https://scientific-jl.com/luch/
Часть
-46
_ Том
-5_
июнь
-2025
377
“QOŃRATLI QIZ TÁRBIYA.”
(1917- 1963)
Ózbekistan Mámleketlik Konservatoriyası Nókis filialı “Ulıwma kásiplik hám
social gumanitar pánler kafedrası”
Kórkem ónertanıw qániygeligi
2-kurs studenti
Muratbaeva Rayxan
Ilimiy basshı:
Kamalova G. M.
Annotaciya:
Bul maqalada Qaraqalpaqstan xalıq artisti, Ózbekstan
Respublikasına xızmet kórsetken artist Qaraqalpaqstanda esrtada hám teatr
óneriniń rawajlanıwında ózinıń úlesin qosqan kórkem
-
óner wákili Tárbiya
Jolımbetovanıń ómiri hám dóretiwshilik jolı haqqında aytıp ótiledi.
Tayanısh sózler:
Mektep, muzıka, kórik tańlawlar, mádeniyat kúnleri, xalıq
qosıqları, teatr, saxna, spektakller.
Аннотация:
В этой статье рассказывается о жизни и творческом пути
Народной артистки Каракалпакстана, Заслуженной артистки Республики
Узбекистан, представителя искусства Тарбии Жолымбетовой, внесшей
значительный вклад в развитие театрального искусства в Каракалпакстане.
Ключевые слова:
Школа, музыка, конкурсы, дни культуры, народные
песни, театр, сцена, спектакли.
Annotation:
This article discusses the life and creative journey of Tarbiya
Jolimbetova, People's Artist of Karakalpakstan and Honored Artist of the Republic
of Uzbekistan, a representative of the arts who contributed to the development of
theatrical art in Karakalpakstan.
Keywords:
School, music, competitions, culture days, folk songs, theater,
stage, performances.
Qaraqalpaqstanda qosıqshılıq kórkem óneriniń rawajlanıwına úlken úles
qosqan jáne bir qosıqshılarımızdan biri óziniń shıraylı rólleri menen xalqımız
https://scientific-jl.com/luch/
Часть
-46
_ Том
-5_
июнь
-2025
378
kewlinen orın alǵan Qaraqalpaq xalıq artistı Tárbiya Jolımbetova 1917
-
jıldıń
báhárinde Qońırat rayonında dıyxan shańaraǵında dúnyaǵa keledi. Ol 4
-
jasınan
baslap ata-
anasınan ayrılıp tuwısqan jigit aǵası Uzaqbaydıń qolında tárbiyalanadı,
kishkeneliginen qosıq aytıwǵa júdá qızıǵadı. Tárbiya Jolımbetovanıń tárbiyası
menen ti
kkiley jigit aǵası shuǵıllanǵan.
Jigit aǵası Uzaqbay Jolımbetov
1902-
jılı dúnyaǵa kelgen. Uzaqbay
jaslayınan shaqqan, záberdes jigit bolıp xalıq ushın belsene xızmet etken.
Tárbiyanıń basqa baǵıwshısı bolmaǵanlıqtan jigit aǵası Uzaqbay pútkil ómiri
dawamında ata
-
anası ornına qarındasına ǵamxorlıq etken. Uzaqbay Jolım
betov
juwapkershilikli lawazımlarda, urıs jılları Shımbay rayonında rayonlıq atqarıw
komiteti baslıǵınıń orınbasarı al keyin ómiriniń aqırına shekem kegeyli rayonınıń
“Rayvodxoz” baslıǵı bolıp jumıs alıp baradı. Tárbiya kórkem ónerge jaslayınan
qızıǵıp úlken saxnalardı árman etkenligi sebepli aǵası onıń rayın qaytarmay
Qońırat rayonına atalas aǵayinleriniń aldına jiberedi. Onıń talantın kórgen Qońırat
kalxoz teatrınıń basshıları Tólek hám Allambergen Sarıbaevlar 15 jasar Tárbiyanı
1932-
jılı teatrǵa jumısqa alǵan. Qaraqalpaq Mámleketlik teatrınıń direktorı Asan
Begimov Qońırat rayonına barǵanında jas xosh hawaz qızdıń ónerine tán qalıp,
1934-
jılı Tórtkól rayonındaǵı Mámleketlik teatrda jumıs islewdi usınıs etken Sol
jılları saxnada qoyılǵan U. Gadjibekovtıń “
Arshin mal-
alan”, G. Zafariydıń
“Xalima”, S. Májitovtıń Baǵdagúl, K. Yashinnıń “Gúlsara” spektakllerinde A.
Shamuratova, T. Raxmanova menen birge bas
róllerdi oynap koncertlerde qosıq
hám oyınlardı sheber atqarıwshılıǵı menen keń jámiyetshilikke tanıla basladı.
1936-
jılı Moskvadaǵı mámleketlik teatr óneri institutınıń Qaraqalpaq
studiyasına qosımsha oqıwshılar qabıl etilgende teatrda islep atırǵan talantlı
jaslardan Y. Sharipov, S. Xojaniyazov, M. Mátjanov, P. Áwezova, Y.
Allamuratova G. Shaxmuratovalar menen bi
rge Tárbiya Jolımbetovada oqıwǵa
jiberilip ol jerde K.S. Stanislaviskiydıń shákirtleri professor O. I. Pijova, B. V.
Babikov, V. A. Bronskaya sıyaqlı tájiriybeli ustazlardan tálim aladı.
https://scientific-jl.com/luch/
Часть
-46
_ Том
-5_
июнь
-2025
379
1939-
jıldıń iyul ayında oqıwın pitkerip kelgennen keyin teatrda islegen
jıllarında T. Jolımbetova 30 dan aslam spektaklde róller oynap, hár qıylı jastaǵı
hám xarakterli hayal
-
qızlardıń obrazların dóretti. “Arshın mal
-
alan” Gúlshexra,
Aygúl
-
Abat”
Názigúl, “Skapennıń hiylesi”
Zerbinetta, “Jarlılıq ayıp emes”
Lyoba, “Súymegenge súykenbe” Qansha, “Ǵáriyp ashıq”
Aqsha hám basqa da
obrazlardı sheberlik penen oynap tamashagóyler kewlinen orın aldı. 1957
-
jılı
Tashkent qalasında ótkerilgen Qaraqalpaq ádebiyatı hám kórkem óneri on
kúnliginiń juwmaqları boyınsha pikir alısıwda Ózbekstannıń jetekshi sınshıları
menen qánigeleri teatrdıń ulıwma jetiskenlikleri menen bir qatarda Y. Sharipov, Y.
Mamutov, T. Raxmanova, G. Sherazieva, T. Jolımbetovalardıń atqarıw
sheb
erliklerin oǵada joqarı bahaladı.
Teatrdıń turmısı júdá ózgeshe artistler kúni boyı paxta atızlarında bolıp paxta
teriwge járdemlesip keshte spektakllerde oynaydı. Artistlerdıń spektakllerde
oynaytuǵın kiyimleri de joq edi. Gezeklesip awılma
-
awıl barıp kiyim jiynaydı.
Spektaklden soń sol kiyimlerdi iyelerine alıp barıp tapsırıwda olardın moynına
júklengen.
Erteń keshte bolatuǵın spektaklge kiyim jiynaw gezegi Tárbiya menen
Sulıwǵa keldi.
Ekewi awıldan shıǵıp ketip hár jerden kiyimler jiynap keletuǵın bolǵan,
olarǵa da bul kiyimlerdi jiynaw ańsat emes awıl shetinde kórgen adamlar qız balaǵa
teatr óneri tuwrı kelmeydi dep úylerinde bar kiyimlerin de bermey jiberse bazı
birewler bolsa qaytarıp alıp keliw shárti menen úyinde bar milliy kiyimlerin berip
jiberedi eken solay etip qızlar tawǵan kiyimlerin alıp pesin waqtında teatrǵa jetip
keldi.
Kelgennen keyin Tólek aǵa ǵa awıl aralap tawıp kelgen kiyimlerin kórsetedi.
Sol waqıtta Tólek aǵa “Baǵdagúl” pyessasına tayarlıq kóriw ushın olarǵa ról
bólistirip beredi. Hám Tárbiya Baǵdagúl obrazın al Sulıw bolsa Baǵdagúldıń anası
obrazların oynaydı.
Aradan biraz waqıt ótkennen keyin, biri qız, biri kempir lipasın
https://scientific-jl.com/luch/
Часть
-46
_ Том
-5_
июнь
-2025
380
kiyip
saxnaǵa shıqtı, bulardı saxnada kórgen Tólek aǵa:
-
qáne, onda tayarlıqtı
basladıq –
dedi.
Tárbiya menen Sulıwdıń teatr ónerine degen qızıǵıwshılıǵı hám
súyispenshiligi sol dárejede bálet bolǵanlıǵı sebepli 1934
-
jılı Tárbiya Jolımbetova
Túrtkól teatrına jumısqa shaqırıladı, 1936
-1939-
jılları Moskvadaǵı Gits institutına
kirip
sol jerde oqıwın pitkerip
Tárbiya Jolımbetova Moskvadaǵı oqıwın joqarı
dárejede tamamlap Nókis qalasına qaytıp keledi, bul waqıt aralıǵında 1940
-
jılı
Ózbekistan hám Qaraqalpaqstan kompozitorı Alımjan Xalimov Qaraqalpaqstanǵa
kórkem ónerdiń rawajlanıwına járdem beriw ushın jónetilgen edi, ol
Qaraqalpaqstanǵa kelgennen keyin Tárbiya menen birgelikte házirgi Berdaq
atındaǵi Qaraqalpaq Mámleketlik Akademiyalıq muzıkalı teatrında jumıs islep
júredi, solay etip Alımjan Xalimov penen Tábiya Jolımbetova ekewi shańaraq
qurıp
Shańaraqta bir ul perzent Sarvar Xalimov dúnyaǵa keledi. Bunday shańaraqta
tálim
-
tárbiya alǵan Sarvar da ata
-
ana jolın dawam etiwdi qáleydi biraq
mádeniyattıń basqa tárepine jandasadı. Ol texnikaǵa qızıqqanlıǵı sebepli Tashkent
qalasında bilim alıp keli
p 1966-
jılı Ózbekstan hám Qaraqalpaqstan
Respublikalarınıń xalıq artisti Rayxan Saparova menen turmıs quradı. Alımjon
Xalimov penen Tárbiya Jolımbetovanıń shańaraq aǵzaları hámmesi mádeniyat
tarawınıń insanları bolıp teatr turmısı menen jasap tamashagóyler kewlinen tereń
orın alǵan.
Tárbiya Jolımbetovanıń ulıwma ómiri dawamında islegen miynetleri ushın,
Qaraqalpaqstanda saxna óneriniń rawajlanıwındaǵı jemisli miynetleri húkimetimiz
tárepinen joqarı bahalanıp 1950
-
jılı Qaraqalpaqstan xalıq artisti, 1957
-
jılı
Ózbekistan Respublikasına xızmet kórsetken artist húrmetli ataqları berildi.
Tárbiya Jolımbetova ómirin zaya jasaǵan joq kóplegen róllerdi atqardı, xalıq
namaların atqarıp keyin jámiyetshilik aldında tanıldı, degen menen sum ájel onı
1963-
jılı 46
-
jasında alıp ketti.
https://scientific-jl.com/luch/
Часть
-46
_ Том
-5_
июнь
-2025
381
Paydalanılǵan ádebiyatlar:
1.
T.Adambaeva
“Qaraqalpaq muzıkasınıń tariyxınan” “Qaraqalpaqstan”
baspası 1985
-
jıl.
2.
T.Adambaeva
“Revolyuciyaǵa shekemgi qaraqalpaq muzıkası”
“
Qar
aqalpaqstan” baspası 1985
-
jıl
.
3.
Kamalova, G. (2023). QÁLEMI ÓTKIR KOMPOZITOR (D. Djańabaeva
dóretiwshilik jolı).
Вестник музыки и искусства
,
1
(2), 37-39...
4.
Charshemov J. Problems of Using Karakalpak Folklore in Composers
//Vital Annex: International Journal of Novel Research in Advanced
Sciences.
–
2023.
–
Т
. 2.
–
№. 3. –
С
. 270-273.
5.
Charshemov J. A REVIEW OF MARKABAY JIEMURATOV'S WORK
//Modern Science and Research.
–
2023.
–
Т
. 2.
–
№. 10. –
С
. 818-821.
6.
Niyazbaeva A., Kamalova G. ÓZBEKISTON XALQ BAXSHISI
QALLIEV TEŃELBAY GENJEBAEVICH IJODI //Общественные
науки в современном мире: теоретические и практические
исследования. –
2023.
–
Т. 2. –
№. 7. –
С. 22
-24.
