T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
60-son_3-to’plam_Aprel-2025
284
ISSN:3030-3613
O’ZBEKISTONDA RIVOJLANIB BORAYOTGAN MILLIY TARMOQ
RESURSLARI AFZALLIKLARI
Muhammadaliyeva Nazifaxon Foziljon qizi
Farg‘ona davlat unversiteti Chet tillari fakulteti,1-kurs
Muhammadaliyeva12@gmail.com +998910557906
Ilmiy rahbar:
Mirzaakbarov Dilshodbek Dovlatboyevich
Farg’ona davlat unversiteti axborot texnalogiyalari kafedrasi o’qituvchisi
https://orcid.org/0009-0005 -1205-1133
Annotatsiya:
Mazkur maqolada O‘zbekiston Respublikasida so‘nggi yillarda
jadal rivojlanib borayotgan milliy tarmoq resurslari, ularning ahamiyati hamda
zamonaviy axborot-kommunikatsiya texnologiyalari (AKT) sohasidagi o‘rni tahlil
etiladi. Maqolada shuningdek, milliy tarmoq resurslarining ishonchliligi, xavfsizligi,
iqtisodiy samaradorligi hamda madaniy-ma’naviy merosni saqlab qolishdagi roli ham
yoritib berilgan. Tadqiqot natijalari O‘zbekistonda raqamli infratuzilmani rivojlantirish
borasidagi istiqbolli yo‘nalishlarni belgilashga xizmat qiladi.
Аннотация:
В статье анализируются национальные сетевые ресурсы,
которые в последние годы стремительно развиваются в Республике Узбекистан,
их значение и роль в сфере современных информационно-коммуникационных
технологий (ИКТ). В статье также подчеркивается надежность, безопасность,
экономическая эффективность и роль национальных сетевых ресурсов в
сохранении культурного и духовного наследия. Результаты исследования будут
способствовать определению перспективных направлений развития цифровой
инфраструктуры в Узбекистане.
Abstract:
This article analyzes the national network resources, which have been
rapidly developing in the Republic of Uzbekistan in recent years, their significance and
role in the field of modern information and communication technologies (ICT). The
article also highlights the reliability, security, economic efficiency of national network
resources, and their role in preserving cultural and spiritual heritage. The results of the
study serve to identify promising directions for the development of digital
infrastructure in Uzbekistan.
Kalit so‘zlar:
Milliy tarmoq resurslari, axborot xavfsizligi, raqamli
transformatsiya, elektron hukumat, mahalliy internet xizmatlari, ta’lim resurslari,
axborot texnologiyalari, raqamli infratuzilma, internet platformalar, madaniy merosni
raqamlashtirish.
Ключевые слова:
Национальные сетевые ресурсы, информационная
безопасность, цифровая трансформация, электронное правительство, локальные
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
60-son_3-to’plam_Aprel-2025
285
ISSN:3030-3613
интернет-сервисы, образовательные ресурсы, информационные технологии,
цифровая инфраструктура, интернет-платформы, цифровизация культурного
наследия.
Keywords:
National network resources, information security, digital
transformation, e-government, local internet services, educational resources,
information technologies, digital infrastructure, internet platforms, digitization of
cultural heritage.
1.Kirish
Globallashuv sharoitida axborot texnologiyalarining jadal rivojlanishi har bir
davlatning raqamli suverenitetini ta'minlashni dolzarb masalaga aylantirdi. Shu nuqtai
nazardan qaraganda, O‘zbekistonda milliy tarmoq resurslarini shakllantirish va
rivojlantirish bo‘yicha amalga oshirilayotgan ishlar alohida e'tiborga loyiq. O‘zining
milliy internet infratuzilmasiga ega bo‘lish nafaqat axborot xavfsizligini ta’minlaydi,
balki fuqarolarga ko‘plab qulayliklar yaratadi. Ushbu maqolada O‘zbekistonda
shakllanib borayotgan milliy tarmoq resurslarining asosiy turlari, ularning afzalliklari
va jamiyat taraqqiyotidagi o‘rni yoritib beriladi.
Milliy tarmoq resurslari deganda, O‘zbekiston hududida ishlab chiqilgan va
mahalliy foydalanuvchilar ehtiyojlariga xizmat qiladigan raqamli platformalar, internet
saytlar, elektron xizmatlar tizimi, axborot portallari, ta’lim resurslari, raqamli
kutubxonalar va ijtimoiy tarmoqlar tushuniladi. Ular quyidagilarga bo‘linadi: Davlat
xizmatlariga oid portallar (my.gov.uz, lex.uz, id.gov.uz); Elektron ta’lim tizimlari
(ziyo.uz, edu.uz, uzedu.uz); Raqamli ommaviy axborot vositalari (kun.uz, daryo.uz,
gazeta.uz); Madaniy-ma’naviy resurslar (milliy kutubxona, uznature.uz, museum.uz);
Mahalliy ijtimoiy tarmoqlar yoki forumlar, texnik yordam saytlari va boshqalar. Milliy
tarmoq resurslarining asosiy afzalliklari, ya’ni, axborotning xavfsizligi. Milliy
resurslardan foydalanish xorijiy tarmoqlarga nisbatan ko‘proq nazoratni ta’minlaydi.
Bu esa maxfiy ma’lumot -larning chetga chiqishini oldini oladi. Davlat xizmatlari yoki
ta’lim tizimiga oid axborotlar faqat O‘zbekiston serverlarida saqlanishi – milliy
xavfsizlik kafolatidir.
Yana bir afzalligi, mahalliy ehtiyojlarga moslashganlikgidir. Milliy resurslar
aholining til, madaniyat va urf-odatlariga mos ravishda ishlab chiqiladi. Ularning
interfeysi o‘zbek tilida, ba’zida rus, qoraqalpoq yoki ingliz tillarida ham mavjud bo‘lib,
foydalanuvchiga maksimal qulaylik yaratadi. Iqtisodiy samaradorlik tomonida qo’l
keladigan eng qulay tomoni bu chet el servislariga to‘lanadigan valyuta mablag‘lari
qisqaradi. Bundan tashqari, mahalliy IT-kompaniyalar rivojlanadi, ish o‘rinlari
yaratiladi, raqamli xizmatlar eksport qilinishi mumkin bo‘ladi. Biz alohida
takidlashimiz kerak bo’lgan, eng muhim tomoni bu ta’lim va fan rivojiga qo’shayotgan
hissasidir. Ya’ni qanday qilib, elektron kutubxonalar, videodarsliklar, interaktiv testlar
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
60-son_3-to’plam_Aprel-2025
286
ISSN:3030-3613
va ta’lim platformalari orqali yoshlar zamonaviy bilimlarni o‘zlashtira oladi. Masalan,
ZiyoNET portali o‘quvchilar va talabalar uchun katta imkoniyatlar yaratmoqda.
Madaniy merosni saqlash va targ‘ib qilish, yani ma’daniy meroslarimizni har bir
ijtimoiy tarmoqda aks ettirish, chunki hozirda biz foydalanib kelayotgan har bir
internet resurslarimizda milliy brendimiz bo’lib xizmat qiladi. O‘zbekistonning tarixiy
obidalari, xalq og‘zaki ijodi, milliy urf-odatlari va san’ati raqamli shaklda saqlanmoqda
va keng ommaga taqdim qilinmoqda. Bu esa milliy identitetni mustahkamlashga
xizmat qiladi. Raqamli davlatni shakllantirishga yaratib berayotgan sharoiti esa milliy
tarmoq resurslari davlatning “raqamli” transformatsiyasi uchun asosi hisoblanadi.
Elektron hukumat portallari orqali fuqarolar davlat xizmatlaridan masofadan turib
foydalanish imkoniga ega bo‘lmoqda.
2.Amaliy natijalar va istiqbollar.
So‘nggi yillarda UzCloud, Uzinfocom, Cyber Security Center kabi muassasalar
orqali milliy resurslarni rivojlantirishga katta e’tibor qaratilmoqda. “Yagona interaktiv
davlat xizmatlari portali”, “Raqamli O‘zbekiston — 2030” strategiyasi doirasida
yuzlab yangi platformalar joriy qilinmoqda. Istiqbolda esa sun’iy intellekt, “open data”
(ochiq ma’lumotlar), tarmoqlararo integratsiya asosida yanada ilg‘or xizmatlar
yaratilishi kutilmoqda.
Elektron hukumat tizimining kengayishi
"Yagona interaktiv davlat xizmatlari portali" (my.gov.uz) orqali 300 dan ortiq
xizmat turlari onlayn ko‘rinishda taqdim etilmoqda. Bu fuqarolarning vaqt va
mablag‘ini tejashga, davlat xizmatlari shaffofligini ta’minlashga xizmat qilmoqda.
Mahalliy hosting va ma’lumotlar markazlari (data-center) infratuzil-masi
shakllandi
Uzinfocom, UzCloud va Data Processing Center kabi platformalar davlat va
nodavlat tashkilotlari uchun ma’lumotlarni xavfsiz saqlash va qayta ishlash imkonini
yaratdi. Bu esa milliy axborot mustaqilligini mustahkamladi.
Onlayn ta’lim va ilmiy resurslar rivojlandi
Pandemiya davrida ziyo.uz, edu.uz va boshqa platformalar orqali onlayn ta’lim
jadal sur’atda yo‘lga qo‘yildi. Bu tajriba hozirda ham davom etmoqda va ta’lim
jarayonining uzluksizligini ta’minlamoqda.
Axborot xavfsizligi sohasida muhim qadamlar qo‘yildi
“Kiberxavfsizlik markazi” (Cyber Security Center) faoliyati bilan milliy tarmoq
resurslarining xavfsizligi ta’minlanmoqda. Tashkilot milliy segmentda yuz berayotgan
tahdid va xurujlarning oldini olishda faol ishtirok etmoqda.
Raqamli xizmatlarning soddalashtirilishi
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
60-son_3-to’plam_Aprel-2025
287
ISSN:3030-3613
Elektron to‘lov tizimlari (Click, Payme, Apelsin va boshqalar) bilan
integratsiyalashgan davlat xizmatlari va bank xizmatlari raqamli ekotizimda muhim
o‘rinni egallamoqda.
Istiqbollar.
Yaqin va uzoq istiqbolda O‘zbekistonda milliy tarmoq resurslarini rivojlantirish
quyidagi yo‘nalishlar bo‘yicha davom ettiriladi:
Sun’iy intellekt va katta ma’lumotlar (Big Data) asosida xizmatlar
yaratish
Davlat boshqaruvi, sog‘liqni saqlash, ta’lim va transport tizimlarida sun’iy
intellektga asoslangan platformalar tatbiq etilishi ko‘zda tutilmoqda. Bu xizmatlarni
yanada aniq, avtomatlashtirilgan va foydalanuvchi uchun qulay qiladi.
Ochiq ma’lumotlar portallarini kengaytirish
“Open Data” platformalari orqali tadbirkorlar, tadqiqotchilar va fuqarolar uchun
foydali statistik va analitik ma’lumotlar ochiq e’lon qilinadi. Bu shaffoflik va
innovatsiyalarni rag‘batlantiradi.
Hududiy raqamli infratuzilmani rivojlantirish
Har bir viloyat va tuman miqyosida raqamli markazlar tashkil etilib, aholining
AKT sohasidagi savodxonligi oshiriladi, IT xizmatlarga kirish imkoniyati
kengaytiriladi.
Milliy ijtimoiy tarmoqlar va kommunikatsion platformalarni rivojlantirish
Telegram, WhatsApp kabi platformalarga muqobil sifatida mahalliy ijtimoiy
tarmoqlar va messenjerlar ishlab chiqilishi orqali axborot oqimi ustidan ichki nazorat
kuchaytiriladi.
Madaniy va tarixiy merosni to‘liq raqamlashtirish
Muzeylar, kutubxonalar, arxivlar, adabiy va tarixiy manbalar onlayn resurslar
ko‘rinishida yaratilib, ularning ommabopligi va saqlanish darajasi oshiriladi.
Xalqaro hamkorlik asosida IT-eksport bozoriga chiqish
O‘zbekistonning IT sohasidagi quvvatlari xorijiy investitsiyalar va buyurtmalar
asosida ishlashga tayyor holatga keltiriladi. Bu mamlakat eksport salohiyatini oshiradi.
3.Xulosa
O‘zbekistonda milliy tarmoq resurslarining izchil rivojlanib borayotgani – bu
nafaqat texnologik taraqqiyotning ko‘zgusi, balki milliy suverenitet va axborot
mustaqilligining mustahkam poydevoridir. Raqamli infratuzilmaning kengayishi,
aholining AKT sohasidagi bilim va ko‘nikmalarining ortib borishi, davlat
xizmatlarining elektron shaklga o‘tishi kabi omillar O‘zbekistonni zamonaviy raqamli
jamiyat sari yetaklamoqda. Bugun biz guvoh bo‘layotgan har bir milliy platforma – bu
ertangi raqamli O‘zbekistonning asosi, yosh avlod uchun esa ishonchli bilim, axborot
va imkoniyat manbaidir. Shunday ekan, milliy tarmoq resurslarini qo‘llab-quvvatlash
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
60-son_3-to’plam_Aprel-2025
288
ISSN:3030-3613
va ulardan samarali foydalanish har birimizning kelajak uchun qo‘shgan hissamiz
bo‘ladi.
Foydalanilgan adabiyotlar :
1.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyevning “Raqamli
O‘zbekiston – 2030” strategiyasi doirasidagi nutqlari va qarorlari. –
2.
O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining “Elektron hukumatni
rivojlantirish konsepsiyasi” haqidagi qarori. –
3.
Uzinfocom davlat unitar korxonasi rasmiy sayti. –
4.
Yagona interaktiv davlat xizmatlari portali. –
5.
6.
Karimov I.A. “Yuksak ma’naviyat – yengilmas kuch”. – Toshkent: Ma’naviyat,
2008.
7.
Xolmatova D.X., To‘xtayev B.T. “Axborot texnologiyalari asoslari”. –
Toshkent: TDYU nashriyoti, 2020.
8.
Rasulov R.S. “Elektron hukumat va axborot tizimlari”. – Toshkent: Iqtisod-
Moliya, 2021.
9.
Cyber Security Center rasmiy portali va xavfsizlikka oid tahliliy ma’lumotlar. –
www.cybersecurity.
