https://scientific-jl.com/luch/
Часть
-47
_ Том
-3_
июнь
-2025
81
AQLLI UYLAR VA ULARNI MONTAJ QILISH TEXNOLOGIYASI
Qodirova Dilnoza Yusupovna
Ibragimov Shuxratbek Shukuraliyevich
Barziyev Dilshod Sadriddinovich
Abdurahmonov Alisher Abduraxim o’g’li
Farg’ona Shahar 1
-
sonli politexnikumi ta’lim ustalari
Annotatsiya:
Ushbu maqolada zamonaviy aqlli uy texnologiyalarining
tarkibi, afzallik va kamchiliklari, O‘zbekiston sharoitidagi rivojlanishi yoritilgan.
Texnologik taraqqiyotning kundalik hayotga kirib kelishi haqida tahliliy fikrlar
bildiriladi.
Kalit so‘zlar:
Aqlli uy, avtomatlashtirish, texnologiya, xavfsizlik, sensor,
Internet of Things (IoT), boshqaruv tizimi, energiya tejamkorligi.
Kirish
Bugungi kunda axborot texnologiyalari hayotimizning barcha jabhalariga
kirib kelmoqda. Xususan, turar-joylarda qulaylik, xavfsizlik va energiya
tejamkorligini ta'minlashda aqlli uy texnologiyalari (Smart Home Technologies)
tobora ommalashib bormoqda. Aqlli uy
—
bu internetga ulangan,
avtomatlashtirilgan qurilmalar yordamida boshqariladigan zamonaviy yashash
makonidir.
Asosiy qism
Aqlli uyning asosiy komponentlari
Sensorlar va datchiklar
—
harorat, namlik, harakat, gaz, tutun kabi
ko‘rsatkichlarni aniqlaydi.
Markaziy boshqaruv tizimi
—
smartfon ilovasi yoki ovozli buyruqlar orqali
boshqariladi (masalan, Amazon Alexa, Google Assistant, Apple HomeKit).
Avtomatik tizimlar
—
yoritish, isitish, shamollatish, xavfsizlik kamerasi,
eshik qulflari, maishiy texnikalarni avtomatik ravishda boshqaradi.
https://scientific-jl.com/luch/
Часть
-47
_ Том
-3_
июнь
-2025
82
Energiya boshqaruvi
—
elektr energiyasini tejash, quyosh panellari, aqlli
termostatlar yordamida amalga oshiriladi.
Aqlli uylarning afzalliklari:
Qulaylik: Har qanday qurilmani masofadan boshqarish mumkin. Masalan,
yo‘ldan turib isitish tizimini yoqish yoki yoritishni sozlash.
Xavfsizlik: Harakatni aniqlovchi kameralar, eshik va oynalarga o‘rnatilgan
datchiklar bilan uyni doimiy nazorat qilish mumkin.
Energiya tejamkorligi: Yoritish va isitish tizimlari faqat zarur vaqtda ishlaydi.
Nogironligi bo‘lganlar uchun yengillik: Ko‘rish yoki harakatlanishda
muammosi bo‘lgan odamlar uchun mustaqil yashash imkonini yaratadi.
Texnologiyaning salbiy jihatlari:
Narx: Dastlabki xarajatlar yuqori bo‘lishi mumkin.
Maxfiylik muammosi: Ma'lumotlar xavfsizligi tahdidi mavjud. Qurilmalar
internet orqali ishlaganligi sababli, xakerlik xavfi bor.
Texnik nosozliklar: Elektr quvvati yoki internet uzilishi
tizimni to‘xtatib
qo‘yishi mumkin.
O‘zbekiston sharoitida aqlli uylar
O‘zbekistonda ham so‘nggi yillarda yangi qurilayotgan turar
-joylar va
kottejlar orasida aqlli uy texnologiyalariga qiziqish ortmoqda. Xususan, Toshkent,
Samarqand, Buxoro kabi shaharlarda bu borada dastlabki loyihalar amalga
oshirilmoqda.
2. Tizim arxitekturasini tanlash
a) Markaziy (hub asosidagi) yoki taqsimlangan tizim:
Markaziy boshqaruv: Barcha qurilmalar yagona markaz orqali boshqariladi.
Taqsimlangan boshqaruv: Har bir qurilma mustaqil ishlaydi va bir-biriga
ulanadi (Mesh tarmoq).
https://scientific-jl.com/luch/
Часть
-47
_ Том
-3_
июнь
-2025
83
b) Aloqa protokollari:
Wi-Fi, Zigbee, Z-Wave, Bluetooth, KNX, LoRaWAN
–
har birining afzallik
va kamchiliklari bor.
Qurilmalarni tanlash va xarid qilish
Sensorlar: harakat, tutun, gaz, harorat, yorug‘lik datchiklari.Aktuatorlar:
elektr rozetkalar, chiroq yoquvchilar, eshik qulf tizimlari.Kameralar,
signalizatsiya, aqlsiz qurilmalarni aqllantiruvchi adapterlar.Markaziy boshqaruv
paneli yoki mobil ilova (masalan, Smart Life, Tuya, Home Assistant).
4. Elektr va tarmoq montaj ishlari
a) Elektr tizimi tayyorlanadi:
Xavfsizlik uchun avtomatik uzgichlar (AVR) o‘rnatiladi.
Har bir aqlli qurilmaga alohida quvvat liniyasi tortiladi.
b) Internet tarmog‘i:
Wi-Fi router yoki Ethernet kabel bilan tarmoq barpo etiladi.
Mesh Wi-Fi tizimi katta uylarda tavsiya etiladi.
5. Qurilmalarni o‘rnatish
a) Sensor va kameralar joylashtiriladi:
Harakat datchiklari
–
kirish eshiklari, zinapoyalar, yo‘laklarda.
Kamera
–
old eshik, hovli, avtoturargoh.
b) Avtomatlashtirish qurilmalari ulanadi:
https://scientific-jl.com/luch/
Часть
-47
_ Том
-3_
июнь
-2025
84
Aqlli rozetkalar, chiroq o‘chirgichlar, isitish yoki sovitish tizimlariga ulanish.
c) Signalizatsiya va eshik qulf tizimi:
Kodli, barmoq izi yoki yuzni tanish texnologiyalari integratsiya qilinadi.
6. Boshqaruv va dasturlash
Mobil ilova orqali barcha qurilmalar birlashtiriladi.
Harakat yoki vaqtga asoslangan ssenariylar yaratiladi.
Misollar:Harakat sezilsa
–
chiroq yoqilsin.Tongda deraza parda ochilsin,
kechasi esa yopilsin.
Uyda hech kim bo‘lmasa –
barcha chiroqlar va rozetkalar
o‘chiriladi.
7. Testlash va sozlash
Har bir qurilma sinovdan o‘tkaziladi.Qurilmalar o‘zaro sinxronlashtiriladi.
Foydalanuvchiga foydalanish yo‘riqnomasini berish va o‘rgatish.
8. Texnik xizmat va yangilash
Ilovalarni doimiy yangilash.
Qurilmalar uchun zaxira elektr manbai (UPS) o‘rnatish.
Internet uzilishlariga qarshi alternativ kanal (4G modem) qo‘shish mumkin.
Xulosa :Aqlli uylar inson hayotini qulay, xavfsiz va samarali qilish imkonini
beradi. Kelajakda bu texnologiyalar yanada takomillashib, har bir oila uchun arzon
va mavjud bo‘lib qoladi. Biroq, bu boradagi texnologik rivojlanish bilan birga,
maxfiylik va axborot xa
vfsizligi masalalariga ham e’tibor qaratish zarur.Aqlli uy
https://scientific-jl.com/luch/
Часть
-47
_ Том
-3_
июнь
-2025
85
tizimini o‘rnatish –
bu murakkab, ammo foydali jarayon bo‘lib, har bir bosqichi
rejalashtirilgan, xavfsiz va professional darajada bajarilishi kerak. Texnologik
rivojlanish tufayli bu tizimlar endi nafaqat boy qatlam balki keng jamoatchilik
Nogironligi bo‘lganlar uchun yengillik: Ko‘rish yoki harakatlanishda muammosi
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
"Smart Home Automation"
–
John R. Smith, IEEE Press, 2020.
2.
"Internet of Things: A Hands-On Approach"
–
Arshdeep Bahga, Vijay
Madisetti, 2015.
3.
–
zamonaviy texnologiyalar yangiliklari.
4.
O‘zbekiston
Respublikasi
Axborot
texnologiyalari
va
kommunikatsiyalarini rivojlantirish vazirligi (MITC) rasmiy sahifasi
–
–
Internet of Things texnologiyalar portali.
–
Ochiq manbali aqlli uy platformasi.
7.
O‘zbekiston Respublikasi Qurilish vazirligi va “Texnologik montaj”
yo‘riqnomalari.
