https://scientific-jl.com/luch/
Часть
-46
_ Том
-6_
июнь
-2025
453
BOLANI VOYAGA YETKAZISHDA OILA TARBIYASINING O‘RNI
Sayidova Dilfuza Elmurodovna
Samarqand viloyati Kattaqurg
‘
on tumani MMTBga qarashli 29-
umumiy oʻrta
taʼlim maktabi
amaliyotchi psixologi
Jumayeva Mastura Ziyadovna
Samarqand viloyati Kattaqurg
‘
on tumani MMTBga qarashli 28-
umumiy oʻrta
taʼlim maktabi
amaliyotchi psixologi
Annotatsiya:
Yosh avlodni barkamol, sog‘lom, Vatan tuyg‘usini xis qila
oladigan shaxs qilib voyaga etkazish, birinchi navbatda, oila psixologik muhitiga
va ota-
onaga bog‘liqdir. Bola uchun oiladagi sog‘lom ijtimoiy
- psixologik muhit,
madaniy-ma`naviy va axloqiy qadriyatlar, an`analar, ijtimoiy-hayotiy tajribalar,
ko‘nikma va malakalar manbaidir. Oila sog‘lom, barkamol insonni tarbiyalab
voyaga etkazishda jamiyat oldida mas`uldir.
Kalit so‘z:
oila-jamiyat, barkamol avlod, tarbiya
o‘
cho
g‘
i, bola tarbiyasi,
farzandlar, axloq-odob,psixologik muhit, psixologik iqlim.
Farzandlarimiz ongida elu yurtga, Vatanga muhabbat tuyg‘ulari oilada, biz
yashab turgan mahalladan shakllanadi. Yurtimizning ertangi kuni, tinch va
osoyishta hamda obod bo‘lishi eng avvalo mana shu kichik jamiyatda o‘sib
-
unayotgan farzandlarimizga bog‘liq.
Qaysi oilada, qaysi mahallada tarbiya yaxshi
yo‘lga qo‘yilsa, o‘sha oila, o‘sha mahalla gullab
-yashnaydi, ertangi kuni tinch va
osoyishta bo‘ladi. O‘
zbek oilasi a`zolarning barchasini savodxon, hozirgi
imkoniyatlar ta’sirida o‘g‘
il va qizlar bilimli, fikr mulohazali, topqir, ishbilarmon,
aql-zakovati b
o‘
lib voyaga etmoqdalar.
Bola tarbiyasining ilk saboqlari haqida atoqli
o‘
zbek pedagogi Abdulla
Avloniy
o‘zining “Turkiy guliston yoxud Axloq” kitobida quyidagi ibratli
https://scientific-jl.com/luch/
Часть
-46
_ Том
-6_
июнь
-2025
454
o‘g‘itlarni aytgan edi: “Tarbiyani tug‘
ilgan kundan boshlamak, vujudimizni
quvatlantirmak, zexnimizni ravshanlashtirmak lozim” desak xató bo‘
lmaydi.
Ushbu jarayonga, ya’ni tarbiya masalasiga o‘z vaqtida jiddiy e’tibor qaratmasak,
ertaga kech bo‘lishi, tuzatib bo‘lmas darajadagi oqibatlarga olib kelishi mumkin.
Zero, q
o‘shimcha qilgan holda tarbiya borasida taniqli ma’rifatparvar Abdulla
Avloniyning “Tarbiya biz uchun yo hayot –
yo mamot, yo najot
–
yo halokat, yo
saodat
–
yo falokat masalasidir” degan so‘zl
arini aslo unutmasligimiz lozim.6
Oilada kattalarning obr
o‘
si q
o‘
rqitish asosida emas, balki samimiylik,
o‘
zaro
hurmat-ehtirom zamiriga qurilishi maqsadga muvofiqdir.Oila a`zolarining inoqligi,
o‘
zaro hamjihatligi, kiyinish madaniyati, mehnat faoliyati,
o‘
zga kishilar
t
o‘g‘
risidagi suhbatlari va ularning boshqa sifat hamda fazilatlari bolaning mur
g‘
ak
tasavvuriga yangi timsollarni olib kiradi.
Oila tarbiyasi bolaning kelajakda kim b
o‘lib yetishishida muhim o‘rin tutadi,
bola dastlab oilada jamiyatning qiyofasini quradi, b
o‘
lajak fuqaroning huquq va
burchlari, dunyoqarashi va axloqiy qarashlari oilada shakllanadi, shu asosda jisman
va ruhan kamol topib boradi. Bola uchun oiladagi so
g‘
lom ijtimoiy-ruxiy muhit,
madaniy-ma`naviy va axloqiy qadriyatlar, an`analar, ijtimoiy-hayotiy tajribalar,
k
o‘
nikma va malakalar manbaidir. Bu oilaviy tarbiya jarayonida sayqallanib
boradi, tarbiyaning mohiyati kishini hayotga tayyorlashdan iborat b
o‘
lib,
tarbiyaning mazmuni, y
o‘
nalishi, maqsadi va vazifasi kishilarning ijtimoiy
munosabatlariga bo
g‘
liq. Kishi shu munosabatlarga asosan hayotga biron-bir
tarzda qaraydigan b
o‘
ladi, tafakkuri orqali olamni anglaydi va
o‘
zining unga
nisbatan munosabatini shakllantiradi, muayyan axloq mezonlari ruhida tarbiya
topadi, chunki oilaviy tarbiya ijtimoiy tarbiyaga nisbatan bolalarning ruhiy
olamiga, hissiyoti va tuy
g‘
ulariga chuqur ta`sir k
o‘
rsatadi.
Oiladagi ma`naviy-ruhiy muhit, bola tarbiyasida
g‘
oyat muhim ahamiyatga
ega b
o‘
lib, oila a`zolarining turmush tarzi k
o‘
p hollarda farzandlarning ruhiy
https://scientific-jl.com/luch/
Часть
-46
_ Том
-6_
июнь
-2025
455
kayfiyati, tasavvuri va xissiyotlarini belgilab beradi. Demak oila so
g‘
lom,
barkamol insonni tarbiyalab voyaga etkazishda jamiyat oldida mas`uldir. Oilada
tarbiya topgan xar bir inson har jihatdan umuminsoniy ahloqiy, ilmiy, e`tiqod va
boshqa sohalarda kamolatga yetgan hislatlarni
o‘
zida mujassamlashtirgan b
o‘
lishi
lozim, kamolot sari intilgan kishi asta-sekin olamni,
o‘
zligini taniy boshlaydi.
Komillik insonning adolatli b
o‘
lishi, haqiqat va yaxshilikka intilishi,
vijdonan pok,
o‘
z hatolarini anglab, ulardan xalos b
o‘
lishga xarakat qilishi
demakdir, ma`naviyatni boyitish, iymon-e`tiqodli, aql-zakovatli b
o‘
lish kishilarni
g‘
aflatdan uy
g‘
otadi, barcha ezgu tilaklarini r
o‘
yobga chiqaradi. Yosh avlodni
barkamol, so
g‘
lom, Vatan tuy
g‘
usini xis qila oladigan shaxs qilib voyaga etkazish,
birinchi navbatda, oilaga va ota-onaga bo
g‘
liqdir. Yosh avlodda kelajakka b
o‘
lgan
ishonch xissini uy
g‘
otish uchun esa, ajdodlarimizning ma`naviy-axloqiy merosini
chuqur
o‘
rgatish, ularning iste`dodi va qobiliyatini buyuk maqsadlar sari
y
o‘
naltirish maqsadga muvofiqdir. Masalan, oilalarda moddiy boylikning
k
o‘
payishi, undan ota-onalar va bolalarning not
o‘g‘
ri foydalanishi,
o‘
smirlarning
bir qismida hayotga iste`molchilik, boqimandalik nuqtai-nazardan qarashni,
tubanlikni, xudbinlikni keltirib chiqaradi, mehnatsiz boylik orttirish kayfiyati
kuchayadi. Farzand tarbiyasida ota-onaning muomalasi muhim o'rin tutadi. Bola
ota-ona tomonidan qo'pol, dag'al so'zlar eshitib, kaltak yeb, psixologik taziqlar
bilan katta bo'lsa, bu uning tabiatiga salbiy ta'sir qiladi.
Normal oilaviy muhit, bolani kitob oʻqishga, mehnat qilishga oʻz vaqtida
jalb etish ham Oila tarbiyasining muvaffaqiyati garovidir.Bolalarni barkamol inson
qilib yetishtirishda maktabni oila bilan bogʻlamasdan muvaffaqiyatga erishib
boʻlmaydi. Shuning uchu
n Oila tarbiyasida maktab va ota-
onalar oʻrtasidagi taʼlim
tarbiyaga oid birgalikdagi ishlari katta ahamiyatga ega. Har bir ota-ona oila
tarbiyasida oʻzlarining burch va masʼuliyatlarini chuqur anglashlari lozim. Normal
oilaviy muhit, bolani kitob oʻqishga, mehnat qilishga oʻz vaqtida jalb etish ham
https://scientific-jl.com/luch/
Часть
-46
_ Том
-6_
июнь
-2025
456
Oila tarbiyasining muvaffaqiyati garovidir. Bolalarni barkamol inson qilib
yetishtirishda maktabni oila bilan bogʻlamasdan muvaffaqiyatga erishib boʻlmaydi.
Shuning uchun Oila tarbiyasida maktab va ota-
onalar oʻrtasidagi taʼlim tarbiyaga
oid birgalikdagi ishlari katta ahamiyatga ega. Oilada ma`naviy-ruhiy hotirjamlik,
o‘
zaro totuvlik xukmron b
o‘
lsa, oila a`zolari bir-birlariga
g‘
amx
o‘
r b
o‘
lsalar, bola
tarbiyasining tayanch nuqtasini topa olsalar, bunday muhit bola tarbiyasiga ijobiy
ta`sir etadi va ular farzandlariga haqiqiy baxt hadya etadilar, bu bilan ishimizda
rivojlanish, jamiyatimizda ol
g‘
a siljish b
o‘
ladi. Xulosa qilib aytish mumkinki,
mustahkam ma'naviy immunitetga ega, psixolagik iqlimi yaxshi b
o‘lgan o‘zining
fikrlarini bemalol ayta oladigan, yuqori marralarga erishuvchan yoshlarni
tarbiyalash uchun ota-ona, oila muhiti juda katta ahamiyat kasb etadi.
Hammamizga ma'lumki,yoshlarning ma'naviy dunyosini zaharlashga qaratilgan
turli xavf-xatarlar kuc
hayib borayotgan bugungi kunda o‘zining kimligini, qanday
bebaho meros vorislari ekanini teran anglab, ona yurtga muhabbat va sadoqat hissi
bilan yashaydigan, imon-e'tiqodi mustahkam yosh avlodgina muqaddas
zaminimizni yot va A.F
itratning «Oila yoki oila boshqarish tartiblari» asarida
oilaviy hayotning ayrim masalari xususida. Toshkent, 1996-yil. 88 bet. begona
ta'sirlardan saqlashga, Vatanimizni har tomonlama ravnaq toptirishga o‘z hissasini
qo‘sha oladi.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1. A.Fitratning «Oila yoki oila boshqarish tartiblari» asarida oilaviy hayotning
ayrim masalari xususida. Toshkent, 1996-yil. 88 bet.
2. Turkiy Guliston yoxud axloq" Abdulla Avloniy Toshket- 2008
3. “Zamonaviy oilada, farzand tarbiyasida milliy va umuminsoniy qadriyatlarni
shakllantirish masalalari” «Mahalla va oila nashriyoti» Toshkent –
2021 4
4. Мусурманова О. Оила маънавияти –
миллий ғурур. –
Тошкент:
“Ўқитувчи”, 2000. –
Б. 60.
