Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Journal home page:
https://inscience.uz/index.php/socinov/index
Activities of a lawyer in receiving a trustee and preparing
for participation in court as a representative
Zarnigor BEBUTOVA
Tashkent State University of Law
ARTICLE INFO
ABSTRACT
Article history:
Received December 2023
Received in revised form
15 December 2023
Accepted 20 January 2024
Available online
15 February 2024
This article examines the relationship between a lawyer and
a client in trust and examines the rules of professional ethics
that a lawyer must observe in this regard. It also explains what
a lawyer should pay attention to during a conversation with a
client who trusts him, and what actions he should take to
participate in the trial.
2181-
1415/©
2024 in Science LLC.
https://doi.org/10.47689/2181-1415-vol5-iss1/S-pp214-218
This is an open access article under the Attribution 4.0 International
(CC BY 4.0) license (https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/deed.ru)
Keywords:
lawyer,
trustee,
professional ethics,
interview,
preparation for the process.
Advokatning ishonch bildiruvchi shaxsni qabul qilish va
sudda vakil sifatida ishtirok etishga tayyorlanish bo‘yicha
faoliyati
ANNOTATSIYA
Kalit so‘zlar
:
advokat,
ishonch bildiruvchi shaxs,
kasb etikasi,
suhbat,
protsessga tayyorgarlik.
Ushbu maqolada advokat bilan ishonch bildiruvchi shaxs
o‘rtasidagi munosabat qay tartibda amalga oshirilishi va bu
borada advokat rioya qilishi lozim bo‘lgan kasb etika qoidalari
tahlil qilingan. Shuningdek, advokat ishonch bildiruvchi shaxs
bilan suhbat jarayonida nimalarga e’tibor qaratishi lozimligi va
sudda ishtirok etish uchun qanday harakatlarni amalga
oshirishi lozimligi yoritilgan.
1
Teacher, Department of Civil Procedural and Economic Procedural Law, Tashkent State University of Law.
Tashkent, Uzbekistan. E-mail: behbudovazarnigor@gmail.com.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
01 (2024) / ISSN 2181-1415
215
Деятельность адвоката по приему доверительного
управляющего и подготовке к участию в суде
в качестве представителя
АННОТАЦИЯ
Ключевые слова:
адвокат,
доверительный
управляющий,
профессиональная этика,
собеседование,
подготовка к процессу.
В данной статье рассматриваются взаимоотношения
между адвокатом и клиентом, выражающим доверие, и
анализируются правила профессиональной этики, которые
адвокат должен соблюдать в этом отношении. Также
поясняется, на что следует обратить внимание адвокату во
время беседы с клиентом, доверяющим ему, и какие
действия ему следует предпринять для участия в судебном
процессе.
O‘zbekiston Respublikasi
Konstitutsiyasining 55-
moddasida “Har kimga o‘z huquq
va erkinliklarini sud orqali himoya qilish, davlat organlarining hamda boshqa
tashkilotlarning, ular mansabdor shaxslarining qonunga xilof qarorlari, harakatlari va
harakatsizligi ustidan sudga shikoyat qilish huquqi kafolatlanadi. Har kimga buzilgan
huquq va erkinliklarini tiklash uchun uning ishi qonunda belgilangan muddatlarda
vakolatli, mustaqil hamda xolis sud tomonidan ko
‘
rib chiqilishi huquqi kafolatlanadi
” [1]
deb belgilab qo
‘
yilgan. Ushbu konstitutsiyaviy tamoyil O
‘
zbekiston Respublikasi
Fuqarolik protsessual kodeksining 3-moddasida quyidagi mazmunda bayon etilgan
: “
Har
qanday manfaatdor shaxs buzilgan yoki nizolashilayotgan huquqi yoxud qonun bilan
qo
‘
riqlanadigan manfaatini himoya qilish uchun fuqarolik sud ishlarini yuritish
to
‘
g
‘
risidagi qonunchilikda belgilangan tartibda fuqarolik ishlari bo
‘
yicha sudga (sudga)
murojaat qilishga haqli
.” [2]
Fuqarolar o
‘
z huquqlari buzilgan yoki kimdir tomonidan o
‘
z majburiyatlarini
bajarmagan taqdirda, ular sud himoyasiga murojaat qilish huquqiga ega ekanligiga
ishonchlari komil, ammo ba
’
zida fuqarolar buni protsessual tarzda qanday
rasmiylashtirishni, qanday qilib to
‘
g
‘
ri murojaat qilishni bilmaydi: da
’
vo ariza, ariza yoki
shikoyat, fuqarolik ishlari bo
‘
yicha qaysi tumanlararo sudga murojaat qilish, sud
faoliyatining predmeti nima ekanligi, ko
‘
rsatilgan da
’
vo uchun qanday holatlar asos
bo
‘
lishi kerakligi, ularning fuqarolik ishi bo
‘
yicha sudda qanday dalillarga ruxsat
berilganligi va boshqalar. Bunda ularga faqat advokat yordam berishi mumkin.
Advokatning sudgacha bo
‘
lgan faoliyati ishonch bildiruvchi shaxsga hurmat bilan
munosabatda bo
‘
lish tamoyillariga asoslanadi, ehtiyotkorlikni, huquqiy yordam so
‘
rab
murojaat qilgan fuqaroni tinglashni, uning talablarini huquqiy sohaga yo
‘
naltira olishni,
qonunchilik qoidalariga rioya qilishni talab qiladi.
O
ʻ
zbekiston Respublikasi Advokatlar palatasi II Konferensiyasining 2013-yil
27-sentabrdagi qarori bilan
“
Advokatning kasb etikasi qoidalari
”
tasdiqlangan. Ushbu
qoidalar advokatning kasbiy funksiyalarni bajarishdagi qonunga qat
’
iy rioya qilish va
ishonch bildiruvchi shaxs bilan munosabatlardagi halollik kabi vazifalarini belgilaydi.
Advokat muloyim, xushmuomala, vijdonli, prinsipial, professional ish tutishi, advokatlik
sirini saqlashi kerak.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
01 (2024) / ISSN 2181-1415
216
Advokat o‘z
-
o‘zini reklama qilish yoki boshqa advokatlarning sha’ni, qadr
-qimmati,
ishchanlik obro‘sini kamsitish; ishonch bildiruvchi shaxsga ishning muvaffaqiyatli
natijasini va’da qilish; ishonch bildiruvchi shaxs bilan kelishilmagan yuridik pozitsiyani
egallash; unga yuridik yordam so‘rab murojaat qilgan shaxsning qonuniy manfaatlariga
zid harakat qilish huquqiga ega emas.
Fuqarolar turli masalalar bo‘yicha advokatga murojaat qiladi, nafaqat huquqning
turli sohalariga, balki muayyan huquq sohasi institutlariga ham tegishli; turli yoshdagi
fuqarolar, ta’lim darajasi, ijtimoiy kelib chiqishi va tarbiyasi, xarakteri, ruhiy tuzilishi,
lekin murojaat qilganlarning har biri, qoida tariqasida, o‘zining huquq va qonun bilan
qo‘riqlanadigan manfaatlari buzilgan deb hisoblaydi va shuning uchun ular o‘zlarini
himoya qilishni so‘raydi yoki talab qiladi. Yuridik yordam uchun advokatga murojaat
qilgan ishonch bildiruvchi shaxsning ma’lumotlari odatda sub’yektivdir. Advokat nafaqat
yuqori malakali advokat, balki ma’lum darajada psixolog ham bo‘lishi kerak.
Ishonch
bildiruvchi shaxs bilan suhbat
–
advokat ega bo‘lgan birinchi axborot materialidir va bu
ishda asosiy narsa suhbatni huquqiy yo‘nalishga yo‘naltirishdir, ya’ni ishonch bildiruvchi
shaxsning huquqi yoki qonun bilan qo‘riqlanadigan manfaatlari buzilganligini va
fuqarolik protsessida huquqiy himoya qilish imkoniyatini ko‘rsatadigan faktik holatlarni
aniqlash [3, 17-b.].
Fuqarolar advokat qabuliga yuridik yordam so‘rab murojaat qilganda, suhbatni
avtobiografiya (u kim, ota-onasi, farzandlari, nabiralari bormi, kim bilan ishlagan yoki
ishlayapti va hokazo) bilan boshlashlari mumkin. Shuning uchun advokat suhbatni
shunday qurishi kerakki, moddiy huquq nuqtai nazaridan ishonch bildiruvchi shaxsning
iltimosiga bog‘liq bo‘lmagan va bog‘liq bo‘lishi mumkin ham bo‘lmagan hamma narsani
yo‘q qilish kerak, ammo bu juda xushmuomalalik bilan amalga oshirilishi kerak, chunki
ba’zi fuqarolar advokat uni to‘liq tinglashni istamaydi, unga u juda yomon odam –
qo‘shni, mansabdor shaxs, er, xotin, va boshqalarni qonunbuzar deb hisoblashi uchun
to‘plangan hamma narsasini ifoda etish imkoniyatini bermaydi deb aytadilar. Bunday
hollarda ishonch bildiruvchi shaxsning e’tiborini bu bir tomonlama ma’lumot ekanligiga
va nizo yuzaga kelgan shaxs unga o‘xshash fuqaro ekanligiga qaratish kerak. Agar
ishonch bildiruvchi shaxs advokatga biron bir hujjat bilan kelgan bo‘lsa, advokat ular
bilan tanishishi va tanishish paytida ishonch bildiruvchi shaxsga uning huquqiy
muammosiga taalluqliligi to‘g‘risida xabardor qilishi shart, ularni sudga yozma dalil
sifatida taqdim etishga ruxsat beriladi.
Suhbat davomida ayrim hujjatlar yetishmayotgan yoki umuman yo‘q bo‘lgan
hollarda ishonch bildiruvchi shaxsdan ularning mavjudligini aniqlash va yetishmayotgan
hujjatlarni taqdim etish zarurligini ko‘rsatish advokatning ham huquq va ham
majburiyatidir. Agar ishonch bildiruvchi shaxs zarur hujjatlarni taqdim eta olmasa,
advokat ishonch bildiruvchi shaxsga O‘zbekiston Respublikasi “Advokatura to‘g‘risida”gi
Qonunining 6-
moddasiga muvofiq “yuridik yordam ko‘rsatilishi munosabati bilan
advokat tomonidan so‘ralgan hujjatlarni yoki ularning tasdiqlangan ko‘chirma
nusxalarini qonunchilikda belgilangan tartibda berishi shart bo‘lgan davlat organlari va
boshqa organlardan, shuningdek korxonalar, muassasalar va tashkilotlardan
ma’lumotnomalar, tavsifnomalar hamda boshqa hujjatlarni so‘rash va olish; yuridik
yordam ko‘rsatish uchun zarur bo‘lgan masalalar yuzasidan ekspertlarning yozma
xulosalarini, mutaxassislarning ma’lumotnoma
-maslahatlarini ishonch bildiruvchi
shaxsning (himoya ostidagi shaxsning) roziligi bilan so‘rash va olish; ishga taalluqli
axborotdan xabardor bo‘lgan shaxslarni so‘rovdan o‘tkazish va ularning roziligi bilan
yozma tushuntirish olish” [4] huquqlariga ega ekanligini tushuntirishi lozim.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
01 (2024) / ISSN 2181-1415
217
Ammo ba’zi hollarda bu huquq boshqa qonun bilan cheklanishi mumkin. Masalan,
fuqarolar advokatga notarial harakatlar bilan bog‘liq nizolar bo‘yicha murojaat qilishadi
va advokatdan notariusga ariza bilan murojaat qilishni so‘raydi. Keyin ishonch
bildiruvchi shaxsga O‘zbekiston Respublikasining “Notariat to‘g‘risida”gi Qonunining
6-moddasiga muvofiq, notariusning, notarial harakatlarni amalga oshiruvchi boshqa
mansabdor shaxslarning, shuningdek, amalga oshirilayotgan notarial harakatlar
to‘g‘risida o‘z xizmat vazifalarini bajarishi munosabati bilan xabardor bo‘lib qolgan
shaxslarning o‘zlariga ma’lum bo‘lgan ma’lumotlarni oshkor qilishi, shu jumladan mehnat
shartnomasi bekor qilinganidan keyin ham oshkor qilishi taqiqlanishini, chunki bu
notarial harakatlarning maxfiyligi prinsipi ekanligini tushuntirish kerak bo‘ladi. Lekin
amalga oshirilgan notarial harakatlar to‘g‘risidagi ma’lumotnomalar (ma’lumotlar)
sud,
prokuratura, surishtiruv va tergov organlari yurituvida bo‘lgan ishlar munosabati bilan
ularning talabiga binoan beriladi [5].
Shuningdek, O‘zbekiston Respublikasi Fuqarolik protsessual kodeksining 85,
91-moddalariga
asosan dalillarni talab qilib olish to‘g‘risidagi iltimosnoma bilan sudga
murojaat qilishi mumkin. Demak ushbu holatda advokat notariusdan o‘zi ololmagan
ma’lumotni yuqorida ta’kidlangan usul orqali olishi mumkin.
Fuqarolik protsessual kodeksida bir nechta ish yuritish turlari mavjud. Ishonch
bildiruvchi shaxs bilan suhbatda siz birinchi navbatda ishning taalluqlilik masalasini
ikkinchi navbatda fuqarolik ishining sudlovga tegishlilik masalasini aniqlashingiz kerak.
Chunki sizga murojaat qilayotgan fuqaro o‘zining muammosi qaysi sudda hal bo‘lishi
mumkinligini bilmaydi. Misol keltiradigan bo‘lsak, ko‘pincha fuqarolar hokimlik
tomonidan o‘zlariga tegishli bo‘lgan bino
-inshootlarning buzilganligi va buning natijasida
ularga yetkazilgan zararni sudda undirib berishni so‘rab advokatga murojaat qilishadi.
Fuqarolik kodeksining 990-
moddasiga binoan davlat organlarining, fuqarolar o‘zini o‘zi
boshqarish organlarining qonunga xilof qarorlari natijasida fuqaroga yoki yuridik
shaxsga yetkazilgan zarar, ular mansabdor shaxslarining aybidan qat’i nazar, sudning
qarori asosida qoplanishi lozim. Davlat organlari, fuqarolar o‘zini o‘zi boshqarish
organlari mansabdor shaxslarining qonunga xilof harakatlari (harakatsizligi) natijasida
fuqaroga yoki yuridik shaxsga yetkazilgan zarar sudning qarori asosida qoplanishi lozim.
[6] Ammo dastavval o‘sha qaror yoki harakatning qonunga xilof ekanligini ma’
muriy
sudda isbotlash lozim, keyin zararni undirish masalasida fuqarolik ishlari bo‘yicha
sudlarga murojaat qilishimiz mumkin.
Huquqlari va qonun bilan qo‘riqlanadigan manfaatlari buzilgan deb hisoblagan va
sud orqali himoyaga murojaat qilmoqchi bo‘lgan bilan suhbat uning huquqlari va qonun
bilan qo‘riqlanadigan manfaatlari haqiqatda buzilganligini va himoya qilinishini
anglatmaydi.
Advokatga murojaat qilgan shaxsga bu bir tomonlama ma’lumot ekanligini
va har qanday fuqarolik ishida qarshi tomon borligini tushuntirish kerak.
Albatta, agar ishonch bildiruvchi shaxs javobgar sifatida murojaat qilgan bo‘lsa,
ko‘rsatilgan da’vo predmetini, ushbu da’volar uchun asos bo‘lgan holatlarni, da’voni
tasdiqlovchi dalillarni belgilash unda da’vo arizasining nusxasi (ariza, da’vosiz ish
bo‘yicha shikoyat) bo‘lsa advokatga osonroqdir. Chunki da’vo arizasi mazmunidan siz
uning predmetini, asosini belgilashingiz va keyin javobgarning huquqlari va qonuniy
manfaatlarini himoya qilishingiz mumkin.
Advokatga da’vogar (arizachi) sifatida yuridik yordam so‘ralgan hollarda, da’vo
predmetini belgilashda yuridik faktlarni to‘g‘ri belgilash kerak, ya’ni
moddiy huquq
normalari moddiy huquqiy munosabatlarning paydo bo‘lishi, o‘zgarishi va tugatilishi
ko‘rinishidagi muayyan huquqiy oqibatlarni keltirib chiqarishiga e’tibor qaratish lozim.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
01 (2024) / ISSN 2181-1415
218
Advokat da’vogar sifatidagi fuqaroga Fuqarolik protsessual huquqi normalariga
muvofiq javobgarda qarshi da’vo berish huquqi mavjudligi haqida ma’lum qilishi lozim.
Xulosa qilib aytganda, pozitsiyani to‘g‘ri tanlash va shakllantirish ishning natijasi
ijobiy bo‘lishi uchun juda muhim.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI
:
1.
O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi. https://lex.uz/docs/
-6445145
2.
O‘zbekiston Respublikasi Fuqarolik protsessual kodeksi. https://lex.uz/docs/
-
3517337#-3519488
3.
Адвокатская деятельность в Республике Узбекистан; Учебник для
студентов бакалавриата: В 2
-
х т. Т. 2 / Огв. ред. М.Х. Рустамбаев, Л.Б. Хван: М
-
во
юстиции Республики Узбекистан, Ташк. гос. юрид. ин
-
т.
-
Ташкент:
KONSAUD1TINFORM-NASHR, 2006. -480
4.
O‘zbekiston
Respublikasi
“Advokatura
to‘g‘risida”gi
Qonuni.
https://lex.uz/ru/docs/-54503
5.
O‘zbekiston
Respublikasi
“Notariat
to‘g‘risida”gi
Qonuni.
https://lex.uz/ru/docs/-54458
6.
O‘zbekiston Respublikasi Fuqarolik kodeksi. https://lex.uz/docs/
-180552#-
196596
