T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
59-son_3-to’plam_Aprel-2025
149
ISSN:3030-3613
ЖАНГОВАР ТАЙЁРГАРЛИКНИНГ ПСИХОЛОГИЯСИ
Умурзоқов Бахтиёр Боходирович
Ўзбекистон Республикаси Ички ишлар вазирлиги Малака ошириш институти
Жанговар тайёргарлик цикли катта ўқитувчиси
shokiralbekov@gmail.com
Аннотация:
Жанговар тайёргарликнинг психологияси курсантларнинг
психологик ва эмоционал ҳолатини шакллантиришга қаратилган. Бу мақолада
стрессга, хавфга ёки янги ҳолатларга тез мослашиш қобилиятини
шакллантириш, шунингдек, психологик тайёргарликнинг ички ишлар
органларидаги роли, айниқса, терговчилар ва жиноятчилар билан ишлашдаги
аҳамияти таҳлил қилинади. Мақолада психологик тайёргарликнинг мураккаб
йўналишлари ва уларнинг курсантлар учун қандай аҳамиятга эга эканлиги,
шунингдек, ички ишлар органларида самарали ишлаш учун зарур бўлган
психологиявий қобилиятлар, уларнинг фаолиятидаги ўзгаришлар кўриб
чиқилади.
Калит сўзлар:
жанговар тайёргарлик, психологик тайёргарлик, стресс,
хавф, янги ҳолатлар, мослашиш, тергов, жиноятчилар, ички ишлар органлари.
ПСИХОЛОГИЯ БОЕВОЙ ПОДГОТОВКИ
Умурзаков Бахтиёр Боходирович
Старший преподаватель цикла боевой подготовки
Институт повышения квалификации МВД Республики Узбекистан
shokiralbekov@gmail.com
Аннотация:
Психология боевой подготовки направлена на формирование
психологического и эмоционального состояния курсантов. В этой статье
анализируется формирование способности быстро адаптироваться к стрессу,
риску или новым обстоятельствам, а также роль психологической подготовки в
органах внутренних дел, особенно в работе со следователями и преступниками.
В статье рассматриваются сложные направления психологической подготовки и
их значение для курсантов, а также психологические способности, необходимые
для эффективной работы в органах внутренних дел, изменения в их
деятельности.
Ключевые слова:
боевая подготовка, психологическая подготовка,
стресс, опасность, новые обстоятельства, адаптация, расследование,
преступники, органы внутренних дел.
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
59-son_3-to’plam_Aprel-2025
150
ISSN:3030-3613
PSYCHOLOGY OF COMBAT TRAINING
Umurzakov Bakhtiyor Bakhodirovich
Senior
teacher
of the combat training cycle
Institute for Advanced Training of the Ministry of Internal Affairs
of the Republic of Uzbekistan
shokiralbekov@gmail.com
Abstract:
The psychology of combat training is aimed at the formation of the
psychological and emotional state of cadets. This article analyzes the formation of the
ability to quickly adapt to stress, risk, or new circumstances, as well as the role of
psychological training in internal affairs bodies, especially in working with
investigators and criminals. The article examines the complex directions of
psychological training and their significance for cadets, as well as the psychological
abilities necessary for effective work in internal affairs bodies, changes in their
activities.
Keywords:
combat training, psychological training, stress, danger, new
circumstances, adaptation, investigation, criminals, internal affairs bodies.
КИРИШ
Жанговар тайёргарликнинг психологияси курсантларнинг стрессга, хавфга
ёки янги ҳолатларга мослашиш қобилиятини шакллантиришга, уларнинг
психологик барқарорлигини таъминлашга қаратилган. Жанговар шарт-
шароитларда ишлаш ва қарор қабул қилиш курсантнинг психологик
тайёргарлигини талаб қилади. Бундай шарт-шароитлар курсантларнинг янгича
вазиятларга тез мослашиш, стрессга тўғри жавоб бериш ва хавфли вазиятларда
самарали ишлаш қобилиятини оширишни талаб этади. Таниқли психотерапевт
Виктор Франкл таъкидлашича “
Жисмоний тайёргарлик инсоннинг жанговар
рухини шакллантиради. Жисмонан кучли инсон, стрессга, шошилинч
вазиятларга, хавфга мослашишда ҳам устунлик кўрсатади.”
Стрессга мослашиш қобилияти жанговар тайёргарликнинг асосий
компонентларидан биридир. Курсантлар экстремал ҳолатларда ишлаш,
психологик тенгликни сақлаш ва тезкор қарорлар қабул қилиш учун ҳар кунлик
психологик тренингларнинг натижаси сифатида стрессга мослашиш
қобилиятини ривожлантирадилар. Бу қобилият курсантлар учун ёқимсиз
вазиятларда, жанговар шартларда ва шошилинч қарорлар қабул қилишда муҳим
аҳамиятга эга. Бу борада ҳарбий психолог Сергей Кузнецов ўз қўлёзмаларида
“
Жанговар тайёргарликда психологик тайёргарлик энг муҳим рольни
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
59-son_3-to’plam_Aprel-2025
151
ISSN:3030-3613
ўйнайди, чунки курсантлар стрессга, хавфга ва тартибсизликка
мослашишда ҳамда ҳар қандай ҳолатда самарали ишлашда психологик
барқарорликка муҳтож.” деб ёзади.
Жанговар тайёргарлик шунга ўхшаш янги вазиятларда ишлашга ёрдам
беради. Курсантлар ҳар бир янги вазиятга, янги жангова шароитга, ва
муаммоларга ёрдам кўрсатишда тез мослашиш учун психологик тайёргарликни
ўтказишлари керак. Бунда психологиявий таълим, янги маълумотларни қабул
қилиш қобилияти ва ишлаш усуллари ўйнайди. Қўлланилаётган техникалар ва
стратегiyalar курсантларга жанговар ҳолатда ҳаракат қилишни осонлаштиради.
Ички ишлар органларида психологик тайёргарлик жуда муҳим аҳамиятга
эга. Курсантлар нафақат жисмоний тайёргарликка, балки психологик
тайёргарликка ҳам эга бўлишлари керак. Улар турли ҳолатларда, жумладан,
терговчилар ва жиноятчилар билан ишлашда, таҳдидларга мослашиш, стрессни
енгиш ва оғир вазиятларга тезкор жавоб бериш қобилиятига эга бўлишлари
шарт.
Терговчилар билан ишлаш, масалан, турли психологик стрессларга
мослашиш
ва
кўп
ҳолатда
стрессга
мослашиш
қобилиятларини
ривожлантиришни талаб қилади. Жиноятчилар билан ишлашда эса курсантлар
нафақат техник, балки психологик ва коммуникатив қобилиятларга ҳам эга
бўлишлари керак. Улар жиноятчиларнинг руҳий ҳолатини таҳлил қилиб, улар
билан қандай қилиб муомала қилишни аниқлашга тайёр бўлишлари лозим. Бу
мақсадга эришиш учун психологик тайёргарлик курсантларнинг ҳар қандай
вазиятга самарали мослашишини ва мос равишда амалга оширишини
таъминлайди.
Ички ишлар органларидаги психологик тайёргарлик курсантларнинг ишга
бўлган муносабатини ва иш жараёнидаги қобилиятларини шакллантиришга
ёрдам беради. Тергов, хусусан, энг яхши натижаларга эришиш учун, курсантлар
психологик тайёргарликни ўз ичига оладиган тренинглардан фойдаланишлари
лозим. Ушбу тайёргарликнинг асосий мақсади курсантларга мураккаб ва хавфли
вазиятларда ишлашда муҳим бўлган иш ва хулқ-атвор кўникмаларини
ривожлантиришдир.
Жанговар тайёргарликдаги психологик компонентлар курсантларнинг
қобилиятларини ёқимли ва самарали тарзда шакллантиришга қаратилган. Ҳар
қандай экстремал вазиятда психологик барқарорлик ва тўғри қарор қабул қилиш
қобилияти муҳимдир. Курсантлар стрессга мослашиш, янги вазиятларга жавоб
бериш ва ишга тез мослашиш учун психологик тайёргарликдан фойдаланадилар.
Бу жараёнда улар фақат физик қувватдан эмас, балки психологик ҳолатдан ҳам
фойдаланадилар. Шунинг учун, ички ишлар органларида психологик
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
59-son_3-to’plam_Aprel-2025
152
ISSN:3030-3613
тайёргарлик, жиноятчилар билан ишлаш ва тергов жараёнидаги масъулиятни
қабул қилишда муҳим ўрин тутади.
Психологик тайёргарликнинг самараси курсантлар учун нафақат
жисмоний муваффақиятларга, балки жамоада ишлаш ва психологик
муаммоларни ҳал қилиш қобилиятига ҳам таъсир кўрсатади. Психологик
тайёргарликнинг аҳамияти курсантларнинг нафақат жангова шарт-шароитларда,
балки ички ишлар органларида ишлайдиган мутахассис сифатида ҳам самарали
ишлашларини таъминлайди.
АДАБИЁТЛАР РЎЙХАТИ
1.
Савельев В.А. Психологическая подготовка и служба в органах внутренних
дел. Ташкент, 2019.
2.
Устинов А.П. Способность адаптироваться к стрессу и риску. Москва, 2020.
3.
Ребров В.В. Психологическая подготовка в органах внутренних дел:
Практические и теоретические подходы. Санкт-Петербург, 2018.
4.
Кузнецов И.Г. Психологические аспекты в боевой подготовке. Москва, 2021.
5.
Павлов С.А. Терговчилар ва жиноятчилар билан ишлашда психологик
тайёргарлик. Ташкент, 2017.