https://scientific-jl.com/luch/
Часть-38_ Том-1_ Февраль-2025
330
QORA SEDANING DORIVOR XUSUSIYATLARI
Sovetov K.T.
Samarqand Davlat Tibbiyot Universiteti
Samarqand,O’zbekiston
Annatatsiya: , Qadimdan xalq tabobatida ishlatilgan. Qora seda o'zining yuqori
vitaminli tarkibi, antioksidant, antibakterial va yallig'lanishga qarshi ta'siri bilan
ajralib turadi.
Kalit so‘zlar: Vitamin C, Omega-7 yog'li kislotalari, B vitaminlari,
Qora seda (latincha nomi
Hippophae rhamnoides
) - bu turli dorivor xususiyatlari
bilan tanilgan, asosan Shimoliy yarimsharda, jumladan, Markaziy Osiyo va Evropada
o'sadigan bir turdagi o'simlikdir. Bu o'simlikning mevalari, barglari va ildizlari ko'plab
foydali moddalarga boy bo'lib, Qadimdan xalq tabobatida ishlatilgan. Qora seda o'zining
yuqori vitaminli tarkibi, antioksidant, antibakterial va yallig'lanishga qarshi ta'siri bilan
ajralib turadi.
Qora Sedaning Tarkibi
Qora seda mevalari juda boy vitaminlar, minerallar va biologik faol moddalar bilan
to'la. Ular orasida eng muhimlari:
•
Vitamin C
: Qora seda mevalari vitamin C ning juda yuqori miqdorini o'z ichiga
oladi. Bu modda immun tizimining mustahkamlanishiga, shuningdek, organizmni turli
kasalliklardan himoya qilishga yordam beradi.
•
Omega-7 yog'li kislotalari
: Qora seda yog'i, asosan omega-7 (palmitoleik
kislota) kislotalariga boy bo'lib, terining sog'lig'ini saqlash, yallig'lanishni kamaytirish
va yurak-qon tomir tizimining faoliyatini yaxshilashda katta ahamiyatga ega.
•
B vitaminlari
: B guruhiga mansub vitaminlar, xususan, B1, B2, B6, va folat, asab
tizimini qo'llab-quvvatlash, energiya ishlab chiqarishni tartibga solish va umumiy
salomatlikni yaxshilashda muhimdir.
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-38_ Том-1_ Февраль-2025
331
•
Minerallar
: Temir, kalsiy, magniy, fosfor va kaliy kabi minerallar qora seda
mevalarida mavjud bo'lib, suyak va qon tomir tizimining sog'lig'ini ta'minlashda yordam
beradi.
Qora Sedaning Dorivor Xususiyatlari
Qora seda (
Hippophae rhamnoides
) o'zining keng qamrovli dorivor xususiyatlari
bilan ajralib turadi. Ushbu o'simlikning mevalari, barglari va ildizlari ko'plab sog'liqni
saqlash foydalari bilan mashhur. Qora seda tarkibida mavjud bo'lgan vitaminlar,
minerallar, omega-3 va omega-7 yog'li kislotalari, flavonoidlar va boshqa biologik faol
moddalar uning dorivor ta'sirini yanada kuchaytiradi. Quyida qora sedaning asosiy
dorivor xususiyatlarini ko'rib chiqamiz:
1. Immun tizimini mustahkamlash
Qora seda mevalari vitamin C bilan juda boy bo'lib, bu modda organizmni
kasalliklardan himoya qilishda muhim rol o'ynaydi. Vitamin C immun tizimini
kuchaytiradi, gripp, sovuq tushishi va boshqa infeksiyalarni oldini olishda yordam
beradi. Bundan tashqari, qora sedaning boshqa antioksidantlari organizmni erkin
radikallardan himoya qiladi va yallig'lanish jarayonlarini kamaytiradi.
2. Yallig'lanishga qarshi ta'sir
Qora sedaning tarkibidagi flavonoidlar va karotenoidlar yallig'lanishga qarshi
kuchli ta'sir ko'rsatadi. Bu o'simlik artrit, reumatik kasalliklar va boshqa yallig'lanish
jarayonlarida samarali yordam berishi mumkin. Yallig'lanish jarayonlarini kamaytirish
uchun qora sedaning yog'i yoki mevalari ko'plab tabiiy davolash usullarida ishlatiladi.
3. Yurak va qon tomir tizimini qo'llab-quvvatlash
Qora seda yog'i omega-7 (palmitoleik kislota) kislotalariga boy bo'lib, yurak va qon
tomirlarining sog'lig'ini saqlashda yordam beradi. Ushbu yog'li kislotalar qon
aylanishini yaxshilaydi, xolesterin darajasini pasaytiradi va qon bosimini
normallashtiradi. Shuningdek, qora seda antioksidantlarining yuqori darajasi qon
tomirlarining elastikligini saqlashga yordam beradi.
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-38_ Том-1_ Февраль-2025
332
4. Terini tiklash va yoshartirish
Qora seda yog'i va mevalari terining sog'lig'ini saqlashda samarali. Ushbu yog'lar
terining qurishini oldini oladi, uning elastikligini oshiradi va kuyishlar yoki boshqa teri
zararlari jarayonini tezlashtiradi. Qora seda terini yoshartiruvchi, teri yallig'lanishini
kamaytiruvchi va uni nemlendirish xususiyatlariga ega. Shu sababli, qora seda
kosmetikada, jumladan, krem va losonlarda keng qo'llaniladi.
5. Kuchli antibakterial va antiviral ta'sir
Qora seda o'simliklari antibakterial va antiviral xususiyatlarga ega. Ular
bakteriyalar va viruslarga qarshi samarali bo'lib, turli infeksiyalarni oldini olishda
yordam beradi. Ushbu xususiyatlari tufayli qora seda o'simliklari asosan gripp, sovuq
tushishi va boshqa yuqumli kasalliklarni davolashda qo'llaniladi.
6. Hazm tizimini yaxshilash
Qora seda mevalari va uning tarkibidagi tolalar hazm tizimining yaxshi ishlashini
ta'minlaydi. Ular ichak harakatlarini yaxshilaydi, ichak florasini normallashtiradi va
ovqat hazm qilishni qo'llab-quvvatlaydi. Bu o'simlikning ichakni tozalash va oshqozon
yaralari kabi kasalliklarni davolashda ham foydali ta'siri bor.
7. Stressni kamaytirish va asab tizimini qo'llab-quvvatlash
Qora seda o'simliklarida mavjud bo'lgan flavonoidlar va boshqa faol moddalari
asab tizimining tinchlanishiga yordam beradi. Bu o'simlik uyqusizlikni kamaytirishi,
stressni yengillashtirishi va umumiy ruhiy holatni yaxshilashi mumkin. Shu sababli,
qora seda asab tizimini tinchlantirishda va ruhiy muammolarni davolashda ishlatiladi.
8. Xolesterolni kamaytirish
Qora seda mevalari va yog'lari xolesterin darajasini tartibga solish uchun foydali
hisoblanadi. Ular "yaxshi" HDL xolesterinini oshirishga yordam beradi va "yomon"
LDL xolesterinini kamaytiradi. Bu yurak va qon tomir kasalliklarini oldini olishda
muhim ahamiyatga ega.
Foydalanish Usullari
Qora seda turli shakllarda, masalan, meva shaklida, yangi yoki quritilgan,
shuningdek,
yog'
shaklida
yoki
kapsula
va
ekstraktlar
shaklida
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-38_ Том-1_ Февраль-2025
333
ishlatiladi. Mevalar va yog'larni ichki va tashqi ishlatish mumkin, masalan, terini
parvarish qilish yoki yurak-qon tomir kasalliklarini oldini olish uchun.
Xulosa
Qora seda o'simligi nafaqat estetik jihatdan go'zal, balki dorivor xususiyatlari bilan
ajralib turadigan o'simlikdir. Uning mevalari, yog'i va boshqa tarkibiy qismlari turli
sog'liqni saqlash sohalarida, jumladan, immunitetni kuchaytirish, yurakni qo'llab-
quvvatlash, yallig'lanishlarni kamaytirish va terini parvarish qilishda keng qo'llaniladi.
Shu bois, qora seda bugungi kunda tabiiy dorivor vositalarining mustahkam o'rnini
egallaydi.
Qora seda o'simligi o'zining dorivor xususiyatlari bilan qadimdan xalq tabobatida
ishlatilgan. Uning mevalari va yog'lari immunitetni mustahkamlash, yallig'lanishga
qarshi kurashish, teri sog'ligini yaxshilash, yurak va qon tomir tizimini qo'llab-
quvvatlash kabi turli sohalarda samarali ishlatiladi. Shuningdek, bu o'simlikning
antibakterial, antiviral, stressga qarshi va hazm tizimini yaxshilashdagi ta'siri ham juda
muhim. Qora seda tabiiy davolash vositasi sifatida odamlarning salomatligini
yaxshilashda muhim rol o'ynaydi.
Foydalanilgan adabiyotlar
1.
Kenjayevich, B. A., Tashanovich, S. K., Uzokovich, D. M., &
Sayfiyevna, Y. S. (2022). Changes of basic intermediates in blood in myocardial
infarction.
Journal of Positive School Psychology
, 1775-1781.
2.
Советов, К. Т., & Байкулов, А. К. (2023). Динамика ИБС с
корркекцией ЛДГ.
Modern Scientific Research International Scientific
Journal
,
1
(9), 47-55.
3.
Azim, B., Mustafo, D., Dusmurat, E., Saodat, Y., Oksana, K., &
Kаrоkul, S. (2021). The state of free-radical oxidation of lipids in experimental
myocardial infarction in rats.
European Journal of Molecular & Clinical
Medicine
,
8
(3), 816-820.
4.
Дониёрова, С. О., Байкулов, A. K., Саветов, К. Т., & Ташанов, O.
С.
(2023).
ЭКСПЕРИМЕНТАЛЬНОЕ
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-38_ Том-1_ Февраль-2025
334
ОБОСНОВАНИЕ СОСТАВА ГРАНУЛ НА ОСНОВЕ СУХОГО
ЭКСТРАКТА СОЛОДКИ.
PEDAGOGS
,
46
(1), 140-142.
5.
Ташанов, O. С., & Саветов, К. Т. (2023). ЛЕКАРСТВЕННЫЕ
РАСТЕНИЯ, ИСПОЛЬЗУЕМЫЕ В КАЧЕСТВЕ СРЕДСТВ ДЛЯ ЛЕЧЕНИЯ
СЛИЗИСТОЙ ОБОЛОЧКИ РТА.
Research and Publications
,
1
(1), 42-45.
6.
Kenjayevich, B. A., Tashanovich, S. K., & Hydoyatovna, I. F.
(2022). Investigation of the skin-resorptive effect of manufactured
chitosan.
european journal of modern medicine and practice
,
2
(5), 102-106.
7.
Байкулов, А. К., Саветов, К. Т., & Халиков, К. М. (2020).
РЕПАРАТИВНАЯ
РЕГЕНЕРАЦИЯ
КОЖИ
ПРИ
ЭКСПЕРИМЕНТАЛЬНОМ
ТЕРМИЧЕСКОМ
ОЖОГЕ
С
ИСПОЛЬЗОВАНИЕМ ХИТОЗАНА. In
АКТУАЛЬНЫЕ ПРОБЛЕМЫ
БИОМЕДИЦИНЫ-2020
(pp. 291-292).
8.
Sovetov, K. T., & Abdujabborova, S. Z. (2024). Change in Kinetic
Parameters A-and Β-Adrenoresceptors of Lymphocytes and Platelets in Patients
with Acute Myocardial Infarction.
JOURNAL OF SCIENCE, RESEARCH AND
TEACHING
,
3
(2), 4-6.
9.
Tashanovich, S. Q., & Zulfiya, Q. (2024). Onkogenez
biokimyosi.
SALOMATLIK VA HAYOT-FANI TADQIQOTLARI JURNALI
,
3
,
57-60.
10.
Нурбаев, Х. И., Советов, К. Т., Рузиев, Э. А., & Ураков, Д. М.
УДК547. 854. РЕАКЦИЯ АЛКИЛИРОВАНИЯ 2-Х ЗАМЕЩЕННЫХ
ПИРИМИДИНОНОВ-4.
ILMIY AXBOROTNOMA
, 51.
11.
Savetov, K. T., & Varfolomeev, S. D. (1997). Influence of ionizing
radiation
on
α-and
β-adrenoceptors
of
lymphocytes
and
thrombocytes.
Uzbekiston Biologiya Zhurnali
,
2
, 72-76.
12.
Savetov, K. T., & Varfolomeev, S. D. (1997). Influence of ionizing
radiation on
{alpha}-and
{beta}-adrenoceptors
of lymphocytes and
thrombocytes;
Osobennosti
vliyaniya
ioniziruyushchego
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-38_ Том-1_ Февраль-2025
335
izlucheniya
na
{alpha}-i
{beta}-adrenoretseptory
limfotcitov
i
trombotsitov.
Uzbekskij Biologicheskij Zhurnal
,
2
.
13.
Salohiddin o’g’li, M. M., Sovetov, K. T., & Tashanov, O. S. (2024).
DORIVOR
O'SIMLIKLARDAN
OLINADIGAN
DORILARDAN
TABOBATDA
FOYDALANISH.
ОБРАЗОВАНИЕ
НАУКА
И
ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
,
44
(1), 210-212.
14.
Safarovich, T. O. (2024, April). DORI VOSITALARINI TAHLIL
QILISHNING ZAMONAVIY USULLARI. In
Proceedings of International
Conference on Educational Discoveries and Humanities
(Vol. 3, No. 5, pp. 25-
28).
15.
Nematov, S. S., & Tashanov, O. S. (2024). ZAHARLI MЕTALL
KATIONLARINI
MINЕRALIZATDAN
ANIQLASH.
BARIY
BIRIKMALARINI CHO’KMADAN ANIQLASH.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И
ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
,
55
(4), 14-16.
