T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
64-son_4-to’plam_Iyun-2025
206
ISSN:3030-3613
KREDIT PORTFELI TUSHUNCHASI VA UNING TARKIBI
Teshaboyev Jamshidbek Qudratilayevich
Andijon davlat texnika instituti
Buxgalteriya hisobi va menejment
kafedrasi assisent o‘qituvchisi
Xalilov Anvarjon Ergashboy o‘g‘li
Andijon davlat texnika instituti Muhandislik
iqtisodiyoti va boshqaruv fakulteti
Bank ishi va auditi 4-kurs talabasi
Annotatsiya
. Mazkur ilmiy maqolada kredit portfeli tushunchasi, uning bank
faoliyatidagi o‘rni hamda tarkibiy tuzilmasi atroflicha o‘rganilgan. Kredit portfeli
tijorat banklari faoliyatining asosiy moliyaviy ko‘rsatkichlaridan biri bo‘lib, u bank
tomonidan ajratilgan kreditlarning miqdoriy va sifat jihatdan shakllangan yig‘indisidir.
Kredit portfelining to‘g‘ri shakllanishi nafaqat bankning rentabelligi, balki uning
moliyaviy barqarorligi va xavf-xatarlarni boshqarish darajasiga ham bevosita ta’sir
ko‘rsatadi. Maqolada kredit portfeli tarkibining asosiy elementlari – iste’mol kreditlari,
investitsion kreditlar, qisqa va uzoq muddatli qarzlar, shuningdek, ta’minot darajasiga
ko‘ra tasniflangan kredit turlari tahlil qilinadi. Shuningdek, kredit portfelining
diversifikatsiyasi, sifati, tuzilmasi va ularni tahlil qilish usullari, shuningdek, bank
risklarini boshqarishdagi o‘rni yoritilgan. Tadqiqot davomida bank kredit portfeli
samaradorligini oshirish bo‘yicha takliflar ishlab chiqilgan bo‘lib, ularning amaliy
qo‘llanilishi bank tizimi faoliyatining yanada mustahkamlanishiga xizmat qiladi.
Kalit so‘zlar:
Foiz stavkasi, kredit, depozit, pul-kredit siyosati.
ПОНЯТИЕ КРЕДИТНОГО ПОРТФЕЛЯ И ЕГО СТРУКТУРА
Аннотация.
В данной научной статье всесторонне рассматриваются
понятие кредитного портфеля, его значение в деятельности банков, а также
структура и составные элементы портфеля. Кредитный портфель является одним
из основных финансовых показателей деятельности коммерческих банков и
представляет собой совокупность выданных кредитов, сформированную с
количественной и качественной точек зрения. Корректное формирование
кредитного портфеля оказывает непосредственное влияние не только на
рентабельность банка, но и на его финансовую устойчивость, а также уровень
управления рисками. В статье подробно анализируются ключевые элементы
структуры кредитного портфеля — потребительские и инвестиционные кредиты,
краткосрочные и долгосрочные займы, а также классификация кредитов в
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
64-son_4-to’plam_Iyun-2025
207
ISSN:3030-3613
зависимости от степени обеспечения. Также освещены вопросы диверсификации
портфеля, оценки его качества, структуры и методов анализа, а также роль
кредитного портфеля в управлении банковскими рисками. В результате
исследования разработаны предложения по повышению эффективности
кредитного портфеля коммерческих банков, практическое внедрение которых
будет способствовать дальнейшему укреплению банковской системы.
Ключевые слова:
Процентная ставка, кредит, депозит, денежно-кредитная
политика.
THE CONCEPT OF CREDIT PORTFOLIO AND ITS STRUCTURE
Abstract.
This scientific article provides a comprehensive analysis of the concept
of a credit portfolio, its role in banking operations, and its structural composition. The
credit portfolio is one of the key financial indicators in the activities of commercial
banks, representing a set of loans issued by the bank, assessed in both quantitative and
qualitative terms. The proper formation of the credit portfolio directly affects not only
a bank’s profitability but also its financial stability and risk management
capabilities.The article examines the main components of the credit portfolio
structure—such as consumer loans, investment loans, short-term and long-term
lending, as well as classifications of credit based on levels of collateral. In addition, the
study addresses portfolio diversification, quality assessment, analytical methods, and
the credit portfolio's role in bank risk management.Based on the research findings, a
set of proposals has been developed to improve the efficiency of credit portfolio
management. Their practical implementation is expected to contribute to the further
strengthening of the banking system.
Keywords:
Interest rate, credit, deposit, monetary policy.
Kirish.
Zamonaviy bank tizimida kredit operatsiyalari muhim o‘rin egallab,
tijorat banklari faoliyatining asosiy yo‘nalishlaridan biri hisoblanadi. Aynan kreditlar
orqali banklar iqtisodiyotdagi bo‘sh pul mablag‘larini jalb etib, real sektor faoliyatiga
yo‘naltiradi. Kredit faoliyatining miqyosi va sifati bankning umumiy moliyaviy
holatiga, daromadliligiga hamda xavf-xatarlarga bardoshlilik darajasiga bevosita ta’sir
ko‘rsatadi. Bu jarayonda kredit portfeli alohida e’tiborga loyiq bo‘lib, u bank
tomonidan berilgan barcha kreditlarning tizimli yig‘indisini ifodalaydi. Kredit portfeli
bank aktivlarining asosiy qismini tashkil etadi va uning shakllanishi, tuzilmasi,
diversifikatsiyasi va sifati bank muvaffaqiyatining muhim ko‘rsatkichlaridan biri
hisoblanadi. Kredit portfeli nafaqat bank daromadlarining asosiy manbai, balki u bank
duch keladigan moliyaviy risklarning ham asosiy manbasi sifatida e’tirof etiladi. Shu
sababli, ushbu portfelni tahlil qilish, samarali boshqarish va uning tarkibini ilmiy
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
64-son_4-to’plam_Iyun-2025
208
ISSN:3030-3613
asosda o‘rganish har qanday moliyaviy tashkilot faoliyati uchun dolzarb masala
hisoblanadi. Mazkur ishda kredit portfeli tushunchasi, uning iqtisodiy mohiyati, asosiy
tarkibiy qismlari, tasnifi va portfel samaradorligini ta’minlovchi omillar nazariy
jihatdan ko‘rib chiqiladi. Shuningdek, kredit portfelining bank barqarorligiga va
moliyaviy tizimga ta’siri tahlil qilinadi.
METODOLOGIYA.
Kredit portfeli — bu tijorat banki tomonidan ajratilgan
barcha kreditlar yig‘indisining tizimli ko‘rinishidir. Bunda kreditlar miqdori, muddati,
ta’minoti, maqsadi, qaytaruvchanlik darajasi va boshqa jihatlar hisobga olinadi. Kredit
portfeli bank faoliyatining asosiy elementlaridan biri bo‘lib, uning holati bankning
moliyaviy barqarorligi, rentabelligi va risk darajasi haqida muhim ma’lumot beradi.
Iqtisodiy adabiyotlarda kredit portfeli odatda “bank aktivlarining kreditga
yo‘naltirilgan qismi” sifatida talqin qilinadi. Ya’ni, bu bank tomonidan jismoniy va
yuridik shaxslarga ajratilgan kreditlar yig‘indisidir. Kredit portfeli faqatgina kredit
miqdorini emas, balki ularning sifat ko‘rsatkichlarini ham o‘z ichiga oladi.
Bank kredit portfeli iqtisodiyotda kapital harakatini ta’minlab, ishlab chiqarish,
tadbirkorlik va iste’mol sohalariga bevosita ta’sir o‘tkazadi. Moliyaviy resurslar aynan
ushbu portfel orqali real sektorga oqib o‘tadi. Kredit portfeli qanday shakllangani
bankning umumiy daromadlariga, riskga bardoshlik darajasiga va likvidligiga bog‘liq
bo‘ladi.Shuningdek, kredit portfeli tahlili orqali bank faoliyatining xavfsizlik darajasi
baholanadi. Portfeldagi muammoli kreditlar ulushi ko‘paysa, bu moliyaviy
barqarorlikka salbiy ta’sir ko‘rsatadi. Shu sababli banklar kreditlarni ajratishda
ehtiyotkor yondashib, portfelni doimiy ravishda diversifikatsiya qilishga harakat
qilishadi.
Kredit portfelining tarkibiy qismlari
Kredit turlariga ko‘ra:
-
Iste’mol kreditlari – jismoniy shaxslarning shaxsiy ehtiyojlari uchun (uy-joy,
maishiy texnika, ta’lim va boshqalar) ajratiladi.
-
Investitsion kreditlar – ishlab chiqarish vositalari, yangi korxonalar ochish,
modernizatsiya kabi maqsadlar uchun yuridik shaxslarga beriladi.
-
Qisqa muddatli kreditlar – odatda aylanma mablag‘lar bilan bog‘liq va 1
yilgacha muddatga ajratiladi.
Muddati bo‘yicha:
-
Qisqa muddatli – 12 oygacha;
-
O‘rta muddatli – 1 yildan 3 yilgacha;
-
Uzoq muddatli – 3 yildan ortiq muddatga beriladi.
Ta’minot darajasiga ko‘ra:
-
Ta’minotli kreditlar – garov, kafillik yoki boshqa vositalar bilan
sug‘urtalangan kreditlar.
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
64-son_4-to’plam_Iyun-2025
209
ISSN:3030-3613
-
Ta’minotsiz kreditlar – kafolatlar bilan ta’minlanmagan, lekin ishonchli
mijozlarga ajratiladi.
Xulosa va takliflar
Xulosa qilib aytganda, kredit portfeli tijorat banklari faoliyatining yuragi
hisoblanadi. U nafaqat bank aktivlarining asosiy qismini tashkil etadi, balki daromadlar
manbai hamda moliyaviy xavflar markazi sifatida ham muhim o‘rin egallaydi. Kredit
portfelining to‘g‘ri shakllanishi, uning tarkibiy qismlarining muvozanatli
taqsimlanishi, sifat darajasi va samarali boshqaruvi bank barqarorligi va
raqobatbardoshligining
asosiy
kafolatlaridan
biridir.
Tadqiqot
davomida
aniqlanishicha, kredit portfeli bankning iqtisodiyotdagi faol ishtirokini belgilovchi
muhim omil bo‘lib, u ishlab chiqarish, investitsiyalar va iste’mol sohalariga moliyaviy
oqimni yo‘naltirish orqali iqtisodiy o‘sishga turtki beradi. Ayniqsa, kredit turlarining
to‘g‘ri tanlanishi, muddatlar bo‘yicha muvozanatli taqsimoti va ta’minot darajasiga
asoslangan yondashuv portfelning xavfsizligi va rentabelligini ta’minlashda muhim rol
o‘ynaydi. Shu bois, zamonaviy banklar kredit portfelini shakllantirishda ehtiyotkorlik,
diversifikatsiya va risklarni boshqarish tamoyillariga qat’iy amal qilishi zarur. Kredit
portfeli holatini muntazam tahlil qilib borish, muammoli kreditlar ulushini kamaytirish,
yuqori sifatli kredit siyosatini yuritish bank faoliyatining barqarorligi va moliyaviy
tizimga bo‘lgan ishonchni mustahkamlashga xizmat qiladi.
References:
Используемая литература:
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki rasmiy veb-sayti –
2.
Xodjaev, A.A. “Bank ishi va uning asoslari”, Toshkent: Iqtisodiyot, 2020.
3.
Moliya va kredit: o‘quv qo‘llanma / Tahrir hay’ati rahbari: M. Mullajanov –
Toshkent: IQTISOD-MOLIYA, 2021.
4.
Mishkin, Frederic S.
The Economics of Money, Banking and Financial
Markets
. Pearson Education, 2019.
5.
Saunders, A., & Cornett, M. M.
Financial Institutions Management: A Risk
Management Approach
. McGraw-Hill, 2021.
6.
Zaynutdinov, Sh. “Pul va banklar”, Toshkent moliya instituti nashriyoti, 2019.
7.
Krugman, P., & Wells, R.
Macroeconomics
. Worth Publishers, 2018.
