https://scientific-jl.com/luch/
Часть
-47
_ Том
-1_
июнь
-2025
350
HUQUQIY ATAMALARNING LEKSIK IZOHI
O’zbekiston Respublikasi Ichki ishlar vazirligi Surxondaryo akademik litseyi
Ona tili va adabiyot va Huquqshunoslik fani o’qituvchisi
Boysariyeva Manzura Yangiboy qizi
Mirzoyusupov Shohrux Shavkatovich
Annotatsiya: Ushbu maqola huquqiy atamalarning leksik izohiga
bag'ishlangan bo'lib, huquq sohasidagi mutaxassislar va talabalar uchun foydali
qo'llanma vazifasini o'taydi. Maqolada huquqiy terminologiyaning o'ziga xos
xususiyatlari, uning aniqligi va noaniqliklari, shuningdek, huquqiy atamalarni
izohlash usullari batafsil tahlil qilinadi. Bundan tashqari, maqolada huquqiy
atamalar lug'atlari va ma'lumot bazalarining ahamiyati ham ko'rib chiqiladi.
Kalit so'zlar: Huquqiy atamalar, leksik izohi, terminologiya, huquqiy lug'at,
aniqlik, noaniqlik, huquqshunoslik, terminologik lug'at, termin, ta'rif.
Huquq sohasi o'ziga xos terminologiyaga ega bo'lgan murakkab va ko'p
qirrali soha hisoblanadi. Huquqiy atamalar
–
bu huquqiy hodisalar, munosabatlar
va tushunchalarni belgilovchi maxsus so'zlar va iboralardir. Ularning aniq va bir
xil ma'noda talqin qilinishi huquqiy amaliyotning muhim shartidir. Lekin, huquqiy
atamalarning leksik izohi har doim ham oddiy emas. Buning bir necha sabablari
bor:
Huquqiy atamalarning ko'p ma'noliligi: Ba'zi huquqiy atamalar bir nechta
ma'noda ishlatilishi mumkin, bu esa ularning talqinini murakkablashtiradi.
Masalan, "shartnoma" atamasi turli sohalarda turlicha ma'noda ishlatilishi mumkin.
Huquqiy atamalarning tarixiy rivojlanishi: Huquqiy atamalar tarixiy
rivojlanish jarayonida o'zgarishi va yangi ma'nolarga ega bo'lishi mumkin. Bu esa
eski hujjatlarni talqin qilishda qiyinchiliklarni keltirib chiqarishi mumkin.
https://scientific-jl.com/luch/
Часть
-47
_ Том
-1_
июнь
-2025
351
Huquqiy atamalarning tilga bog'liqligi: Har bir tilning o'ziga xos huquqiy
terminologiyasi mavjud. Tarjima jarayonida huquqiy atamalarning aniq ma'nosini
saqlab qolish qiyin bo'lishi mumkin.
Huquqiy atamalarning kontekstiga bog'liqligi: Huquqiy atamalarning
ma'nosi kontekstga qarab o'zgarishi mumkin. Shu sababli, huquqiy hujjatlarni
talqin qilishda kontekstni hisobga olish juda muhimdir.
Huquqiy atamalarni izohlash uchun turli usullar qo'llaniladi. Eng keng
tarqalgan usullardan biri
–
ta'riflashdir. Ta'riflashda huquqiy atamaning mazmuni
va chegaralari aniq belgilanadi. Bundan tashqari, huquqiy atamalarni izohlashda
lug'atlar va entsiklopediyalardan foydalanish mumkin. Zamonaviy sharoitda esa,
elektron huquqiy ma'lumot bazalari katta ahamiyatga ega.
Huquqiy atamalarning leksik izohi huquq sohasidagi mutaxassislar, talabalar
va oddiy fuqarolar uchun juda muhimdir. Aniq va bir xil ma'noda talqin
qilinmaydigan huquqiy atamalar huquqiy nizolarga va adolatsizlikka sabab bo'lishi
mumkin. Shuning uchun, huquqiy terminologiyaning aniqligi va bir xilligini
ta'minlash uchun doimiy ravishda ishlash zarur. Bu esa, yangi huquqiy atamalarni
kiritishda ehtiyotkorlikni, mavjud atamalarning izohini takomillashtirishni va
huquqiy lug'atlarni doimiy ravishda yangilab borishni talab qiladi. Faqatgina shu
yo'l bilan huquqiy amaliyotning samaradorligi va adolatliligi ta'minlanishi
mumkin.
Foydalanilgan adabiyotlar ro’yxati
1. Karimov I.A. Barkamol avlod-
O’zbekiston taraqqiyotining poydevori.
Toshkent: “Sharq”, 1998. –
B.63.
https://scientific-jl.com/luch/
Часть
-47
_ Том
-1_
июнь
-2025
352
2.M.Mahmudov. “ O’quv materialini didaktik loyihalash tizimi”.
Pedagogik mahorat 2002-yil. 3-son
3. 2.M.Mahmudov. “ O’quv materialini didaktik loyihalash tizimi”.
Pedagogik mahorat 2003-yil. 1-son
4.M.Ochilov. “Yangi pedagogic texnologiyalar” 2000
-yil
5.Sobirova M.R.”O’zbek tili darslarida interfaol usullardan foydalanish”
6.Ahmedova H.O’zbek tili o’qitishning zamonaviy texnologiyalari.
-Toshkent:
Tafakkur,2012.-96
7. Abdurahmanov G’.,Rustamov H Ona tili.10
-sinf uchun darslik.Toshkent,
“O’qituvchi” nashriyoti,2003
-yil
8.
Tolipov O’, Usmonboeva M. Pedagogik texnologiyalarning tatbiqiy
asoslari.
–
Toshkent: “Fan”, 2006. –
B.261.
9. Ne'matova N., G’ulomov A., Abdurimova M. Ijodiy matn ustida ishlash.
-
Toshkent, “O'qituvchi”, 1997. –
V.48.
10. Ochilov M. Yangi pedagogik texnologiyalar.
–
Qarshi: Nasaf, 2000.
–
B.
11. Roziqov O, Mahmudov M, Adizov B, Hamroev A. Ona tili didaktikasi.
–
Toshent: Yangi asr avlod, 2005. -B.238.
12.
Rajabzoda H, Safarov A. Pedagogik texnologiyalarni o’quv jarayonida
1995. V. 293.
13. Rajabzoda H, Safarov A. Pedagogik texnologiyalarni o’quv jarayonida
samarali qo’llash
-hozirgi zamon ta`limi talabi.
–
Buxoro, 2008.
–
B.36.
https://scientific-jl.com/luch/
Часть
-47
_ Том
-1_
июнь
-2025
353
14. Saidahmedov N. Yangi pedagogik texnologiyalar (nazariya va
amaliyot).
–
Toshkent: Moliya, 2003.
–
B. 358.
15.
Tolipov O’. Ta`lim: o’qituvchi va o’quvchi faoliyati // “Sog’lom
avlod”
jurnali, 2000, № 7
-8, 20-23-betlar.
16.
Tolipov O’.Q, Usmonboeva M. Pedagogik texnologiyalarning tatbiqiy
asoslari.
–
Toshkent: “Fan”, 2006. –
B.262.
