https://scientific-jl.com/luch/
Часть
-47
_ Том
-1_
июнь
-2025
354
QONUN HUJJATLARIDA LEKSIK BIRLIKLARNING
QO'LLANISHI
O’zbekiston Respublikasi Ichki ishlar vazirligi Surxondaryo akademik litseyi
Ona tili va adabiyot va Huquqshunoslik fani o’qituvchisi
Boysariyeva Manzura Yangiboy qizi
Mirzoyusupov Shohrux Shavkatovich
Annotatsiya: Mazkur maqolada qonun hujjatlarida ishlatiladigan leksik
birliklarning o'ziga xos xususiyatlari, aniqlik va bir ma'nolilikka bo'lgan talablar,
terminologiya va uning ahamiyati, shuningdek, tilning tozaligi va uslubiy
jihatlariga e'tibor qaratiladi. Qonun hujjatlarining tushunarli va aniq bo'lishiga
leksik tanlovning ta'siri tahlil qilinadi.
Kalit so'zlar: qonun hujjatlari, leksik birliklar, terminologiya, aniqlik, bir
ma'nolilik, uslub, til tozaligi, huquqiy terminlar, qonunchilik tili.
Qonun hujjatlari
–
davlatning siyosiy irodasi va huquqiy me'yorlarini
ifodalovchi asosiy hujjatlardir. Ularning aniq, tushunarli va bir ma'noli bo'lishi
davlat boshqaruvi va fuqarolarning huquqiy madaniyati uchun juda muhim
ahamiyatga ega. Shu sababli, qonun hujjatlarida ishlatiladigan leksik birliklarning
tanlanishi va qo'llanishiga alohida e'tibor berilishi zarur.
Qonun hujjatlarida leksik birliklarning qo'llanishi bir necha muhim jihatlarni
o'z ichiga oladi:
1. Aniqlik va bir ma'nolilik: Qonun hujjatlarining eng muhim xususiyati
–
uning aniqligi va bir ma'noliligidir. Noaniq yoki ko'p ma'noli so'zlarning
ishlatilishi huquqiy nizolarga, noaniq talqinlarga va adolatsizlikka olib kelishi
https://scientific-jl.com/luch/
Часть
-47
_ Том
-1_
июнь
-2025
355
mumkin. Shu sababli, qonun hujjatlarida imkon qadar aniq, bir ma'noli va
umumbashariy tushuniladigan so'zlar qo'llanishi kerak. Masalan, "ko'p", "kam",
"katta", "kichik" kabi nisbiy ma'noga ega so'zlar o'rniga aniq miqdorlar va
parametrlar keltirilishi afzalroqdir.
2. Terminologiya: Qonun hujjatlari o'ziga xos terminologiyaga ega bo'lib,
ularning aniq va bir ma'noli bo'lishi huquqiy tizimning mustahkamligi uchun
muhim ahamiyatga ega. Terminlarning ta'riflari aniq va tushunarli bo'lishi,
ularning bir xil ma'noda ishlatilishi ta'minlanishi kerak. Noto'g'ri yoki noaniq
terminologiya huquqiy normalarning noto'g'ri talqiniga va qo'llanishiga olib kelishi
mumkin.
3. Tilning tozaligi va uslubiy jihatlar: Qonun hujjatlari tilining toza, sodda
va ravon bo'lishi muhimdir. Ortiqcha murakkab jumla tuzilmalari, adabiyotga xos
ifodalar va she'riy uslublardan qochish lozim. Qonun hujjatlari tushunarli va sodda
tilda yozilishi, oddiy fuqarolar ham osongina tushunishi uchun mo'ljallangan
bo'lishi kerak. Uslubiy bir xillikka rioya qilish ham muhimdir.
4. Zamonaviylashtirish: Tilning rivojlanishi bilan birga, qonun hujjatlaridagi
terminlar va so'zlar ham zamonaviylashtirib borilishi lozim. Eski va
ishlatilmaydigan so'zlar o'rniga zamonaviy va tushunarli sinonimlarni ishlatish
maqsadga muvofiqdir.
Xulosa qilib aytganda, qonun hujjatlarida leksik birliklarning to'g'ri
tanlanishi va qo'llanishi huquqiy tizimning samarali ishlashi uchun juda muhimdir.
Aniqlik, bir ma'nolilik, to'g'ri terminologiya va sodda, tushunarli til
–
bu qonun
hujjatlarining asosiy xususiyatlaridan hisoblanadi. Shu sababli, qonun hujjatlarini
ishlab chiqish va tahrirlash jarayonida leksik birliklarning tanlanishiga alohida
e'tibor berish zarur.
https://scientific-jl.com/luch/
Часть
-47
_ Том
-1_
июнь
-2025
356
Foydalanilgan adabiyotlar ro’yxati
1. Karimov I.A. Barkamol avlod-
O’zbekiston taraqqiyotining poydevori.
Toshkent: “Sharq”, 1998. –
B.63.
2.M.Mahmudov. “ O’quv materialini didaktik loyihalash tizimi”.
Pedagogik mahorat 2002-yil. 3-son
3. 2.M.Mahmudov. “ O’quv materialini didaktik loyihalash tizimi”.
Pedagogik mahorat 2003-yil. 1-son
4.M.Ochilov. “Yangi pedagogic texnologiyalar” 2000
-yil
5.Sobirova M.R.”O’zbek tili darslarida interfaol usullardan foydalanish”
6.Ahmedova H.O’zbek tili o’qitishning zamonaviy texnologiyalari.
-Toshkent:
Tafakkur,2012.-96
7. Abdurahmanov G’.,Rustamov H Ona tili.10
-sinf uchun darslik.Toshkent,
“O’qituvchi” nashriyoti,2003
-yil
8.
Tolipov O’, Usmonboeva M. Pedagogik texnologiyalarning tatbiqiy
asoslari.
–
Toshkent: “Fan”, 2006. –
B.261.
9. Ne'matova N., G’ulomov A., Abdurimova M. Ijodiy matn ustida ishlash.
-
Toshkent, “O'qituvchi”, 1997. –
V.48.
10. Ochilov M. Yangi pedagogik texnologiyalar.
–
Qarshi: Nasaf, 2000.
–
B.
11. Roziqov O, Mahmudov M, Adizov B, Hamroev A. Ona tili didaktikasi.
–
Toshent: Yangi asr avlod, 2005. -B.238.
12.
Rajabzoda H, Safarov A. Pedagogik texnologiyalarni o’quv jarayonida
https://scientific-jl.com/luch/
Часть
-47
_ Том
-1_
июнь
-2025
357
1995. V. 293.
13. Rajabzoda H, Safarov A. Pedagogik texnologiyalarni o’quv jarayonida
samarali qo’llash
-hozirgi zamon ta`limi talabi.
–
Buxoro, 2008.
–
B.36.
14. Saidahmedov N. Yangi pedagogik texnologiyalar (nazariya va
amaliyot).
–
Toshkent: Moliya, 2003.
–
B. 358.
15.
Tolipov O’. Ta`lim: o’qituvchi va o’quvchi faoliyati // “Sog’lom
avlod”
jurnali, 2000, № 7
-8, 20-23-betlar.
16.
Tolipov O’.Q, Usmonboeva M. Pedagogik texnologiyalarning tatbiqiy
asoslari.
–
Toshkent: “Fan”, 2006. –
B.262.
