Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Journal home page:
https://inscience.uz/index.php/socinov/index
The status of a lawyer in civil and economic proceedings:
rights and obligations
Zarnigor BEBUTOVA
1
Tashkent State University of Law
ARTICLE INFO
ABSTRACT
Article history:
Received May 2021
Received in revised form
28 May 2022
Accepted 20 June 2022
Available online
25 July 2022
This scientific article analyzes the activities of a lawyer as a
participant in civil and economic proceedings and the scope of
his powers in this process. The interaction of a lawyer with a
trustee and other subjects of civil and economic legal
proceedings is important and requires a separate study. There
are also rules of professional ethics that lawyers must follow in
their activities, the practical significance of which is studied in
this article.
2181-
1415/©
2022 in Science LLC.
https://doi.org/10.47689/2181-1415-vol3-iss6/S-pp163-166
This is an open access article under the Attribution 4.0 International
(CC BY 4.0) license (https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/deed.ru)
Keywords:
representative,
trustee,
professional ethics,
power of attorney.
Advokatning fuqarolik va iqtisodiy protsessdagi maqomi:
huquqlar va majburiyatlar
ANNOTATSIYA
Kalit so‘zlar
:
vakil,
ishonch bildiruvchi shaxs,
kasb etikasi,
ishonchnoma.
Ushbu maqolada advokatning fuqarolik va iqtisodiy protsess
ishtirokchisi sifatidagi faoliyati va uning ushbu jarayondagi
vakolatlari doirasi tahlil qilinadi. Advokatning ishonch
bildiruvchi shaxs va boshqa fuqarolik va iqtisodiy protsess
subyektlari bilan o‘zaro munosabati muhim ahamiyatga ega
bo‘lib, alohida tadqiq etishni tal
ab qiladi. Shuningdek,
advokatlar o‘z faoliyati davomida rioya qilishi lozim bo‘lgan
kasb, etika qoidalari mavjud bo‘lib, ushbu maqolada mana shu
mezonlarning amaliy ahamiyati o‘rganiladi.
1
Teacher of the Department of Civil Procedural and Economic Procedural Law of Tashkent State Law University.
Tashkent, Uzbekistan. E-mail: behbudovazarnigor@gmail.com.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
06 (2022) / ISSN 2181-1415
164
Статус адвоката в гражданском и экономическом
процессе: права и обязанности
АННОТАЦИЯ
Ключевые слова:
представитель,
доверитель,
профессиональная этика,
доверенность.
В данной статье анализируется деятельность адвоката
как
участника
гражданского
и
экономического
судопроизводства и объем его полномочий в этом
процессе. Взаимодействие адвоката с доверенным лицом и
другими субъектами гражданского и экономического
судопроизводства имеет важное значение и требует
отдельного исследования. Также существуют правила
профессиональной этики, которым должны следовать
юристы в своей деятельности, практическая значимость
которых изучается в данной статье.
Fuqarolarning huquqlarini himoya qilish uchun advokatlar turli sudlarda turlicha
statuslarda ishtirok etishadi. Advokat jinoyat sudlarida himoyachi sifatida ishtirok etsa,
fuqarolik va iqtisodiy sudlarda vakil sifatida ishtirok etadi va u protsess ishtirokchisi
sifatida O‘zbekiston Respublikasining Fuqarolik protsessual va Iqtisodiy protsessual
kodekslarida belgilangan muayyan huquq va majburiyatlarga ega. Shuningdek,
O‘zbekiston Respublikasining “Advokatura to‘g‘risida”gi Qonunida ham advokatning
huquqlari va vazifalari belgilangan.
Sudda o‘z huquqlarini advokat orqali himoya qilishni istagan yuridik va jismoniy
shaxslar advokat bilan shartnoma orqali munosabatga kirishadi, shu sababli sud
protsesslarida advokatning vakillligi shartnomaviy vakillik hisoblanadi.
Ishonch bildiruvchi shaxs, ya’ni da’vogar yoki javobgar o‘z huquqlari va qonun bilan
qo‘riqlanadigan manfaatlarini himoya qilish bo‘yicha sudda ish yuritishni shartnoma
bo‘yicha (ixtiyoriy) vakillikka binoan vakilga topshiradi. Sudda ish yuritish bo‘yicha vakil
sifatida professional faoliyat bilan faqat advokatlar shug‘ullanishi mumkin [1].
“Advokatura to‘g‘risida”gi Qonun”ning 91
-
moddasiga ko‘ra, advokatlik faoliyati
advokat va ishonch bildiruvchi shaxs o‘rtasida tuziladigan yuridik yordam ko‘rsatish
to‘g‘risidagi bitim (shartnoma) asosida amalga oshiriladi [2]
. Ammo ushbu bitimining
tuzilishi advokat uchun sud protsesslarida ish yuritish huquqini bermaydi. Advokatga
advokatlik orderi va guvohnomasi kerak bo‘ladi.
Advokatlik faoliyatini amalga oshirishda biron-bir maxsus ruxsatnoma (order va
advokat guvohnomasidan tashqari) talab qilish yoki boshqa to‘siqlar vujudga keltirish
man etiladi [3].
Advokatga ishonchnoma qachon kerak boladi?
Protsessual normalarga ko‘ra, vakilning vakolatlari ish
onch bildiruvchi shaxs
tomonidan beriladigan ishonchnomada belgilanadi. Fuqarolik protsessual kodeksining
69-
moddasiga ko‘ra, shartnoma bo‘yicha vakillik qiluvchining arz qilingan talablardan
to‘liq yoki qisman voz kechish, ularning asosini yoki predmetini
o‘zgartirish, miqdorini
ko‘paytirish yoki kamaytirish, da’vogarning talablarini tan olish, kelishuv bitimi,
mediatsiya tartib-
taomilini amalga oshirish to‘g‘risidagi kelishuv yoki mediativ kelishuv
tuzish, vakolatlarni boshqa shaxsga o‘tkazish (boshqa sha
xsga ishonib topshirish), sud
hujjati ustidan shikoyat qilish, arizalarni imzolash, ijro varaqasini undiruvga taqdim
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
06 (2022) / ISSN 2181-1415
165
etish, undirilgan mol-mulkni yoki pullarni olish vakolati har bir alohida holda vakolat
beruvchi tomonidan berilgan ishonchnomada maxsus ko
‘rsatilgan bo‘lishi kerak.
Advokat
mana shu huquqlardan ishonchnomasiz foydalanolmaydi. Ammo advokat vakil sifatida
fuqarolik va iqtisodiy protsessual kodekslarda belgilangan ishda ishtirok etuvchi
shaxslarning huquq va majburiyatlariga ega.
Ishda ishtirok etuvchi shaxslar ish materiallari bilan tanishish, ulardan
ko‘chirmalar olish, nusxalar ko‘chirish, rad etish to‘g‘risida arz qilish, dalillar taqdim
etish, dalillarni tekshirishda ishtirok etish, ishda ishtirok etuvchi boshqa shaxslarga va
odil sudlovni
amalga oshirishga ko‘maklashayotgan shaxslarga savollar berish, arz qilish,
iltimosnomalar taqdim etish, sudga og‘zaki va yozma tushuntirishlar berish, sud
muhokamasi davomida yuzaga keladigan barcha masalalar bo‘yicha o‘zlarining vajlarini
bayon qilish, b
oshqa shaxslarning arzlari, iltimosnomalari, sabablariga qarshi e’tirozlar
bildirish, sud hujjatlari ustidan shikoyat qilish (protest keltirish), sud hujjatlarining
majburiy ijrosini talab qilish, davlat ijrochisi tomonidan harakatlar sodir etilishida hozir
bo‘lish va o‘z huquqlarini amalga oshirish huquqiga egadir. Chunki Fuqarolik protsessual
kodeksining 39-
moddasiga ko‘ra, vakil ishda ishtirok etuvchi shaxslar toifasiga kiritilgan.
Ammo Iqtisodiy protsessual kodeksining 41-moddasida vakil ishda ishtirok etuvchi
shaxslar toifasiga kiritilmagan [4].
Ushbu moddaga tegishlicha o‘zgartirish kiritish
maqsadga muvofiqdir.
Yana bir qonunchiligimizdagi nomuvofiqlik yuqorida ta’kidlangan Fuqarolik
kodeksining 39- va 69-
moddalarida mavjud. Ya’ni sud hujjatlari ustid
an shikoyat qilish
huquqi har ikkala moddada mavjud. Biz yuqorida ta’kidlab o‘tganimizdek, advokat
39-moddadagi huquqlardan ishonchnomasiz, 68-moddaning 2-qismida belgilangan
huquqlardan esa ishonchnoma orqali foydalanishi mumkin. Ushbu moddalarni ham
o‘zaro muvofiqlashtirish qonunchilikni to‘g‘ri qo‘llashga xizmat qiladi.
Yuqoridagi normalardan tushunish mumkinki, advokat sudga ishonchnomasiz
iltimosnomalar taqdim etishi mumkin, ammo har qanday arizalar advokat tomonidan
imzolansa, unga ishonchnoma ilova qilinishi lozim.
Advokat rioya qilishi lozim bo‘lgan yana bir nechta qoidalar mavjud bo‘lib, ushbu
qoidalar O‘zbekiston Respublikasi Advokatlar palatasining II konferensiyasining 2013
-yil
27-
sentabrdagi Qaroriga ilova tariqasida tasdiqlangan “Advokatning k
asb etikasi
qoidalari”dir. Ushbu qoidalarga ko‘ra, advokat o‘ziga murojaat qilgan shaxsga ishning
natijasi haqida oldindan asossiz vaʼdalar berishga va ishga boshqacha tarzda taʼsir
ko‘rsata olishi haqida kafolat berishga haqli emas.
Advokat ishni qabul qilayotganda
eʼtibor qaratishi lozim bo‘lgan yana bir jihat shuki, agar ushbu topshiriq ijrosi oldingi
topshiriq ijrosiga to‘sqinlik qiladigan bo‘lsa, advokat ushbu topshiriqni o‘z zimmasiga
olmasligi lozim.
Shuningdek, ish bo‘yicha ishtirok etish topshirig‘
ini tayinlash yoki bitim
(shartnoma) bo‘yicha qabul qilgan advokat ishonch bildiruvchi shaxsning (himoya
ostidagi shaxsning) to‘lovga qobiliyatsizligini vaj qilib, himoya qilishdan bosh tortishga
haqli emas hamda murojaat qilgan ishonch bildiruvchi shaxsning (himoya ostidagi
shaxsning) ishi bo‘yicha sud hukmi ustidan apellyatsiya shikoyatini tayyorlash va uni
berish bosqichiga qadar himoyachi vazifalarini bajarishi kerak [5]. Ushbu qoidalar
advokatning jinoyat protsessidagi faoliyatiga oiddir. Fuqarolik va iqtisodiy protsessda
advokatga apellyatsiya shikoyatini tayyorlash va uni berish bosqichiga qadar vakillik
qilish majburiyati yuklatilmagan. Vaholanki, “Advokatlik faoliyati
ning kafolatlari va
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
06 (2022) / ISSN 2181-1415
166
advokatlarning ijtimoiy himoyasi to‘g‘risida”gi Qonunining 4
-moddasida belgilangan
advokat ishonch bildiruvchi shaxsning (o‘z himoyasi ostidagi shaxsning) nuqtayi nazariga
ko‘ra, noqonuniy qaror chiqarilgan taqdirda, bu qaror ustidan qo
nunda belgilangan
tartibda shikoyat qilishi shartligi majburiyati nafaqat jinoyat protsessida, balki barcha
protsesslarda qayd etib
o‘
tilgan.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI:
1.
O‘zbekiston Respublikasining Fuqarolik protsessual kodeksi.
www.lex.uz.
2.
O‘zbekiston Respublikasining 1996
-yil 27-
dekabrdagi “Advokatura to‘g‘risida”gi
Qonuni. www.lex.uz.
3.
O‘zbekiston Respublikasining 1998
-yil 25-
dekabrda qabul qilingan “Advokatlik
faoliyatining kafolatlari va advokatlarning ijtimoiy himoyasi to‘g‘risida”gi Qonuni.
www.lex.uz.
4.
O‘zbekiston Respublikasining Iqtisodiy protsessual kodeksi. www.lex.uz
.
5.
O‘zbekiston Respublikasi Advokatlar palatasining II Konferensiyasining 2013
-yil
27-
sentyabrdagi qaroriga ilova tariqasida tasdiqlangan “Advokatning kasb et
ikasi
Qoidalari”. https://nrm.uz
.
