https://scientific-jl.com/luch/
Часть-43_ Том-1_ Май-2025
86
SUD QARORLARINING IJROSI VA DAVLAT MAJBURIYATI:
FUQAROLIK-HUQUQIY KAFOLATLAR
Azirbaev Salamat Kuanishbaevich
Qoraqalpoq davlat universiteti yurisprudensiya tálim yónalishi yuridika
fakulteti 3-kurs talabasi.
Tel raqami: +998 90 700-68-62
Email:
Annotatsiya: Ushbu maqolada sud qarorlarining ijro etilishi, davlatning
majburiy ijrodagi roli va fuqarolik-huquqiy kafolatlar tizimi tahlil qilinadi. Sud
qarorlarini ijro etishda davlat organlarining ishtiroki, majburiy ijro choralarining
samaradorligi va ularning fuqarolarning huquqlarini himoya qilishdagi o‘rni
ko‘rib chiqiladi. O‘zbekiston Respublikasida sud qarorlarini ijro etishning
amaliyoti va qonunchiligida mavjud bo‘lgan muammolar tahlil qilinadi. Xalqaro
tajribalardan olingan misollar orqali ijro etish tizimini takomillashtirishning
yo‘llari ko‘rsatiladi.
Kalit so‘zlar: sud qarorlari, ijro, davlat majburiyati, fuqarolik-huquqiy
kafolatlar, ijro etish, O‘zbekiston qonunchiligi, xalqaro tajribalar, majburiy ijro,
ijtimoiy adolat.
Kirish
Sud qarorlari faqat adliya tizimining poydevori emas, balki fuqarolarning
huquqlarini himoya qilishda, shuningdek, ijtimoiy tartibni saqlashda hal qiluvchi
omil hisoblanadi. Biroq, sud qarorining faqat chiqarilishi emas, balki uni ijro etish
jarayoni ham katta ahamiyatga ega. Sud qarori ijro etilmasa, bu, faqatgina huquqiy
jabrni emas, balki ijtimoiy ishonchni ham yo‘qotish xavfini keltirib chiqaradi.
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-43_ Том-1_ Май-2025
87
O‘zbekiston Respublikasida sud qarorlarini ijro etish jarayoni davlat
majburiyati bilan amalga oshiriladi, ya'ni davlat tomonidan ijro etish choralari
ko‘riladi. Sud qarorlari ijrosining samarali amalga oshirilishi fuqarolarning
huquqlarini himoya qilishda muhim vosita bo‘lib, bunday jarayonlar fuqarolik-
huquqiy kafolatlar bilan mustahkamlanadi.
Shavkat Mirziyoyevning so‘zlariga ko‘ra, “Sud tizimi faqatgina adolatli
qarorlar chiqarish bilan cheklanmasdan, ularning ijrosini ta’minlashda ham
mustahkam bo‘lishi kerak”. Bu fikr sud qarorlarini ijro etish jarayonining nafaqat
rasmiy, balki amaliy ahamiyatini ham anglatadi.
Sud qarorlarini ijro etish jarayoni
Sud qarorlarini ijro etish jarayoni fuqarolik-huquqiy tartibda amalga oshiriladi
va u juda murakkab bir necha bosqichni o‘z ichiga oladi. Ijro etishning asosiy
bosqichlari quyidagilardan iborat:
Ijro hujjatining tayyorlanishi: Sud qarori chiqarilgandan so‘ng, ijro hujjati
(ijro orderi) tayyorlanadi. Ijro hujjati faqatgina sud tomonidan tasdiqlanib, ijro
etilishi kerak. Bu hujjat sud qarorini ijro etishning huquqiy asosi hisoblanadi.
Ijrochi tomonidan ijro etish: Ijrochi – bu davlat organi, masalan, davlat
ijrochisi, sud qarorining ijrosini amalga oshirish bilan shug‘ullanadi. U, odatda,
qaror ijrosini amalga oshirish uchun davlat majburiyatlarini bajaradi.
Ijro etishda majburiy choralarning qo‘llanilishi: Agar ijro etilayotgan shaxs
qarorni o‘z vaqtida bajarmasa, sud tomonidan mulkni musodara qilish, bank
hisobvarag‘ini muzlatish, majburiy to‘lovlar kiritish va boshqa ijro choralariga
murojaat qilinadi. Shuningdek, yuridik shaxslar uchun ham bunday ijro etish
choralari amalga oshiriladi.
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-43_ Том-1_ Май-2025
88
Shunday qilib, sud qarori ijrosini ta’minlash faqat sud organlari emas, balki
boshqa davlat organlari ham ishtirok etishini taqozo etadi.
Davlat majburiyati va fuqarolik-huquqiy kafolatlar
Sud qarorlarining ijro etilishida davlatning majburiy ijro roli juda katta.
Davlat majburiyati sud qarorlarini faqat qonuniy va ma’qul tarzda ijro etilishini
ta’minlashda ahamiyatga ega. Shu bilan birga, fuqarolik-huquqiy kafolatlar,
shaxsning huquqlarini himoya qilishda va sud qarorlarining to‘g‘ri ijro etilishida
kafolat vazifasini o‘taydi.
Fuqarolik huquqiy kafolatlar quyidagilardan iborat:
Ijro etishning qonuniyligi: Har bir ijro harakati qonun asosida amalga
oshiriladi. Ijrochi va sud tomonidan ko‘riladigan barcha chora-tadbirlar qonun
doirasida bo‘lishi kerak, shu bilan birga, fuqarolar va yuridik shaxslarning
huquqlari buzilmasligi zarur.
Shaxsiy huquqlarning himoyasi: Sud qarorini ijro etish jarayonida
fuqarolarning shaxsiy huquqlari va erkinliklari saqlanishi lozim. Ijro jarayoni faqat
huquqiy norma va qarorlar asosida olib boriladi.
Ijro etishning shaffofligi va oshkoraligi: Ijro etish jarayonining har bir
bosqichi ochiq va shaffof bo‘lishi kerak. Fuqarolar va shaxslar ijro jarayoniga doir
barcha ma’lumotlarga ega bo‘lishi zarur.
Ijtimoiy adolatni ta’minlash va fuqarolarni himoya qilish uchun ushbu
kafolatlar muhim ahamiyatga ega.
Xalqaro tajribalar va O‘zbekiston qonunchiligida mavjud bo‘shliqlar
Xalqaro tajriba sud qarorlarini ijro etishdagi samaradorlikni oshirishda muhim
rol o‘ynaydi. Yevropa Ittifoqi mamlakatlarida sud qarorlarini ijro etish jarayoni
ancha takomillashgan va sud qarorlarining ijrosiga nisbatan majburiyatlar,
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-43_ Том-1_ Май-2025
89
shuningdek, javobgarlik yuqori darajada bo‘lgan. Misol uchun, Fransiyada
majburiy ijro tizimi orqali qarorlar aniq va samarali bajariladi.
AQShda esa ijrochi faoliyatida xususiy sektor ham ishtirok etadi. Bu esa ijro
etish jarayonining tezligini va samaradorligini oshirishga yordam beradi.
O‘zbekiston qonunchiligida esa sud qarorlarining ijrosi ba’zan kechikishi
mumkin. Bu, asosan, quyidagi omillarga bog‘liq:
Ijro etish tizimining ayrim bo‘shliqlari: Sud qarorlarini ijro etish jarayonida
ba’zi huquqiy va amaliy muammolar mavjud. Masalan, ijro jarayonidagi
shaffoflikni oshirish, mulkni musodara qilish amaliyotida samaradorlikni
ta’minlash kerak.
Davlat va xususiy sektor o‘rtasidagi o‘zaro aloqalar: Xalqaro tajribani
inobatga olgan holda, O‘zbekiston qonunchiligiga xususiy ijrochilarni ham jalb
qilish mumkin, bu esa ijro jarayonini tezlashtirishi mumkin.
Shu sababli, O‘zbekiston qonunchiligini xalqaro tajribaga asoslanib
takomillashtirish zarur.
Xulosa
Sud qarorlarini ijro etish jarayoni har bir davlatda eng muhim huquqiy
institutlardan biridir. O‘zbekiston Respublikasida sud qarorlarining ijro etilishidagi
mavjud muammolarni hal qilish uchun xalqaro tajribalarni o‘rganish va fuqarolik-
huquqiy kafolatlarni mustahkamlash zarur. Davlatning majburiy ijrodagi roli
fuqarolarning huquqlarini himoya qilishda, shuningdek, ijtimoiy adolatni
ta’minlashda muhim ahamiyatga ega.
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-43_ Том-1_ Май-2025
90
Foydalanilgan adabiyotlar
1)
O‘zbekiston Respublikasi Fuqarolik kodeksi
2)
O‘zbekiston Respublikasi Fuqarolik protsessual kodeksi
3)
J. N. Roberts. Civil Enforcement and Judicial Remedies, London,
2020
4)
T. Svensson. International Law and Civil Enforcement, Stockholm,
2022
5)
European Judicial Network, Cross-border Enforcement of Judgments,
EU, 2021
