Authors

  • Qosnazarova Ulbolsın
    QMU, Qaraqalpaq til bilimi kafedrası tayanısh doktorantı
  • G.Allambergenova
    QMU, Qaraqalpaq til bilimi kafedrası docenti, ilimiy basshısı

DOI:

https://doi.org/10.71337/inlibrary.uz.siad.102724

Keywords:

gender gender lingvistikası kórkem tekst er hám hayallarǵa tán sózler frazeologiyalıq birlikler paremiyalıq genderler salıstırmalı izertlew gender stereotipler.

Abstract

Lingvistikada gender máselesi jańa baǵdar bolıwına qaramastan birqansha tez rawajlanıp, arnawlı izertlew obyektine aylanıp úlgerdi. Til biliminde genderlik izertlewler óz aldına orın iyelep, erkin bolǵan lingvistikalıq baǵdar gender lingvistikası yamasa lingvistikalıq genderologiya payda boldı. Túrkiy til biliminde gender túsinigi ádewir úyrenilip, lingvistikalıq baǵdarda keńirek izertlenip úlgergen. Biz bul maqalada túrkiy tillerindegi gender máselesiniń úyreniliwi, sonıń menen birge qaraqalpaq til bilimindegi genderlik izertlewlerdiń dáslepki kórinisleri sóz etildi


background image

SYNAPSES:

Insights Across the Disciplines

ISSN: 3060-4737 Volume 2, Issue 5 IF(Impact Factor) 10.92 / 2024

404

Synapses:

Insights Across the Disciplines

TÚRKIY TIL BILIMINDE GENDER MÁSELESINIŃ ÚYRENILIWI

Qosnazarova Ulbolsın

– QMU, Qaraqalpaq til bilimi kafedrası tayanısh

doktorantı

G.Allambergenova

– QMU, Qaraqalpaq til bilimi kafedrası docenti, ilimiy

basshısı

Annotaciya: Lingvistikada gender máselesi jańa baǵdar bolıwına qaramastan

birqansha tez rawajlanıp, arnawlı izertlew obyektine aylanıp úlgerdi. Til biliminde
genderlik izertlewler óz aldına orın iyelep, erkin bolǵan lingvistikalıq baǵdar gender
lingvistikası yamasa lingvistikalıq genderologiya payda boldı. Túrkiy til biliminde
gender túsinigi ádewir úyrenilip, lingvistikalıq baǵdarda keńirek izertlenip úlgergen. Biz
bul maqalada túrkiy tillerindegi gender máselesiniń úyreniliwi, sonıń menen birge
qaraqalpaq til bilimindegi genderlik izertlewlerdiń dáslepki kórinisleri sóz etildi.

Tayanısh sózler: gender, gender lingvistikası, kórkem tekst, er hám hayallarǵa tán

sózler, frazeologiyalıq birlikler, paremiyalıq genderler, salıstırmalı izertlew, gender
stereotipler.

TURKIY TILSHUNOSLIKDA GENDER MASALASINING

O‘RGANILISHI

Annotatsiya: Tilshunoslikda gender masalasi yangi yo‘nalish bo‘lishiga

qaramasdan ancha tez rivojlanib, maxsus tadqiqot obyektiga aylanib ulgurdi.
Tilshunoslikda gender tadqiqotlari alohida o‘rin egallab, mustaqil bo‘lgan lingvistik
yo‘nalish gender lingvistikasi yoki lingvistik genderologiya paydo bo‘ldi. Turkiy
tilshunoslikda gender tushunchasi ancha o‘rganilib, lingvistik yo‘nalishda kengroq
tadqiq etilib ulgurgan. Ushbu maqolada turkiy tillardagi gender masalasining
o‘rganilishi, shuningdek qoraqalpoq tilshunosligidagi gender tadqiqotining dastlabki
ko‘rinishlari haqida so‘z yuritildi.

Tayanch so‘zlar: gender, gender lingvistikasi, erkak va ayollarga xos so‘zlar,

qiyosiy tadqiqot, gender stereotiplar.

ИЗУЧЕНИЕ ПРОБЛЕМЫ ГЕНДРА В ТЮРКСКОМ ЯЗЫКОЗНАНИИ

Аннотация: Несмотря на то, что гендерный вопрос является новым

направлением в лингвистике, он развивался довольно быстро и стал объектом
специального исследования. Гендерные исследования заняли особое место в
лингвистике, и возникло самостоятельное лингвистическое направление -


background image

SYNAPSES:

Insights Across the Disciplines

ISSN: 3060-4737 Volume 2, Issue 5 IF(Impact Factor) 10.92 / 2024

405

Synapses:

Insights Across the Disciplines

гендерная лингвистика или лингвистическая гендерология. В тюркской

лингвистике понятие гендера достаточно изучено и более широко исследовано в
лингвистическом направлении. В данной статье говорилось об изучении
гендерного вопроса в тюркских языках, а также о первых проявлениях гендерного
исследования в каракалпакском языкознании.

Ключевые слова: гендер, гендерная лингвистика, мужские и женские слова,

сравнительное исследование, гендерные стереотипы.

STUDYING THE GENDER PROBLEM IN TURKIC LINGUISTICS.

Abstract: Although the gender question is a new field in linguistics, it has

developed quite rapidly and has become the object of special research. Gender studies
took a special place in linguistics, and an independent linguistic field emerged - gender
linguistics or linguistic genderology. In Turkic linguistics, the concept of gender has
been sufficiently studied and more extensively researched in the linguistic direction. This
article discussed the study of gender issues in Turkic languages, as well as the first
manifestations of gender research in Karakalpak linguistics.

Keywords: gender, gender linguistics, male and female words, comparative

research, gender stereotypes.

Kirisiw

. Búgingi kúnde ilim hám texnikanıń rawajlanıwı menen til bilimi tarawı

da úlken jetiskenliklerge erisip, jańa qospaq baǵdarlar, jańa terminler kirip kelmekte.
Usınday baǵdarlardıń biri gender lingvistikası boldı. Gender máselesi tiykarınan,
filosofiya, psixologiya, sociologiya, siyasattanıw hám ásirese lingvistikada aktual
máselelerdiń qatarınan orın alǵan. Lingvistikada gender máselesi jańa baǵdar bolıwına
qaramastan birqansha tez rawajlanıp, arnawlı izertlew obyektine aylanıp úlgerdi. Til
biliminde genderlik izertlewler óz aldına orın iyelep, erkin bolǵan lingvistikalıq baǵdar
gender lingvistikası yamasa lingvistikalıq genderologiya payda boldı. Gender
lingvistikası qanday baǵdar? Ol neni úyrenedi? – degen sorawlarǵa juwap beriwden
aldın gender atamasına ayrıqsha toqtap ótiw orınlı.

Ádebiyatlar analizi .

Eń dáslep (tek) “gender” atamasın 1968-jılı Robert Stoller

ilimge kirgizdi. Alım bul sózdi óziniń “Jınıs hám gender” miynetiniń atı ushın
paydalandı[1]. Al, jınıs hám gender atamalardıń arasındaǵı terminologiyalıq
ayırmashılıqtı anıqlap bergen G.Rubin hám R.Ungerdıń miynetleri boldı.

Izertlew metodologiyası.

Bul maqalada temanı ashıp beriw procesinde sinxron

analiz, distributiv hám salıstırıw metodlarınan paydalanılǵan.


background image

SYNAPSES:

Insights Across the Disciplines

ISSN: 3060-4737 Volume 2, Issue 5 IF(Impact Factor) 10.92 / 2024

406

Synapses:

Insights Across the Disciplines

Analiz hám nátiyjeler.

Túrkiy til biliminde gender túsinigi ádewir

úyrenilip, lingvistikalıq baǵdarda keńirek izertlenip úlgergen. Ózbek til biliminde
gender koncepti boyınsha ilimiy izertlewler 2011-jılda A.A.Morozovanıń
dissertaciyasınan baslanǵan[2]. Bul ilimiy jumısta gender streotipleriniń lingvistikalıq
hám kognitiv mazmunı analizlengen. Ózbek lingvistleriniń gender izertlewlerine qosqan
úlesleri tek ǵana ózbek tillerinde emes, basqa tiller mısalında da genderdiń til arqalı
sáwleleniwin úyreniwge qaratılǵan. Bunnan soń G.I.Ergasheva[3] óziniń kandidatlıq
dissertaciyasında inglis hám ózbek tillerindegi frazeologiyalıq birlikler hám
paremiyalardaǵı gender aspektlerin salıstırılıp, eki tildiń ózine tán ózgesheliklerin
úyrengen. Bul izertlew til biliminde genderdiń lingvistikalıq táreplerine qaraǵanda biraz
jańa qatnastı ashıp berdi. Jáne de I.M.Tuxtasinov, E.A.Tuchkova, A.T.Knyazin,
G.I.Ergasheva, M.A.Abduvahobova[4] sıyaqlı ilimpazlardıń kandidatlıq hám doktorlıq
dissertaciyaları ózbek til biliminde gender máselesiniń jedel rawajlanıp atırǵanlıǵınan
derek beredi.

Bul izertlewlerde ózbek til bilimindegi gender máselesiniń hár túrli

aspektte úyreniliwine sıpatlama berilip, olarǵa tolıq analiz islengen.

Ózbek til biliminde genderdi úyreniw tek basqa tiller menen salıstırıw menen ǵana

sheklenip qalmay tuwrıdan-tuwrı ózbek tili materialları tiykarında da ámelge
asırılmaqta. F.T.Musaevanıń[5] izertlew jumısında jınıslıq parqlardı sáwlelendiriwshi
leksikalıq birlikler analizlengen. Sonday-aq, SH.Q.Gulyamovanıń[6] dissertaciyasında
ózbek tilinde evfemizmler arqalı jınıslıq identifikaciya hám genderdiń qalay ańlatılıwı
analizlengen. M.Saydxonovtıń[7] kandidatlıq dissertaciyasında, tilde verbal emes
qurallardıń genderdi qalay sáwlelendiriwi máselesi kórip shıǵılǵan. Bul jumısta til arqalı
jınıslıq parqlardı bildiriwshi jestler, mimikalar hám basqa verbal emes ańlatpalar
analizlenedi. Búgingi kúnde genderge tiyisli ilimiy maqalalar, dissertaciyalar hám
konferenciyadaǵı tezisler sanı keskin artqan. Bul, ózbek til biliminde gender
máselelerine bolǵan qızıǵıwshılıqtıń artıp baratırǵanlıǵınan derek beredi.

Genderlik izertlewler jańa baǵdar bolıwına qaramastan qazaq tili tarıyxında bul

haqqındaǵı dáslepki belgiler XX ásirdiń birinshi yarımında kózge taslanadı. Bul
ózgeshelikler máselesi sońǵı jıllarda Qazaqstandaǵı tilshi, ádebiyatshı ilimpazlardı ǵana
emes, psixolog, sociologlardı da qızıqtırıp úlgergen. A.Baytursınov[8] óz
izertlewlerinde dástúriy qazaq mádeniyatında genderge tiyisli tildegi ózgesheliklerdi
úyrenip shıqqan. Axmed Baytursınov erler hám hayallar tilindegi parqlardı dástúriy
qosıq janrlar arqalı túsindirdi. Ilimpazdıń izertlewlerinde qazaq salt dástúr jırlarınıń
besik jırı, joqlaw sıyaqlı túrleri hayallar tárepinen atqarılatuǵın bolsa, betashar hám
pátiya er adamlar tárepinen atqarılatuǵınlıǵı aytılǵan. Ol bılay dep jazadı: “Joqlaw –


background image

SYNAPSES:

Insights Across the Disciplines

ISSN: 3060-4737 Volume 2, Issue 5 IF(Impact Factor) 10.92 / 2024

407

Synapses:

Insights Across the Disciplines

ólgen kisini joqlap sóylew. Joqlaw kóbinese belgili adamlarǵa aytıladı. Ólgen

adamnıń hayalı, ya qızı, ya kelini zarlı dawıs penen ólgen adamnıń tiri waqtındaǵı
islegen islerin, ólgeninshe basına túsken qayǵı-hásiret, kúyiklerin shaǵınıp, jılaǵan
waqıtta aytatuǵın jır túrindegi sóz; pátiya – birewge alǵıs bergende aytılatuǵın sóz;
pátiyanı aqsaqal adamlar aytadı. Pátiya beretuǵın ǵarrılar bası bar tabaqtı tartıwǵa alıp
kelgende, astı jep bolǵanda da pátiya qıladı[8]». 2005-jılı Qazaq hayallarınıń
jámiyettegi roli máselesine baylanıslı ótkerilgen “Гендерные исследования в
Казахстане” atlı toplam baspadan shıqtı. “Психолингвистика және әлеуметтік тіл
білімі: қазіргі күйі және болашағы” degen atamadaǵı 2003-jılı ótkerilgen xalıq aralıq
konferenciyanıń bir sekciyası tolıǵı menen genderlik izertewlerge arnalıp, onda
kóplegen izertlewshi alımlar usı tema dógereginde esabat berdi. Qazaq til biliminde
genderlik baǵıttı qáliplestiriwshilerdiń biri – professor Baqıtjan Xasan ulı boldı. Jubanov
treningi atlı V xalıq aralıq konferenciyada jasaǵan «Концепция Х.К. Жубанова в
контексте гендерной лингвистики» degen maqalasında ilimpaz “XXI ásirdegi qazaq
lingvistikası adamzat balasınıń eki bólekke, erler menen hayallarǵa bóliniwin hám
olardıń sóylew, minez-qulqınıń ózgesheliklerin izertlewge isenemiz. Bul bóliw tuwralı
emes, hayal menen er adamnıń genderlik qatnaslar sistemasındaǵı rolin bahalawda,
hayalǵa passiv, baǵınıshlı rol berilgende hám er adamǵa belsendi, adamdı
sáykeslendiriwde hám haqıyqıy adamgershilikli qásiyetlerdi erkek penen erkeklik
qásiyetler menen ... hám bul til biliminde hám ana sanasında, naqıl-maqallarda kórinis
beredi. Er sóylewin norma retinde, al hayal sóylewin normadan shıǵıw retinde usınıw.
Bul ideya qániygelerdiń pikirinshe, belgili bir jámiyettegi hayaldı sıpatlaytuǵın bahalaw
pikirleriniń biri hám áhmiyetli bólegin quraydı[9]» - dep keltiredi.

Óz náwbetinde Á.K.Axmetov túrkiy tillerdegi tabu hám evfemizmlerdi úyrenip,

qazaq tilinde hayallar tilinde bul elementlerdiń qalay sáwlelenetuǵınlıǵın
analizlegen[10]. Q.Jubanov óz miynetlerinde ján-jaqlama izertlew júrgizip[11],
Hayallarǵa ǵana arnawlı, sistemalı bolmasa da, hayal tiliniń ózgesheligi qazaqta da joq
emes. Sol ózgesheliklerdiń biri hayallarda ǵana bolatuǵın «ernin shıǵarıw»
(kemsitkende), «betin shımshıw» (uyatsınǵanda), «awzın shılp etkiziw» (tańlanǵanda),
awzın bırtıldatıw (keketkende). Mine, bunıń sońǵı ekewinde sessiz ım ǵana emes, dawıs
shıǵarıw da bar. Biraq, dawıs ańlatıwlı (членораздельный) emes», - deydi.

Qazaq til biliminde genderlik taraw XX ásirdiń aqırı, XXI ásirdiń baslarında

alımlardıń qazaq tiline baylanıslı izertlewlerinde, qazaq tiliniń geybir genderlik máselesi
boyınsha jazılǵan arnawlı maqalalarda, konferenciyalarda kózge kórine basladı.
Bulardıń ishinde genderlik lingvistika, hayaldıń tili, qızdıń sóylew ádebi, Mashhur Jusip


background image

SYNAPSES:

Insights Across the Disciplines

ISSN: 3060-4737 Volume 2, Issue 5 IF(Impact Factor) 10.92 / 2024

408

Synapses:

Insights Across the Disciplines

Kópey ulı shıǵarmalarınıń genderlik sıpatı sıyaqlı maqalalar járiyalap, genderlik

boyınsha jazılǵan dissertaciyalarǵa jetekshilik etken B.Hasan ulı[9;288], genderlik
qarama-qarsılıqlardıń tildegi kórinisin izertlegen Z.K.Sábitova[12;157], qazaq
konceptosferasına kiretuǵın ana konceptin kontrastivlik-lingvomádeniy (ana/мать)
jaqtan analizlegen N.M.Janpeyisova[12;140], qazaq, rus, inglis tilleri morfologiyası
boyınsha genderlik salıstırmalı izertlewler júrgizgen Z.J.Túyebekova[12;279], qazaq til
bilimindegi genderlik ayırmashılıqlardı analizlegen hám erler hám hayallar tárepinen
qollanılatuǵın

sózlerdiń

jámiyetlik

mádeniy

kontekstlerin

analizlegen

A.D.Seysenova[12], qazaq jámiyetinde erkek hám hayal adamlardıń sóz qollanıwdaǵı
parqlanıwın úyrengen G.Mamaeva[12] sıyaqlı izertlewshilerdiń miynetlerin atap ótiw
orınlı. Jáne de Z.M.Nurjanova[13], V.D.Narojnaya[13;269], O.L.Soxackaya[13],
G.K.Ismaǵulova[13] h.t.b.izertlewlerin de qosıwǵa boladı.

Qaraqalpaq til biliminde gender máselesi endi qolǵa alınıp úyrenilip basladı.

Ayırım izertlewlerde arnawlı gender ataması menen berilmegeni menen olardı hár túrli
atamada kóriniste ata-anaǵa, erli-zayıpqa, er balaǵa, qız balaǵa yamasa tuwısqanlıq
atamalar túrinde izertlewler alıp barıldı. “Gender” ataması menen izertlewler alıp
barılmaǵanı – bul úyrenilmedi degen juwmaqtı keltirip shıǵarmawı kerek. Joqarıda atap
ótkenimizdey hár túrli aspektte izertlew obyekti sıpatında úyrenilgen. Professor Sh.
Abdinazimov “Hayal sózi haqqında” degen maqalasında bul sózdiń kelip shıǵıwı,
qaraqalpaq til biliminde qollanılıw ózgeshelikleri boyınsha túsinikler keltirilgen.
Tuwısqanlıq atamaları boyınsha izertlewler alıp barǵan Z. Dáwletmuratovanıń
miynetinde bir neshe tuwısqanlıq atamalardıń genderlik ózgesheliklerin, atamalardıń
kelip shıǵıwı boyınsha da keń túrde túsindirmeler berip ótilgen. Keyingi waqıtta gender
máselesin eki tillik salıstırmalı túrde úyreniwler kózge taslanadı. Ingliz tili hám
qaraqalpaq tillerindegi er-hayal túsiniklerine baylanıslı salıstırmalı materiallar
tiykarında dáliyllep berilgen izertlewlerdi atap ótsek boladı. Genderlik streotiplerdi
folklorlıq dóretpelerde arnawlı túrde izertlep atırǵan Z. Rzamuratova óziniń tezislerinde,
maqalalarında hám dissertaciya jumısında qaraqalpaq xalıq dástanlarındaǵı gender
stereotiplerdıń ózgesheliklerin anıqlaǵan hám genderlektlerdıń leksikalıq hám stillik
ózgesheliklerin ashıp beriwin analizlep ótken. Usınday bir qatar ilimiy izertlew jumıslar
menen birge maqala hám tezislerdi atap kórsetsek boladı[14].

Juwmaq.

Bul maqaladan tómendegishe juwmaqqa keliw múmkin:

1.

Gender túsinigi kópshilik til biliminde, sonıń ishinde qaraqalpaq til biliminde
de jańa túsinik bolıp esaplanadı.

2.

Til menen jınıs bir-biri menen baylanıslı.


background image

SYNAPSES:

Insights Across the Disciplines

ISSN: 3060-4737 Volume 2, Issue 5 IF(Impact Factor) 10.92 / 2024

409

Synapses:

Insights Across the Disciplines

3.

Ózbek til biliminde gender máselesiniń

izertleniwi A. Morozovanıń kandidatlıq dissertaciyasınan baslanǵan.

4.

Qazaq til biliminde gender máselesi eń dáslep A. Baytursınov tárepinen
izertlengen.

5.

Qaraqalpaaq til biliminde gender máselesin birinshilerden bolıp arnawlı túrde
Z. Rzamuratova úyrenip shıqtı.

Qaraqalpaq til biliminde gender máselesi endi qolǵa alınıp atırǵan izertlew bolıp
bul baǵdar ele de tereń úyreniliwdi talap etedi. Tilimizdiń bay ǵáziynesi bolǵan
xalıq awızeki dóretpeleriniń ishinde ayırıqsha poetikalıq dúziliske iye naqıl-
maqallardıń genderlik ózgesheliklerin stillik xızmetlerin semantikalıq túrlerin
úyreniw aldımızda izertleniwin kútip turǵan máseleler bolıp tabıladı.

Paydalanǵan ádebiyatlar

1. Stroller R. Sex and gender. On the development of masculinity and femininity. London:

Hogarth Press. 1968. 383 p.

2. Морозова А. А. Лингвокогнитивное содержание гендерных стереотипов

женственности и мужественности (на материале испанского языка). Кан.дисс.
Самарканд. 2011. 177 ст.

3. Ергашева Г. И. Инглиз ва ўзбек тиллари фразеологизм ва гендер аспектининг қиёсий

типологик тадқиқи. Кан.дисс.Тошкент. 2011. 165 бет.

4. Тухтасинов И. М. Лингвокултурологические и гендерные особенности сложных

слов в художественном тексте (на материале испанского языка). Кан.дисс.
Самарканд. 2011. 177 бет.; Тучкова Е.А. гендерные признаки образа автора во
французских

женских,

автобиографических

романах:

композиционно-

нарративный и стилистико-прагматический аспекты. Автореферат. Кан.дисс.
2015. 20 бет.; Князин А. Т. Гендерный аспект английского юмористического
дискурса (языковые и социокультурные проявления). Автореферат. 2016.;
Ergasheva G. I. Linguistic and extra-linguistic factors in the formation of gender
terminology in the system of different languages. Dok.dis. 2018. 228 pages;
Абдувахобова М. А. Инглиз, итальян ва ўзбек фольклор матнларида гендернинг
тил воситаларида ифодаланиши. Кан.дис. 2019. 164 бет.

5. Мусаева Ф. Т. Ўзбек тилида жинс тушунчасининг ифодаланиши. Кан.дис. 2019. 140

бет.

6. Гулямова Ш. К. Ўзбек тили евфемизмларининг гендер хусусиятлари. Кан.дис. 2020.

163 бет.


background image

SYNAPSES:

Insights Across the Disciplines

ISSN: 3060-4737 Volume 2, Issue 5 IF(Impact Factor) 10.92 / 2024

410

Synapses:

Insights Across the Disciplines

7. Саидхонов М.М. новербал масалалар ва ўзбек тилида уларнинг

ифодаланиши. Кан.дис.1993. 160 бет.

8. Байтұрсынов А. Ақ жол: өлеңдер мен тәржимелер, публ. мақалалар және әдеби

зерттеу. Қурастырған Р. Нурғалиев. – Алматы: Жалын. 1991. 464 бет.

9. Хасанұлы Б. Ана тілі – Атамұра (Қазақ тілінің жер жүзі тілдері жүйесіндегі алатын

орны). – Алматы: Жазушы, 1992. Хасанұлы Б. Қыздың сөйлеу әдебі – ана тілінің
ажары // «Қазақ қызы: өткені, бүгіні, ертеңі: халықаралық ғылымипрактикалық
конференция материалдары. – Алматы, 2003. 1 том. 98-107 б. Хасанұлы Б. Қазақ
тіл білімінде гендерлік бағытты қалыптастырудың өзекті мәселелері //
Психолингвистика және әлеуметтік тіл білімі: қазіргі күйі және болашағы:
Халықаралық конференция материалдары. – Алматы, 2003. 284-288 бб.

10. Ахметов Ә. Түркi тiлдерiндегi табу мен эвфемизмдер. Алматы, Ғылым., 1995
11. Жубанов Қ.Қ. Қазақ тiлi жөнiндегi зерттеулер. Алматы, Ғылым., 1999.
12. Сабитова З.К. Гендерная оппозиция в языке: диахронический аспект: Учебное

пособие. – Алматы: Қазақ университеті, 2007. 157 с.; Жанпеисова Н.М. Концепт
мать/ана в казахской концептосфере (опыт контрастивно-лингвокультурологи-
ческого анализа в аспекте казахско-русского билингвизма). Актобе: Изд. Центр
АУ им. С.Баишева, 2003. 140 с.; Туйебекова З.Д. Гендерная контрастивистика:
сфера морфологии // Психолингвистика и социолингвистика: состояние и
перспективы: материалы международной конференции. -– Алматы: Қазақ
университеті, 2003. С. 279-281.; Сейсенова А. Д. Лингвистикалық мәдениеттану:
этикет формаларын салыстырмалы талдау. Автореферат. Филол.ғыл.канд.
Алматы. 1998.; Мамаева Г. Б. Ерлер мен әйелдердің сөз қолданыстарындағы
ерекшеліктер: филол. ... ғыл. канд. дисс. Алматы, 2003. 156 б

13. Нуржанова З.М. Невербальные средства общения: гендерный аспект: автореф.

канд. филол. наук. Алматы, 2005. 22 с.; Нарожная В.Д. Гендерный аспект в
невербальной коммуникации// Психолингвистика и социолингвистика: состояние
и перспективы: материалы международной конференции. – Алматы: Қазақ
университеті, 2003. С. 269-270.; Сохацкая О.Л. Индоевропейские и праславянские
реликты в древнерусской оппозиции «мужское-женское»: дис.канд. филол. наук.
– Алматы, 2002. -119 с.; Исмагулова Г. Лингвокультурологический аспект
гендерных отношений: сопоставительный аспект: на мат. рус., нем и каз. языков:
дис. канд. филол. наук. Челябинск, 2005. 178 с.

14. Абдиназимов Ш. "Ҳаял сөзи хаққында"//Вестник КГУ им. Бердаха. -Нукус, 2015. -

№4. -Б. 104-106; Даулетмуратова З. Ана тәрепине байланыслы туўысқанлық
атамалар// Вестник КГУ им. Бердаха. -Нукус, 2016. -№4. -Б. 123-125; Usenova G.,


background image

SYNAPSES:

Insights Across the Disciplines

ISSN: 3060-4737 Volume 2, Issue 5 IF(Impact Factor) 10.92 / 2024

411

Synapses:

Insights Across the Disciplines

Seytjanova L. The concept "mother/ana" in proverbs of the Karakalpak language

// Ilim hàm jámiyet. -Nukus, 2016. №4; Қурбанбаева Д. Инглис хәм қарақалпақ
тилинде gender/жыныс (ер-ҳаял) түсиниклериниң грамматикалық хәм лексика-
семантикалық билдирилиўи //Ilim hám jámiyet. -Nukus, 2019. -№2; Төребаева Ф.
Тил билиминде гендер мәселесиниң үйренилиўи // Вестник КГУ им. Бердаха. -
Нукус, 2021. -№3 -Б. 294-295; Rzamuratova Z. Qoraqalpoq xalq dostonlarida gender
streotiplarining tasvirlanishi. diss. Avtoref. Nukus, 2025.







References

Stroller R. Sex and gender. On the development of masculinity and femininity. London: Hogarth Press. 1968. 383 p.

Морозова А. А. Лингвокогнитивное содержание гендерных стереотипов женственности и мужественности (на материале испанского языка). Кан.дисс. Самарканд. 2011. 177 ст.

Ергашева Г. И. Инглиз ва ўзбек тиллари фразеологизм ва гендер аспектининг қиёсий типологик тадқиқи. Кан.дисс.Тошкент. 2011. 165 бет.

Тухтасинов И. М. Лингвокултурологические и гендерные особенности сложных слов в художественном тексте (на материале испанского языка). Кан.дисс. Самарканд. 2011. 177 бет.; Тучкова Е.А. гендерные признаки образа автора во французских женских, автобиографических романах: композиционно-нарративный и стилистико-прагматический аспекты. Автореферат. Кан.дисс. 2015. 20 бет.; Князин А. Т. Гендерный аспект английского юмористического дискурса (языковые и социокультурные проявления). Автореферат. 2016.; Ergasheva G. I. Linguistic and extra-linguistic factors in the formation of gender terminology in the system of different languages. Dok.dis. 2018. 228 pages; Абдувахобова М. А. Инглиз, итальян ва ўзбек фольклор матнларида гендернинг тил воситаларида ифодаланиши. Кан.дис. 2019. 164 бет.

Мусаева Ф. Т. Ўзбек тилида жинс тушунчасининг ифодаланиши. Кан.дис. 2019. 140 бет.

Гулямова Ш. К. Ўзбек тили евфемизмларининг гендер хусусиятлари. Кан.дис. 2020. 163 бет.

Саидхонов М.М. новербал масалалар ва ўзбек тилида уларнинг ифодаланиши. Кан.дис.1993. 160 бет.

Байтұрсынов А. Ақ жол: өлеңдер мен тәржимелер, публ. мақалалар және әдеби зерттеу. Қурастырған Р. Нурғалиев. – Алматы: Жалын. 1991. 464 бет.

Хасанұлы Б. Ана тілі – Атамұра (Қазақ тілінің жер жүзі тілдері жүйесіндегі алатын орны). – Алматы: Жазушы, 1992. Хасанұлы Б. Қыздың сөйлеу əдебі – ана тілінің ажары // «Қазақ қызы: өткені, бүгіні, ертеңі: халықаралық ғылымипрактикалық конференция материалдары. – Алматы, 2003. 1 том. 98-107 б. Хасанұлы Б. Қазақ тіл білімінде гендерлік бағытты қалыптастырудың өзекті мəселелері // Психолингвистика жəне əлеуметтік тіл білімі: қазіргі күйі жəне болашағы: Халықаралық конференция материалдары. – Алматы, 2003. 284-288 бб.

Ахметов Ә. Түркi тiлдерiндегi табу мен эвфемизмдер. Алматы, Ғылым., 1995

Жубанов Қ.Қ. Қазақ тiлi жөнiндегi зерттеулер. Алматы, Ғылым., 1999.

Сабитова З.К. Гендерная оппозиция в языке: диахронический аспект: Учебное пособие. – Алматы: Қазақ университеті, 2007. 157 с.; Жанпеисова Н.М. Концепт мать/ана в казахской концептосфере (опыт контрастивно-лингвокультурологи-ческого анализа в аспекте казахско-русского билингвизма). Актобе: Изд. Центр АУ им. С.Баишева, 2003. 140 с.; Туйебекова З.Д. Гендерная контрастивистика: сфера морфологии // Психолингвистика и социолингвистика: состояние и перспективы: материалы международной конференции. -– Алматы: Қазақ университеті, 2003. С. 279-281.; Сейсенова А. Д. Лингвистикалық мәдениеттану: этикет формаларын салыстырмалы талдау. Автореферат. Филол.ғыл.канд. Алматы. 1998.; Мамаева Г. Б. Ерлер мен əйелдердің сөз қолданыстарындағы ерекшеліктер: филол. ... ғыл. канд. дисс. Алматы, 2003. 156 б

Нуржанова З.М. Невербальные средства общения: гендерный аспект: автореф. канд. филол. наук. Алматы, 2005. 22 с.; Нарожная В.Д. Гендерный аспект в невербальной коммуникации// Психолингвистика и социолингвистика: состояние и перспективы: материалы международной конференции. – Алматы: Қазақ университеті, 2003. С. 269-270.; Сохацкая О.Л. Индоевропейские и праславянские реликты в древнерусской оппозиции «мужское-женское»: дис.канд. филол. наук. – Алматы, 2002. -119 с.; Исмагулова Г. Лингвокультурологический аспект гендерных отношений: сопоставительный аспект: на мат. рус., нем и каз. языков: дис. канд. филол. наук. Челябинск, 2005. 178 с.

Абдиназимов Ш. "Ҳаял сөзи хаққында"//Вестник КГУ им. Бердаха. -Нукус, 2015. -№4. -Б. 104-106; Даулетмуратова З. Ана тәрепине байланыслы туўысқанлық атамалар// Вестник КГУ им. Бердаха. -Нукус, 2016. -№4. -Б. 123-125; Usenova G., Seytjanova L. The concept "mother/ana" in proverbs of the Karakalpak language // Ilim hàm jámiyet. -Nukus, 2016. №4; Қурбанбаева Д. Инглис хәм қарақалпақ тилинде gender/жыныс (ер-ҳаял) түсиниклериниң грамматикалық хәм лексика-семантикалық билдирилиўи //Ilim hám jámiyet. -Nukus, 2019. -№2; Төребаева Ф. Тил билиминде гендер мәселесиниң үйренилиўи // Вестник КГУ им. Бердаха. -Нукус, 2021. -№3 -Б. 294-295; Rzamuratova Z. Qoraqalpoq xalq dostonlarida gender streotiplarining tasvirlanishi. diss. Avtoref. Nukus, 2025.