T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
60-son_3-to’plam_Aprel-2025
276
ISSN:3030-3613
MILLIY AXBOROT RESURSLARI
Farg‘ona davlat universiteti
Chet tillari fakulteti 1-kurs talabasi
Xoshimova Shirinabonu Sherxon qizi
Ilmiy raxbar:
Mirzaakbarov Dilshodbek Dovlatboyevich
Farg‘ona davlat universiteti axborot texnologiyalari kofedrasi katta
o‘qituvchisi
Annotatsiya:
Ushbu maqolada milliy axborot resurslari tushunchasi, ularning
turlari, funksiyalari va zamonaviy jamiyatdagi o‘rni atroflicha tahlil qilinadi. Milliy
axborot resurslari deganda mamlakat hududida yaratilgan, to‘plangan va fuqarolar,
tashkilotlar hamda muassasalar ehtiyoji uchun xizmat qiluvchi axborotlar majmui
tushuniladi. Maqolada kutubxonalar, arxivlar, ilmiy-texnik ma’lumotlar bazalari,
elektron resurslar va davlat portallari kabi axborot manbalari misolida ularning amaliy
ahamiyati yoritilgan. Davlat siyosati, raqamlashtirish jarayonlari, zamonaviy
texnologiyalarni joriy etish, axborot xavfsizligi va intellektual mulk huquqlarini
himoya qilish masalalari ham tahlil qilinadi. Shuningdek, milliy axborot resurslarining
ta’lim, ilm-fan, madaniyat va iqtisodiy taraqqiyotga ta’siri, mavjud muammolar va
ularni hal etish yo‘llari haqida ham fikr yuritiladi. Maqola axborot jamiyatini barpo
etishda milliy resurslarning strategik ahamiyatini ochib beradi.
Kalit so‘zlar:
Raqamlashtirish, axborot xavfsizligi, elektron ma’lumotlar, davlat
siyosati, intellektual mulk.
Annotation:
This article provides an in-depth analysis of the concept of national
information resources, their types, functions, and their role in modern society. National
information resources refer to the div of information created and accumulated within
a country to serve the needs of its citizens, organizations, and institutions. The article
highlights the practical importance of various sources such as libraries, archives,
scientific and technical databases, electronic resources, and government portals. It also
examines issues related to state policy, digitization processes, the implementation of
modern technologies, information security, and the protection of intellectual property
rights. Furthermore, the article discusses the impact of national information resources
on education, science, culture, and economic development, as well as the existing
problems and possible solutions. The article emphasizes the strategic importance of
national resources in building an information society.
Keywords:
Digitization, information security, electronic data, state policy,
intellectual property.
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
60-son_3-to’plam_Aprel-2025
277
ISSN:3030-3613
Globallashuv, raqamlashtirish va texnologik taraqqiyot sharoitida axborot har
qanday sohaning strategik resursiga aylangan. Ayniqsa, milliy darajada yaratilgan va
to‘plangan axborot manbalari — ya’ni milliy axborot resurslari — mamlakatning
ilmiy, iqtisodiy, madaniy va ijtimoiy taraqqiyotini ta’minlashda muhim omil
hisoblanadi. Bunday resurslar orqali nafaqat ta’lim va ilm-fan sohalarida, balki davlat
boshqaruvi, iqtisodiyot va xavfsizlik tizimlarida ham samaradorlikka erishish mumkin.
Milliy axborot resurslari deganda kutubxonalar, arxivlar, ilmiy ma’lumotlar bazalari,
elektron axborot tizimlari, hukumat portallari va boshqa shunga o‘xshash manbalar
tushuniladi. Ularning rivojlanishi davlat siyosati, texnologik infratuzilma, axborot
xavfsizligi va intellektual mulkni himoya qilish kabi omillar bilan chambarchas
bog‘liqdir. Ushbu maqolada milliy axborot resurslarining mazmuni, amaliy ahamiyati,
zamonaviy tendensiyalari, shuningdek, ular bilan bog‘liq muammo va imkoniyatlar
ko‘rib chiqiladi.
Milliy axborot resurslari: Tushuncha va turlari
Milliy axborot resurslari — bu mamlakat hududida yaratilgan, to‘plangan va
turli sohalardagi ehtiyojlarni qondirish uchun ishlatiladigan axborotlar majmui
hisoblanadi. Ular nafaqat davlat boshqaruvi va iqtisodiyotda, balki ta’lim, ilm-fan va
madaniyat sohalarida ham muhim ahamiyatga ega. Milliy axborot resurslari yordamida
axborotga bo‘lgan ehtiyojni ta’minlash, mamlakatning raqamli transformatsiyasini
amalga oshirish va axborot xavfsizligini ta’minlash mumkin. Milliy axborot
resurslarini quyidagi turlarga ajratish mumkin:
1. Kutubxona va arxiv resurslari – Kitoblar, jurnal va maqolalar, ilmiy va badiiy
asarlar, tarixiy hujjatlar va boshqa axborotlarni saqlovchi muassasalar. Milliy
kutubxona, oliy ta’lim muassasalari kutubxonalari, tarixiy arxivlar kabi manbalar
bularning asosiy namunalaridir. Ushbu manbalar foydalanuvchilarga o‘qish, ilmiy
tadqiqotlar, ta’lim olish uchun zarur bo‘lgan materiallarni taqdim etadi.
2. Ilmiy-texnik axborot resurslari – Zamonaviy ilm-fan va texnologiyalarning
rivojlanishini qo‘llab-quvvatlaydigan ma’lumotlar bazalari va axborot tizimlari. Bu
resurslar, asosan, ilmiy maqolalar, tadqiqotlar, patentlar, texnik qo‘llanmalar va
texnologik yechimlarni o‘z ichiga oladi. Ular ilmiy izlanishlar va innovatsiyalarni
rivojlantirishda muhim manba bo‘lib xizmat qiladi.
3. Elektron axborot resurslari va raqamli kutubxonalar – Bularning eng keng
tarqalgan turi internet orqali foydalanuvchilarga taqdim etiladigan axborot resurslari
bo‘lib, ularga elektron kutubxonalar, ilmiy maqolalar bazalari, hukumat portallari va
onlayn ma’lumotlar bazalari kiradi. Masalan, ZiyoNET portali O‘zbekistondagi ta’lim,
ilm-fan va madaniyat sohalarida faoliyat ko‘rsatadigan asosiy elektron axborot
resurslaridan biridir. Ushbu resurslar orqali foydalanuvchilar zarur bo‘lgan
materiallarga erkin kirish imkoniyatiga ega bo‘ladilar.
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
60-son_3-to’plam_Aprel-2025
278
ISSN:3030-3613
4. Davlat axborot tizimlari – Davlat organlari tomonidan shakllantirilgan va
fuqarolar,
tashkilotlar,
ishbilarmonlar
va
davlat
xizmatchilari
tomonidan
foydalaniladigan ma’lumotlar bazalari, hisobotlar, qonun hujjatlari va boshqa
axborotlar. Bular davlat portallari, hukumat xizmatlari tizimlari va statistika xizmatlari
orqali taqdim etiladi.
Milliy axborot resurslarining jamiyatdagi ro‘li
Milliy axborot resurslari jamiyatni axborot bilan ta’minlashda, barcha ijtimoiy
va iqtisodiy sohalarning rivojlanishida muhim rol o‘ynaydi. Raqamli iqtisodiyot va
axborot jamiyatining shakllanishi jarayonida milliy axborot resurslarining samarali
ishlatilishi ta’lim tizimidan tortib iqtisodiy sektorga qadar keng ko‘lamli ta’sir
ko‘rsatadi. Ayniqsa, milliy axborot resurslari:
1. Ta’lim tizimini rivojlantirishda – Elektron kutubxonalar, masofaviy ta’lim
platformalari va ilmiy ma’lumotlar bazalari o‘quvchilarga, talabalar va ilmiy
xodimlarga ta’lim va ilmiy faoliyat uchun zarur materiallarni taqdim etadi. Raqamli
resurslar ta’lim sohasidagi sifatni oshirish, yangi pedagogik texnologiyalarni joriy
etishda yordam beradi.
2. Ilmiy izlanishlar va innovatsiyalarni qo‘llab-quvvatlashda – Ilmiy-texnik
axborot resurslari ilmiy kashfiyotlarni qo‘llab-quvvatlash, yangi texnologiyalarni
yaratishda va ularni sanoatga joriy qilishda katta ahamiyatga ega. Milliy axborot
resurslarining taqdim etilishi, ilmiy ma’lumotlar almashinuvi va ilmiy tarmoqlar
o‘rtasidagi hamkorlikni kuchaytiradi.
3. Iqtisodiy rivojlanish va raqamli iqtisodiyotda – Raqamli iqtisodiyot va e-
commerce (elektron tijorat) sohalari milliy axborot resurslarining samarali
ishlatilishini talab qiladi. Axborot texnologiyalari, davlat va xususiy sektorlardagi
axborot resurslarini optimallashtirish, raqamli ma’lumotlar bazalarini boshqarish va
tahlil qilish orqali iqtisodiy o‘sishni ta’minlash mumkin.
4. Davlat boshqaruvi va shaffoflikni ta’minlashda – Davlat axborot tizimlari
fuqarolarga davlat xizmatlari, qonunlar, tahlillar va statistika haqida aniq va ishonchli
ma’lumotlar taqdim etish orqali boshqaruvni samarali amalga oshirishga yordam
beradi.
Bu shaffoflikni kuchaytirish, korrupsiyaga qarshi kurashishda muhim rol
o‘ynaydi.
Milliy axborot resurslarining texnologik rivojlanishi
Milliy axborot resurslarining samarali ishlashini ta’minlash uchun texnologik
rivojlanish zarur. Bugungi kunda raqamli texnologiyalar, sun’iy intellekt, katta
ma’lumotlar (big data) va bulutli hisoblash tizimlari axborot resurslarini boshqarish va
izlashda muhim rol o‘ynaydi. Masalan, sun’iy intellektning qo‘llanilishi orqali
ma’lumotlarni avtomatik tahlil qilish, izlash tizimlarini yaxshilash va axborotlarni
samarali tasniflash mumkin. Bulutli texnologiyalar esa axborotlarni saqlash va qayta
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
60-son_3-to’plam_Aprel-2025
279
ISSN:3030-3613
ishlashni markazlashtirishga imkon beradi, bu esa ma’lumotlarga qulay kirishni
ta’minlaydi.
Axborot xavfsizligi va intellektual mulk himoyasi
Axborot resurslarining raqamli shaklga o‘tkazilishi bilan birga, ularni himoya
qilish masalasi ham muhim ahamiyat kasb etmoqda. Milliy axborot resurslarining
xavfsizligini ta’minlash uchun ma’lumotlarni shifrlash, ruxsatsiz kirishlarni oldini
olish, tizimlarni doimiy ravishda yangilab borish zarur. Axborot xavfsizligi sohasidagi
yirik loyihalar va texnologik yechimlar milliy resurslarning ishonchli ishlashini
ta’minlashga yordam beradi.
Shuningdek, intellektual mulk huquqlarini himoya qilish masalasi ham o‘ta
muhimdir. Axborot resurslaridan foydalanishda mualliflik huquqlarini saqlash,
plagiatga yo‘l qo‘ymaslik, qonuniy foydalanish me’yorlarini buzmaslik zarur. Milliy
axborot resurslari orqali axborot almashinuvi oshgani sari, intellektual mulkni himoya
qilish bo‘yicha qat’iy choralar ko‘rilishi lozim.
Muammolar va ularni hal etish yo‘llari
Milliy axborot resurslarining rivojlanishi yo‘lida bir qator muammolar mavjud.
Bular orasida axborot resurslarining notekis taqsimlanishi, raqamlashtirish
jarayonining sustligi, ma’lumotlarni xavfsiz saqlash va intellektual mulkni himoya
qilishdagi muammolar mavjud. Bularni bartaraf etish uchun quyidagi chora-tadbirlarni
amalga oshirish lozim:
Milliy axborot resurslarini markazlashtirish va yagona platformalarda taqdim
etish;
Raqamli ta’lim va ilm-fan resurslarini kengaytirish;
Axborot xavfsizligi va intellektual mulk huquqlarini mustahkamlash;
Mutaxassislar malakasini oshirish va yangi texnologiyalarni joriy etish.
Milliy axborot resurslari mamlakatning ilmiy, iqtisodiy va madaniy
rivojlanishida muhim rol o‘ynaydi. Raqamlashtirish va axborot texnologiyalarining
rivojlanishi bu resurslarni samarali boshqarish imkoniyatlarini yaratmoqda.
Shuningdek, axborot xavfsizligini ta’minlash va intellektual mulkni himoya qilish
muammolari ham dolzarb bo‘lib qolmoqda. Milliy axborot resurslarining ta’lim va ilm-
fan sohalarida qo‘llanilishi jamiyatning bilim salohiyatini oshirishga yordam beradi.
Biroq, ularning taqsimotidagi muammolarni bartaraf etish uchun strategik chora-
tadbirlar zarur.
Foydalanilgan adabiyotlar
1.
Axborot xavfsizligi va intellektual mulkni himoya qilish: masalalar va yechimlar
.
(2022). Yuridik kitob nashriyoti.
2.
Karimov, A. (2021).
Axborot texnologiyalari va zamonaviy jamiyat.
Iqtisodiyot va
ijtimoiy rivojlanish nashriyoti.
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
60-son_3-to’plam_Aprel-2025
280
ISSN:3030-3613
3.
Makhmudov, S. (2021).
Raqamlashtirish va axborot resurslarining integratsiyasi
.
Innovatsiya va raqamli rivojlanish markazi.
4.
Mirzoev, M. (2019).
Axborot texnologiyalari va raqamli iqtisodiyot.
Fan va
texnologiya nashriyoti.
5.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining. (2020).
Raqamli O‘zbekiston – 2030
strategiyasini amalga oshirish bo‘yicha qarori
. O‘zbekiston Respublikasi
Prezidentining qarori.
6.
Rasulova, D. (2020).
Ilmiy va ta’limiy axborot resurslarini boshqarish.
Akademnashr.
7.
ZiyoNET. (2021).
Milliy axborot resurslari va ularning jamiyatdagi o‘rni.
https://www.ziyonet.uz
