ILM-FAN VA INNOVATSIYA
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/si
108
ZAMONAVIY KOMPYUTER TARMOQLARI
Qodirov Farrux Ergash oʻgʻli
Shahrisabz davlat pedogogika instituti
”Informatika va uni oʻqitish metodikasi” kafedrasi mudiri, ilmiy rahbar
Rahmatullayova Aziza Sherzod qizi
Shahrisabz davlat pedogogika instituti
Matematika va informatika yoʻnalishi 2-23-guruh talabasi
https://doi.org/10.5281/zenodo.15087067
Annotatsiya
: Ushbu mavzuda zamonaviy kompyuter tarmoqlari, ularning tuzilishi,
funksiyalari va asosiy komponentlari haqida batafsil ma’lumot beriladi. Kompyuter
tarmoqlari bugungi kunda ma’lumot almashish va resurslardan samarali foydalanish uchun
muhim ahamiyatga ega. Maqolada lokal tarmoqlar (LAN), keng ko‘lamli tarmoqlar (WAN) va
global internet tizimlarining rivojlanishi, shuningdek, simli va simsiz aloqa
texnologiyalarining o‘zaro ta’siri ko‘rib chiqiladi. Shuningdek, xavfsizlik masalalari,
protokollar (masalan, TCP/IP) va bulutli texnologiyalar kabi zamonaviy yo‘nalishlar ham
yoritiladi. Ushbu maqola o‘quvchilarga zamonaviy kompyuter tarmoqlarining ahamiyatini
tushunishga yordam beradi va ularni amaliyotda qanday qo‘llash mumkinligi haqida qiziqarli
ma’lumotlar taqdim etadi.
Аннотация:
В данной теме представлена подробная информация о современных
компьютерных сетях, их структуре, функциях и основных компонентах. Компьютерные
сети сегодня важны для обмена информацией и эффективного использования
ресурсов. В статье рассматривается развитие локальных вычислительных сетей (LAN),
глобальных вычислительных сетей (WAN) и глобальных интернет-систем, а также
взаимодействие технологий проводной и беспроводной связи. Также рассматриваются
современные тенденции, такие как проблемы безопасности, протоколы (такие как
TCP/IP) и облачные технологии. Эта статья поможет читателям понять важность
современных компьютерных сетей и предоставит интересную информацию о том, как
их можно использовать на практике.
Kalit soʻzlar:
Kompyuter tarmog‘i, Tarmoq arxitekturasi, Internet ,Lokal tarmoq (LAN) ,
Global tarmoq (WAN), . Bulutli texnologiyalar, Tarmoq xavfsizligi, Wi-Fi va simli aloqa,.
Tarmoq protokollari (TCP/IP, HTTP, FTP), Ma’lumot uzatish tezligi, Tarmoq infrastrukturasini
boshqarish, . IoT (Internet of Things), Virtualizatsiya, Ma’lumotlar markazi, Kiberxavfsizlik
.
Ключевые слова:
Компьютерная сеть, Архитектура сети, Интернет, Локальная
сеть (LAN), Глобальная сеть (WAN). Облачные технологии, Сетевая безопасность, Wi-Fi
и проводная связь. Сетевые протоколы (TCP/IP, HTTP, FTP), Скорость передачи данных,
Управление сетевой инфраструктурой, . IoT (Интернет вещей), Виртуализация, Центр
обработки данных, Кибербезопасность.
Zamonaviy kompyuter tarmoqlari (KT) - bu ma’lumotlar almashinuvi, resurslarni
ulashish va global kommunikatsiyani ta’minlaydigan muhim infratuzilma. Internetning
tarqalishi va raqamli texnologiyalarning rivojlanishi bilan KTning roli yanada ortib bormoqda.
Ushbu maqolada zamonaviy kompyuter tarmoqlarining asosiy komponentlari, arxitekturalari
va kelajakdagi tendensiyalarini ko‘rib chiqamiz.
ILM-FAN VA INNOVATSIYA
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/si
109
Zamonaviy kompyuter tarmoqlari asosan uchta asosiy darajaga bo‘linadi: lokal (LAN),
mintaqaviy (MAN) va global (WAN). Lokal tarmoqlar kichik hududlarda, masalan, ofis yoki
uyda foydalanish uchun mo‘ljallangan bo‘lsa, mintaqaviy tarmoqlar bir necha kilometr
masofadagi hududlarni qamrab oladi. Global tarmoqlar esa butun dunyo bo‘ylab ma’lumot
almashish imkonini beradi.
1. Kompyuter Tarmog‘ining Asosiy Elementlari: Kompyuter tarmog‘i bir qancha asosiy
elementlardan iborat:
Tarmoq uskunalari: Routerlar, switchlar, access pointlar va modemlar kabi qurilmalar
ma'lumotlarning to‘g‘ri yo‘nalishini ta'minlaydi.
Protokollar: TCP/IP, HTTP, FTP kabi protokollar ma’lumot almashinuvi uchun
standartlarni belgilaydi.
Maqsadli qurilmalar: Serverlar, klent kompyuterlari va mobil qurilmalar tarmoqda
ishlovchi asosiy foydalanuvchilardir.
2. Tarmoq Arxitekturasi. Zamonaviy KT arxitekturasi ikki asosiy modelga bo‘linadi:
Client-Server modeli: Bu modelda server resurslarni taqdim etadi, mijoz esa ulardan
foydalanadi. Bu arxitektura ko‘p hollarda korporativ muhitlarda qo‘llaniladi.
Peer-to-Peer (P2P) modeli: Ushbu modelda har bir qurilma o‘zaro teng huquqlarga ega
bo‘lib, ma’lumotlarni bir-biriga to‘g‘ridan-to‘g‘ri uzatadi. P2P platformalari ko‘p hollarda fayl
almashish yoki multimedia xizmatlari uchun ishlatiladi.
3. Tarmoq Texnologiyalari.
Zamonaviy KTda bir nechta innovatsion texnologiyalar mavjud:
Virtualizatsiya: Server virtualizatsiyasi yordamida bir nechta virtual mashinalar bitta
fizik serverda ishga tushirilishi mumkin. Bu resurslardan samarali foydalanishga yordam
beradi.
Bulutli hisoblash: Bulutli xizmatlar (IaaS, PaaS, SaaS) foydalanuvchilarga kerakli
resurslardan foydalanishni osonlashtiradi va xarajatlarni kamaytirishga yordam beradi.
5G texnologiyasi: Mobil internetni yangi darajaga olib chiqqan 5G texnologiyasi yuqori
tezlikdagi data uzatishni ta'minlaydi va IoT (Internet of Things) qurilmalarini kengaytirishga
imkon yaratadi.
4. Kiberxavfsizlik. Kiberxavfsizlik zamonaviy KTning muhim jihatlaridan biridir.
Ma’lumotlarning himoyasi uchun turli xil usullar ishlab chiqilgan: Kriptografiya:
Ma’lumotlarni shifrlash orqali ularning xavfsizligini ta’minlash. Firewall lar: Tarmoqni tashqi
tahdidlardan himoya qilish uchun mo‘ljallangan dastur yoki qurilmalar. Intrusion Detection
Systems (IDS): Tarmoqdagi nojo‘ya faoliyatni aniqlash uchun ishlatiladigan tizimlar.
5. Kelajakdagi Tendensiyalar. Zamonaviy kompyuter tarmoqlari kelajakda quyidagi
tendensiyalar bilan rivojlanishi kutilmoqda: AI va Machine Learningning integratsiyasi: Sun’iy
intellekt tarmoqlarni boshqarishda avtomatlashtirish jarayonlarini optimallashtirishga
yordam beradi.
IoTning kengayishi: Turli xil IoT qurilmalari orasida o‘zaro bog‘lanish imkoniyatlari
ortib boraveradi. Decentralized Networking: Blockchain texnologiyasi asosida
markazlashtirilmagan tarmoqlar paydo bo‘lishi mumkin.
Xulosa:
Zamonaviy kompyuter tarmoqlari nafaqat axborot texnologiyalarining
rivojlanishini belgilaydi balki jamiyatimizning har bir jabhasiga ta’sir etuvchi muhim omildir.
ILM-FAN VA INNOVATSIYA
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/si
110
Ularning samarali ishlashi bizning raqamli hayotimizni yanada qulayroq qilishga yordam
beradi hamda kelajak avlodlarga yanada rivojlangan. Zamonaviya kompyuter tarmoqlari,
axborot texnologiyalarining rivojlanishi va global internet tarmog‘ining kengayishi bilan
bog‘liq holda, zamonaviy jamiyatning ajralmas qismiga aylangan. Ushbu maqolada zamonaviy
kompyuter tarmoqlarining asosiy xususiyatlari, arxitekturasi, protokollari va ularning turli
sohalarda qo‘llanilishi haqida ma’lumot beriladi. Ushbu mavzuda zamonaviya kompyuter
tarmoqlarining murakkabligi va ahamiyatini ko‘rsatadigan ko‘plab jihatlari keltirilgan. Ular
nafaqat biznes jarayonlarini samarali tashkil etishga yordam beradi, balki ta’lim, sog‘liqni
saqlash va kundalik hayotimizda ham muhim rol o‘ynaydi. Bunday kompleks tizimlar axborot
almashtirish imkoniyatlarini kengaytiradi hamda global miqyosda innovatsiyalarni
rag‘batlantiradi.
Foydalanilgan adabiyotlar/Используемая литература/References:
1.
Кодиров, Ф. Э., and О. Д. Дониёров. "ЭФФЕКТИВНЫЕ МОДЕЛИ РАЗВИТИЯ
МЕДИЦИНСКОГО ОБСЛУЖИВАНИЯ НАСЕЛЕНИЯ КАШАКАДЬИНСКОЙ ОБЛАСТИ."
Символ науки 7-2 (2022): 15-17.
2.
Zoxidov, J. B., F. E. Qodirov, and I. J. Bozorova. "QUARTUS II PROJECT CONCEPT AND ITS
OPPORTUNITIES AND PROBLEMS." АКТУАЛЬНЫЕ ПРОБЛЕМЫ ТЕХНИЧЕСКОГО И
ТЕХНОЛОГИЧЕСКОГО ОБЕСПЕЧЕНИЯ ИННОВАЦИОННОГО РАЗВИТИЯ. 2019.
3.
Uzakov, Gulom, et al. "Simulation of a tubular pyrolysis reactor using comsol
multiphysics software." International Scientific and Practical Conference Digital and
Information Technologies in Economics and Management. Cham: Springer Nature
Switzerland, 2023.
4.
Қодиров, Ф. "ҲУДУДЛАРДА ТИББИЙ ХИЗМАТЛАРНИ ДАСТУРИЙ ПАКЕТЛАР
ЁРДАМИДА ЭЛЕКТРОН ТИББИЙ БАЗАСИНИ ЯРАТИШ." O’zbekiston Respublikasi Oliy Va
o’rta Maxsus ta’lim Vazirligi Namangan Muhandislik-Qurilish Instituti (2022).
5.
Qodirov, F. E., O. D. Doniyorov, and H. Shokirov Sh. "Basic concepts of information
security in information systems. Wide threats and their consequences." концепции
устойчивого развития науки в современных условиях (2021): 153-155.
6.
Bozorova, Irina Jumanazarovna, and Dilfuzaxon Mamasharipovna Karayeva. "Modern
programming technologies and their role." интеллектуальный капитал xxi века. 2020.
7.
Ergash o’g’li, Qodirov Farrux. "Hududlarni ijtimoiy-iqtisodiy rivojlantirishda har bir
hududning о ‘ziga xos xususiyatlari." Scientific Journal of Actuarial Finance and Accounting
4.09 (2024): 178-183.
8.
Qodirov, Farrux, and Muxlisa Mavlonova. "O’ZBEKISTONDA ZIYORATGOH VA
QADAMJOLAR, TURIZM XIZMATLARINI JADAL RIVOJLANTIRISH ISTIQBOLLARI." YANGI
O‘ZBEKISTONDA MILLIY TURIZM ISTIQBOLLARI 1.01 (2024).
9.
Qodirov, F., N. Sirojev, and S. Negmatova. "FEATURES OF THE ANDROID STUDIO
SOFTWARE PACKAGE." Академические исследования в современной науке 2.17 (2023):
130-146.
ILM-FAN VA INNOVATSIYA
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/si
111
10.
Қодиров, Ф. Э., et al. "ДЛЯ ПРОВЕРКИ МОДЕЛЕЙ АДЕКВАТНОСТИ,
ЧУВСТВИТЕЛЬНОСТЬ И СОПРОТИВЛЕНИЯ." ИНТЕГРАЦИЯ НАУКИ, ОБЩЕСТВА,
ПРОИЗВОДСТВА И ПРОМЫШЛЕННОСТИ. 2019.
11.
Qodirov, F. E., D. A. Akbarova, and S. H. Shokirov. "SOFTWARE FOR WORKING WITH
COMPUTER GRAPHICS AND THEIR TASKS. APPLICATION OF DIGITAL IMAGE PROCESSING
FIELDS." (2021): 57-58.
12.
Jumanazarovna, Bozorova Irina, and Кodirov Farruh Ergash O'G'Li. "Principle of
electrocardiographic work and its role in modern medicine." Вопросы науки и образования
15 (99) (2020): 31-36.
13.
Kodirov, F. E., and J. E. Nematov. "BASIC TECHNOLOGY AND SERVICE
MANAGEMENTMULTISERVICE NETWORKS." Инновации в технологиях и образовании: сб.
ст. участников XII Между (2019): 214.
14.
Қодиров, Ф. Э., and Ж. Э. Нематов. "РАЗВИТИЕ ЛОКАЛЬНОЙ СЕТИ НА ОСНОВЕ
ТЕХНОЛОГИИ GPON." Инновации в технологиях и образовании: сб. ст. участников XII
Между (2019): 288.
15.
Кодиров, Ф. Э., and М. У. Маматмурадова. "РАЗРАБОТКА ЦИФРОВОЙ ПРОГРАММЫ
ШИФРОВАНИЯ И ВНЕДРЕНИЕ В ПРАКТИКУ." Инновации в технологиях и образовании:
сб. ст. участников XII Между (2019): 275.
16.
Абдирасулов, Ж. У., and Ф. Э. Кодиров. "ЭФФЕКТИВНОСТЬ ANGULAR JS ДЛЯ
СОЗДАНИЯ
ДИНАМИЧЕСКИХ
ВЕБ-САЙТОВ
И
ОПТИМИЗАЦИИ
ИХ
ПРОИЗВОДИТЕЛЬНОСТИ." Инновации в технологиях и образовании: сб. ст. участников
XII Между (2019): 228.
17.
Qodirov, F. E., J. B. Zohidov, and H. I. Karamatova. "ADVANTAGES OF PROGRAMMING
LANGUAGES JAVASCRIPT, JAVA AND PYTHON." МОДЕЛИРОВАНИЕ И АНАЛИЗ СЛОЖНЫХ
ТЕХНИЧЕСКИХ И ТЕХНОЛОГИЧЕСКИХ СИСТЕМ. 2019.
18.
Qodirov, F. E., J. U. Abdirasulov, and J. E. Nematov. "FORMING GOVERNMENT AGENCY
WEBSITES WITH WORDPRESS CONTENT MANAGEMENT SYSTEM." Инновации в
технологиях и образовании: сб. ст. участников XII Между (2019): 219.
19.
Турдиев, У. К., and Ф. Э. Кодиров. "Задача Коши Для Одномерной Системы
Уравнений Типа Бюргерса Возникающей В Двухскоростной Гидродинамике."
Инновации в технологиях и образовании: сб. ст. участников XI Между (2018): 349.
20.
Qodirov, F. E. "Methodological aspects and importance of development of medical
services through econometric modeling and forecasting options." academy. uz/index. php/yo.
21.
Qodirov, F. "ADVANTAGES AND DISADVANTAGES OF IMMITATION TRAINING."
ACUMEN: International journal of multidisciplinary research 2.2 (2025): 296-301.
22.
Qodirov, Farrux, Sabrina Turayeva, and Sevinch Negmatova. "EKOTURIZM ORQALI
TABIIY
RESURSLARDAN
BARQAROR
FOYDALANISH."
Журнал
академических
исследований нового Узбекистана 2.1, 2-qism (2025): 4-8.
23.
Qodirov, Farrux, and Jasmina Murodulloyeva. "O'ZBEKISTONDA RAQAMLI
IQTISODIYOT." Инновационные исследования в современном мире: теория и практика
3.15 (2024): 178-181.
ILM-FAN VA INNOVATSIYA
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/si
112
24.
Qodirov, Farrux, and Mushtariy Musayeva. "AXBOROTLASHGAN JAMIYATNING O'ZIGA
XOS JIHATLARI VA INSONNING TUTGAN O'RNI." Инновационные исследования в
современном мире: теория и практика 3.15 (2024): 41-48.
