyalar ishlatiladi. Ushbu texnologiyalar orqali foydalanuvchilar haqiqiy muhitda
virtual obyektlarni ko‘rish va ular bilan muloqot qilish imkoniyatiga ega bo‘ladilar.
1.
Loyiha maqsadini aniqlash – AR ilova yaratishda uning aniq maqsadi va
foydalanuvchilarga qanday qiymat taqdim etishi oldindan belgilanishi lozim.
2.
Optimal texnologiyalarni tanlash – Unity va Vuforia bilan bir qatorda AR Foundation
yoki WebAR kabi muqobil texnologiyalarni ham o‘rganish tavsiya etiladi.
3.
Foydalanuvchi tajribasini optimallashtirish – AR ilovalar interaktiv va qulay bo‘lishi
uchun foydalanuvchi interfeysi va ishlash tezligi yaxshi optimallashtirilishi kerak.
4.
Yuqori sifatli kontent yaratish – 3D modellar, animatsiyalar va vizual effektlar sifatli
bo‘lishi ilovaning samaradorligini oshiradi.
5.
Turli qurilmalarda sinovdan o‘tkazish – AR ilova turli operatsion tizimlar va
qurilmalarda muammosiz ishlashi uchun sinovdan o‘tkazish muhim.
6.
Raqobatbardosh mahsulot yaratish – Zamonaviy AR tendensiyalarini o‘rganish va
foydalanuvchilarga innovatsion funksiyalarni taklif qilish lozim.
Unity va Vuforia yordamida yaratilgan AR ilovalar interaktiv va foydali bo‘lishi mumkin.
Shu sababli, texnologik imkoniyatlardan maksimal darajada foydalanish va sifatli mahsulot
ishlab chiqish kelajakdagi muvaffaqiyatni ta’minlaydi.
ILM-FAN VA INNOVATSIYA
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/si
29
Foydalanilgan adabiyotlar/Используемая литература/References:
1.
Esanovna, D. B. "ELECTRONIC TEXTBOOK AS A BASIS FOR INNOVATIVE TEACHING."
MAVZUSIDAGI XALQARO ILMIY-AMALIY ANJUMAN: 660.
2.
Zoxidov, J. B., F. E. Qodirov, and I. J. Bozorova. "QUARTUS II PROJECT CONCEPT AND ITS
OPPORTUNITIES AND PROBLEMS." АКТУАЛЬНЫЕ ПРОБЛЕМЫ ТЕХНИЧЕСКОГО И
ТЕХНОЛОГИЧЕСКОГО ОБЕСПЕЧЕНИЯ ИННОВАЦИОННОГО РАЗВИТИЯ. 2019.
3.
Bozorova, Irina Jumanazarovna, and Dilfuzaxon Mamasharipovna Karayeva. "Modern
programming technologies and their role." интеллектуальный капитал xxi века. 2020.
4.
Bozorova, I. J., et al. "COMPUTER VISION AND PATTERN RECOGNITION."
СОВРЕМЕННЫЕ ПРОБЛЕМЫ И ПЕРСПЕКТИВНЫЕ НАПРАВЛЕНИЯ (2020): 23.
5.
Bozorova, I. J. "Methods of processing and analysis of bio signals in
electrocardiography." проблемы современных интеграционных процессов и поиск
инновационных решений (2020): 97-99.
6.
Бозорова, Ирина. "Сущность, содержание и значение категории “цифровая
экономика”." YASHIL IQTISODIYOT VA TARAQQIYOT 2.9 (2024).
7.
Jumanazarovna, Bozorova Irina, and Кodirov Farruh Ergash O'G'Li. "Principle of
electrocardiographic work and its role in modern medicine." Вопросы науки и образования
15 (99) (2020): 31-36.
8.
Бозорова, Ирина Жуманазаровна. "ИНФОРМАЦИОННО-КОММУНИКАЦИОННЫЕ
ТЕХНОЛОГИИ КАК ФАКТОР СОВЕРШЕНСТВОВАНИЯ ЭКОНОМИКИ В УСЛОВИЯХ
ИНФОРМАЦИОННОГО ОБЩЕСТВА." Indexing 1.1 (2024).
9.
Daminova, B. E., et al. "METHODOLOGICAL ASPECTS OF THE USE OF INTERACTIVE
DIGITAL TECHNOLOGIES IN TEACHING A FOREIGN LANGUAGE." Экономика и социум 5-1
(120) (2024): 237-240.
10.
Irina Bozorova. "ELECTRONIC EDUCATIONAL RESOURCE AS A MODERN DIDACTIC
LEARNING TOOL". Евразийский журнал математической теории и компьютерных наук.
2022/4/5. ст 26-30
11.
Ergash o’g’li, Qodirov Farrux, and Bozorova Irina Jumanazarovna. "METHODS OF
DISPLAYING MAIN MEMORY ON CACHE." Ответственный редактор (2020): 6.
12.
Bozorova, I. J., Mirzayeva F. Sh, and M. A. Rustamov. "NEURAL NETWORKS. NEURAL
NETWORKS: TYPES, PRINCIPLE OF OPERATION AND FIELDS OF APPLICATION." РОЛЬ
ИННОВАЦИЙ В ТРАНСФОРМАЦИИ И УСТОЙЧИВОМ РАЗВИТИИ СОВРЕМЕННОЙ (2020):
130.
13.
Маматмурадова, М. У., И. Ж. Бозорова, and Ф. Э. Кодиров. "СОЗДАНИЕ И
ЭФФЕКТИВНОЕ ИСПОЛЬЗОВАНИЕ ИННОВАЦИОННЫХ ТЕХНОЛОГИЙ И РЕСУРСОВ
ЭЛЕКТРОННОГО ОБУЧЕНИЯ В НЕПРЕРЫВНОМ ОБРАЗОВАНИИ." Инновации в
технологиях и образовании. 2019.
14.
Маматмурадова, М. У., И. Ж. Бозорова, and Ф. Э. Кодиров. "Проблемы современных
программных и компьютерно-инженерных технологий и современные технологии
создания программного обеспечения." Инновации в технологиях и образовании. 2019.
ILM-FAN VA INNOVATSIYA
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/si
30
15.
Бозорова, Ирина Жуманазаровна. "Создание программного обеспечения
электронной библиотечной системы на основе QR-кодовой технологии." Теория и
практика современной науки. 2020.
16.
Бозорова, Ирина Жуманазаровна. "Принцип работы электрокардиографа и его
роль в современной медицине." научные достижения студентов и учащихся. 2020.
17.
Бозорова, Ирина Жуманазаровна, УМОТ ЗАПАСОВ, and INNOVATSION
IQTISODIYOTNI
SHAKLLANTIRISHDA
AXBOROT
KOMMUNIKATSIYA
TEXNOLOGIYALARINING. "TUTGAN O'RNI.-2023."14. Shamsiddinov Gʼiyosjon and Raxmatova
Gulandom " MOLIYAVIY TEXNOLOGIYALAR (FINTECH) VA BANK XIZMATLARINING
RAQAMLASHTIRILISHI " Прикладные науки в современном мире: проблемы и решения
3.11 (2024): 33-37
18.
18. Shamsiddinov, G‘iyosjon, and Gulandom Raxmatova. "O‘ZBEKISTONDA AXBOROT
HAVFSIZLIGINI MA’NAVIY VA HUQUQIY ASOSLARI." Solution of social problems in
management and economy 3.4 (2024): 45-57.
19.
Shamsiddinov Gʼiyosjon and Raxmatova Gulandom " MOLIYAVIY TEXNOLOGIYALAR
(FINTECH) VA BANK XIZMATLARINING RAQAMLASHTIRILISHI " Прикладные науки в
современном мире: проблемы и решения 3.11 (2024): 33-37
