https://scientific-jl.com/luch/
Часть-43_ Том-2_ Апрел-2025
235
IJTIMOIY-GUMANITAR FANLARNI TEST SAVOLLARINI TUZISHDA
ALGORITMIK YONDASHUV
Mardayev Nurmurod Gulmurodovich
Xasanov Muxiddin Kamildjanovich
O‘zbekiston Respublikasi Ichki ishlar vazirligi Surxondaryo akademik litseyi
o‘qituvchilari
E-mail: nurmerod-x@mail.ru.
Annotatsiya: Ushbu maqolada ijtimoiy-gumanitar fanlarda test savollarini
algoritmik yondashuv asosida tuzishning ilmiy-nazariy va amaliy jihatlari
yoritilgan. Mazkur yondashuv ta'lim jarayonida o‘quvchilarning nafaqat bilim
darajasini, balki tahliliy va tanqidiy fikrlash qobiliyatini aniqlashda muhim
metodologik vosita sifatida qaralmoqda. Bloom taksonomiyasi asosida ishlab
chiqilgan savollar tizimi testlarning sifatini oshirishga xizmat qiladi. Maqolada
real statistik ma’lumotlar asosida algoritmik yondashuvning samaradorligi
asoslab berilgan hamda o‘qituvchilar uchun amaliy tavsiyalar taqdim etilgan.
Kalit so‘zlar: Algoritmik yondashuv, test savollari, Bloom taksonomiyasi,
baholash, ijtimoiy fanlar, tanqidiy fikrlash, tahliliy savollar, test metodologiyasi.
Kirish
So‘nggi yillarda ta'lim tizimida baholashning obyektivligi va sifatini
ta’minlash dolzarb masalaga aylangan. Ayniqsa, ijtimoiy-gumanitar fanlar — tarix,
huquqshunoslik, falsafa, pedagogika singari sohalarda test savollarining
mazmunan mukammalligi ta’lim natijalariga bevosita ta’sir ko‘rsatadi. Shu
boisdan testlarni algoritmik yondashuv asosida tuzish masalasi o‘z dolzarbligini
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-43_ Том-2_ Апрел-2025
236
oshirmoqda. Bu yondashuv o‘quvchilarning fikrlash darajasini aniqlashda yangi
imkoniyatlar yaratadi.
Algoritmik yondashuvning mohiyati va asoslari
Algoritmik yondashuv — bu savollarni bosqichma-bosqich murakkablashgan
shaklda tuzish orqali o‘quvchi bilimini chuqur baholashga yo‘naltirilgan metodik
yondashuvdir. Ushbu tamoyil Bloom taksonomiyasi asosida shakllangan bo‘lib,
quyidagi bosqichlarni o‘z ichiga oladi:
Algoritmik daraja | Ta’limiy maqsad | Savol turi
-------------------|------------------------------|---------------------------------------------
A1 | Faktlarni yoddan aytish | “Qachon?”, “Kim?”, “Qayerda?”
B1 | Tushunishni aniqlash | Sabab-oqibat, oddiy tahlil
C1 | Murakkab tahlil va xulosa chiqarish | Solishtirish, sabab-topish, xulosa
chiqarish
D1 | Tanqidiy fikrlash va baholash | Voqealarga munosabat, manba asosida
baholash
Ijtimoiy fanlarda yondashuvning qo‘llanilishi
Tarix fanida:
Test savollari tarixiy faktlar, sabab-oqibat bog‘liqligi, manba asosidagi tahlillarni
o‘z ichiga oladi.
Misollar:
- A1: Amir Temur qachon Samarqandni poytaxt qildi?
- C1: Temuriylar davlatining barqarorligiga ta’sir qilgan omillarni aniqlang.
Huquqshunoslikda:
O‘quvchilar nafaqat huquqiy me’yorlarni eslab qoladi, balki real vaziyatlarni
huquqiy tahlil qilishga o‘rganadi.
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-43_ Том-2_ Апрел-2025
237
Misollar:
- A1: Jinoyat kodeksining 28-moddasi nimalarni belgilaydi?
- D1: Quyidagi voqeaga huquqiy baho bering...
Statistik natijalar va tahlil
2023-yilda Respublika ta’lim markazi tomonidan o‘tkazilgan monitoring
natijalari quyidagicha:
- Oddiy savollar bilan baholashda o‘quvchilarning 56% i to‘g‘ri javob bergan;
- Algoritmik asosda tuzilgan testlarda bu ko‘rsatkich 72% ga yetgan;
- Tanqidiy tafakkurni talab qiladigan savollarga to‘g‘ri javob berganlar ulushi
41% ni tashkil qilgan.
Bu ma’lumotlar algoritmik yondashuvning ta’lim sifati va fikrlash ko‘nikmalarini
baholashdagi afzalliklarini isbotlaydi.
Amaliy tavsiyalar
1. Test savollarini A1–D1 algoritmik bosqichlarga ko‘ra tuzish tavsiya etiladi.
2. Tarix va huquq kabi fanlarda savollarni manba asosida berish tanqidiy fikrlashni
rag‘batlantiradi.
3. Savollarni AI tizimlari yoki statistik modellar orqali tekshirish ularning aniqligi
va balansini oshiradi.
4. Har bir mavzu uchun algoritmik darajadagi savollardan iborat kichik test
banklarini shakllantirish foydalidir.
Xulosa
Ijtimoiy-gumanitar fanlarda test savollarini algoritmik yondashuv asosida
tuzish nafaqat ta’limning mazmuniy sifati, balki o‘quvchilarning fikrlash va tahliliy
ko‘nikmalarini rivojlantirishda ham muhim ahamiyatga ega. Bu yondashuv
yordamida nafaqat faktlarni eslab qolish, balki bilimni tahlil qilish, umumlashtirish
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-43_ Том-2_ Апрел-2025
238
va baholash imkoniyati yaratiladi. Shu boisdan algoritmik yondashuv zamonaviy
test metodologiyasining ajralmas qismi sifatida qaralishi lozim.
Foydalanilgan adabiyotlar
1. Bloom B. Taxonomy of Educational Objectives. McKay, 1956.
2. Usmonov A.V. Test sinovlarida metodik yondashuv. Toshkent, 2020.
3. O‘zbekiston Respublikasi Xalq ta’limi vazirligi huzuridagi RTM
hisobotlari, 2023.
4. Saidov A.X. Huquqiy bilimlar asoslari. Toshkent, 2022.
5. Safarov N. Tarixiy tafakkur va tanqidiy fikrlash asoslari. Andijon, 2021.
