Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
46-son_1-to’plam_Iyun -2025
256
ISSN:3030-3621
INTERAKTIV O‘QITISH USULLARI ORQALI INGLIZ TILINI
O‘RGANISH DARAJASINI OSHIRISH
Djabbarova Sitora
ISFT instituti Samarqand filiali
“Ijtimoiy-gumanitar fanlar” kafedrasi o‘qituvchisi
Annotatsiya:
Global integratsiya jarayonining jadallashuvi natijasida ingliz
tilini puxta bilish bugungi kunda nafaqat ilmiy, balki kasbiy sohalarda ham zaruratga
aylangan. An’anaviy til o‘rgatish yondashuvlari – grammatik qoidalarni yodlash va
so‘z boyligini oshirishga urg‘u beruvchi metodlar – ko‘pincha kommunikativ
kompetensiyani rivojlantirishda yetarli samara bermaydi. Ushbu maqolada interaktiv
o‘qitish usullarining ingliz tilini o‘rgatishdagi o‘rni va ta’siri chuqur tahlil qilinadi.
Unda rol o‘yinlari, "brainstorming" (fikrlar bo‘roni), keys-stadiyalar (amaliy
vaziyatlar tahlili) hamda multimedia loyihalari kabi strategiyalar orqali talabalarni
faol ishtirokga jalb qilish muhimligi ko‘rsatib o‘tiladi. Bunday yondashuvlar nafaqat
nutq erkinligi va aniqligini oshiradi, balki tanqidiy fikrlash, jamoaviy ishlash va
madaniy xabardorlikni ham rivojlantiradi.
Kalit so‘zlar
: interaktiv ta’lim, ingliz tilini o‘rganish, rol o‘yinlari, fikrlar
bo‘roni, keys-stadiya, talabani jalb qilish, kommunikativ kompetensiya, ta’limda
texnologiya, madaniy xabardorlik, faol o‘rganish
.
Zamonaviy, tez o‘zgarayotgan dunyoda ingliz tilida bemalol muloqot qila olish
qobiliyati muhim hayotiy ko‘nikmaga aylangan. Globalizatsiya kuchaygan sari ingliz
tili shunchaki fan emas, balki kasbiy va ijtimoiy muloqot vositasi sifatida tobora
dolzarb ahamiyat kasb etmoqda. Shu sababli, ingliz tilini o‘qitishda nafaqat nazariy
bilimlar, balki amaliy nutq ko‘nikmalariga e’tibor qaratish zarur. Interaktiv o‘qitish
usullari aynan shu ehtiyojlarga javob beradigan samarali pedagogik yondashuv sifatida
shakllangan bo‘lib, o‘quvchi shaxsiga yo‘naltirilgan, faol ishtirokni talab qiladigan
ta’lim muhitini yaratadi [1].
Interaktiv o‘qitish metodlariga umumiy nazar
. “Interaktiv” atamasi ikki
tomonlama muloqotni anglatadi. Bunda o‘quvchi ma’lumotni faqat qabul qiluvchi
emas, balki faol ishtirokchi sifatida ishtirok etadi. Til o‘rgatish kontekstida bu
yondashuv o‘zaro hamkorlik, o‘qituvchi va o‘quvchilar o‘rtasida o‘zaro ta’sir,
mas’uliyat almashuvi va tanqidiy fikrlash jarayonlarini rag‘batlantiradi.
Interaktiv metodlar qatoriga quyidagilar kiradi:
rol o‘yinlari,
fikrlar bo‘roni,
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
46-son_1-to’plam_Iyun -2025
257
ISSN:3030-3621
keys-stadiya metodlari,
guruhli munozaralar,
bahslar (debate),
multimedia loyihalari,
topshiriqqa asoslangan ta’lim [2].
Ushbu metodlar hayotiy muloqot vaziyatlarini simulyatsiya qilgan holda o‘quvchilarda
real sharoitda tilni qo‘llashga bo‘lgan ishonch va ko‘nikmalarni rivojlantiradi.
Metodlar va texnikalar tahlili
1.
Rol o‘yinlari
.
Rol o‘yinlari – bu real hayotdagi holatlarni tasvirlaydigan, talabalarni turli rollarga
kirib, ingliz tilida muloqot qilishga undaydigan mashqdir. Bu usul o‘quvchilarga
og‘zaki nutqni xavfsiz muhitda sinab ko‘rish imkonini beradi. Rol o‘yinlari ssenariy
asosida yoki improvizatsion tarzda o‘tkazilishi mumkin. Har ikki shakl ham o‘ziga xos
maqsadga xizmat qiladi: ssenariy asosidagilar til strukturasi va nutq madaniyatini
mustahkamlasa, improvizatsion o‘yinlar erkinlik va moslashuvchanlikni rivojlantiradi
[3].
Misollar:
Telefon suhbati
: Talabalar vizual signallarsiz gaplashishni o‘rganadilar, bu esa
tinglab tushunish va aniqlikni oshiradi.
Do‘kondagi xarid
: Ayniqsa, boshlang‘ich bosqichdagi o‘quvchilar uchun
foydali bo‘lib, tranzaksion til va odob doirasidagi iboralarni o‘rganishga xizmat
qiladi.
Shunday mashg‘ulotlar orqali o‘quvchilar nazariy bilimlarni amaliyotda qo‘llab,
kommunikativ kompetensiyasini shakllantiradi [4].
2. Brainstorming (Fikrlar bo‘roni)
. Bu usul o‘quvchilarda ijodiy fikrlash, so‘z
boyligini kengaytirish va nutq ravonligini oshirishga xizmat qiladi. Talabalar erkin fikr
bildiradi, noto‘g‘ri javobdan qo‘rqmaydi, bu esa til o‘rganishda muhim omil sanaladi.
Misollar:
Ko‘p funksiyali buyumlar
: O‘quvchilar oddiy buyum uchun noodatiy ishlatish
variantlarini aytadilar – bu tasavvurni oshiradi.
“So‘z bombasi” o‘yini
: Talabalar navbat bilan so‘z aytadilar, vaqt tugashidan
oldin aytishga ulgurmaslik “mag‘lubiyat” hisoblanadi. Bu esa lug‘at boyligini
tezda faollashtirishga yordam beradi [5].
3. Keys-stadiya metodi
. Bu yondashuv talabalarni real hayotdagi murakkab
muammolarni hal qilishga undaydi. Bu orqali til o‘rganish fanlararo bilimlar bilan
uyg‘unlashadi.
Misollar:
Byudjetga mos sayohat rejalashtirish
Madaniyatlararo tadbir tashkil etish
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
46-son_1-to’plam_Iyun -2025
258
ISSN:3030-3621
Ijaraga uy tanlash bo‘yicha baholash
Bu usul tanqidiy fikrlash, tahliliy ko‘nikmalar, ingliz tilida murakkab fikrlarni izohlash
malakalarini rivojlantiradi.
4. Guruhli munozaralar va bahslar
. O‘quvchilar o‘z fikrlarini ifoda qilish, asoslash,
fikr almashish orqali faol muloqotga kirishadi. Munozaralar tinglash va gapirish
ko‘nikmalarini rivojlantirsa, bahslar mantiqiy fikrlash, erkin so‘zlash va ishonchli
gapirish malakalarini kuchaytiradi [6].
Interaktiv metodlarning afzalliklari
Faol ishtirok
: O‘quvchilar o‘quv jarayonida faol bo‘lib, materialni chuqurroq
o‘zlashtiradilar.
Motivatsiyaning oshishi
: Talabalar qiziqarli va hayotga yaqin vazifalar orqali
o‘rganishga bo‘lgan ishtiyoqni kuchaytiradilar.
Tanqidiy fikrlash
: Muammoni hal qilish va tahliliy topshiriqlar o‘quvchini
mustaqil fikrlashga undaydi.
Madaniy ong
: Bahs va loyiha ishlari madaniyatlararo elementlarni qamrab
olgani bois, talabalar boshqa xalqlar madaniyatiga nisbatan empatiya hosil
qiladilar.
Individuallashtirilgan ta’lim
: Interaktiv texnologiyalar yordamida darslarni
o‘quvchining ehtiyojlariga moslab tashkil qilish mumkin [7].
Texnologiyalar va interaktivlik
. Zamonaviy ta’lim texnologiyalari interaktiv
metodlarni joriy qilishni yangi bosqichga olib chiqdi. Interaktiv doskalar, mobil
ilovalar, onlayn hamkorlik vositalari multimodal o‘rganish imkoniyatini yaratadi.
Misollar:
Onlayn rol o‘yinlari (Zoom, Google Meet orqali)
Dars paytida interaktiv test va so‘rovnomalar
Google Docs kabi platformalarda jamoaviy yozuv mashqlari
Bunday raqamli integratsiyalar darsni zamonaviylashtiribgina qolmay, uni ko‘proq
qamrovli va qiziqarli qiladi [8].
Interaktiv o‘qitish metodlari zamonaviy til o‘rganish jarayonida muhim o‘rin egallaydi.
Ayniqsa ingliz tilini o‘rganishda bu metodlar faqat nazariy bilimlarni emas, balki
hayotiy va amaliy ko‘nikmalarni rivojlantirishga xizmat qiladi. An’anaviy
yondashuvlar – ya’ni grammatik qoidalarni yodlash va passiv eshitish orqali o‘rganish
– bugungi global muloqotga tayyor kadrlar yetishtirishda yetarli emas. Interaktiv
yondashuv esa o‘quvchini passiv tinglovchidan faol ishtirokchiga aylantiradi. Bu esa
o‘z navbatida ta’lim sifatining oshishiga, o‘quvchining mustaqil fikrlashi va erkin ifoda
qila olish qobiliyatining shakllanishiga olib keladi [9].
Tahlillar shuni ko‘rsatadiki, rol o‘yinlari, keys-stadiyalar, guruhli bahslar va ijodiy
loyihalar orqali tashkil etilgan darslar talabalarni til muhitiga jalb qiladi. Bunday
yondashuvlar faqat dars davomida emas, balki undan tashqarida ham o‘z ustida
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
46-son_1-to’plam_Iyun -2025
259
ISSN:3030-3621
ishlashga undaydi. Shuningdek, interaktiv metodlar o‘quvchilarning psixologik
to‘siqlarini – ya’ni xatodan qo‘rqish, noto‘g‘ri gapirishdan uyat hissi – bartaraf etishga
yordam beradi. Interaktiv metodlar ham individual, ham jamoaviy ishlashga mos
kelgani bois, har bir o‘quvchining o‘ziga xosligini e’tiborga olgan holda ta’limni
moslashtirish imkonini beradi.
Shu o‘rinda o‘qituvchining roli ham alohida ahamiyat kasb etadi. O‘qituvchi –
o‘quvchini mustaqil izlanishga, muloqotga kirishishga, savol berishga va muhokama
qilishga rag‘batlantiruvchi asosiy figuradir. Shu sababli pedagoglarning o‘zlari ham
interaktiv metodlardan foydalanishni o‘rganishlari va doimiy ravishda malaka oshirib
borishlari zarur [10].
Xulosa qilib aytganda, interaktiv o‘qitish usullari zamonaviy ingliz tilini o‘rgatishda
eng samarali yondashuvlardan biri sifatida qaralishi lozim. Bu metodlar faqat
grammatika va lug‘at boyligini o‘rgatish bilan cheklanib qolmay, balki tanqidiy
fikrlash, ijodkorlik, madaniy savodxonlik, ijtimoiy hamkorlik va kommunikativ
kompetensiyalarni rivojlantirishga xizmat qiladi. Shu boisdan, interaktiv metodlar
asosida tashkil etilgan darslar orqali nafaqat samarali til o‘rganish ta’minlanadi, balki
kelajakda xalqaro miqyosda raqobatbardosh, madaniy jihatdan sezgir, ijtimoiy faol va
mustaqil fikrlovchi shaxslarni shakllantirish mumkin bo‘ladi.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
Atamurodova G.Sh. (2024). BOSHLANG‘ICH SINF O‘QUVCHILARIDA
TO‘G‘RI TALAFFUZ KO‘NIKMALARINI SHAKLLANTIRUVCHI O‘QUV
TOPSHIRIQLAR TIZIMI. Наука и инновация, 2(20), 33–38. извлечено от
https://inlibrary.uz/index.php/scin/article/view/46652
2.
Atamurodova G.Sh. (2024). BOSHLANG‘ICH SINF O‘QUVCHILARIDA
TO‘G‘RI TALAFFUZ KO‘NIKMALARINI SHAKLLANTIRUVCHI O‘QUV
TOPSHIRIQLAR TIZIMI. Наука и инновация, 2(20), 33–38. извлечено от
https://inlibrary.uz/index.php/scin/article/view/46652
3.
Atamurodova G.Sh. (2024). BOSHLANG‘ICH SINFDA MATN USTIDA
ISHLASH ORQALI TO‘G‘RI TALAFFUZ KO‘NIKMALARINI HOSIL
QILISHDA FONETIK MASHQ VA TOPSHIRIQLARDAN FOYDALANISH.
Академические исследования в современной науке, 3(29), 5–11. извлечено от
https://inlibrary.uz/index.php/arims/article/view/50256
4.
Atamurodova G.Sh. EDUCATIONAL TASKS THAT DEVELOP THE SKILLS
OF CORRECT PRONUNCIATION IN ELEMENTARY GRADES. (2024).
International Journal of Advance Scientific Research, 4(06), 107-114.
https://doi.org/10.37547/ijasr-04-06-17
5.
Tursunova M. E. LINGVISTIK MULOQOT MADANIYATI MAZMUNI VA
TUSHUNCHASI.
(2024).
Ustozlar
Uchun,
57(2),
325-329.
https://pedagoglar.org/02/article/view/2196
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
46-son_1-to’plam_Iyun -2025
260
ISSN:3030-3621
6.
Ҳайдарова
Ирода
Анарбаевна.
(2023).
ПАРАДИГМАТИЧЕСКОЕ
СВОЙСТВО МОРФЕМ В УЗБЕКСКОМ, РУССКОМ И АНГЛИЙСКОМ
ЯЗЫКАХ. IJTIMOIY FANLARDA INNOVATSIYA ONLAYN ILMIY
JURNALI,
3(12),
70–74.
Retrieved
from
https://www.sciencebox.uz/index.php/jis/article/view/8838
7.
Nafisa, K., & Kamola, A. (2024). The Problem Of Teaching Students Lexical And
Phraseological Features In Translation Studies Of Phrasal Verbs In English And
Uzbek Languages. Eurasian Journal Of Academic Research, 4(10), 39-42.
8.
Nafisa, K., & Matluba, D. (2023). Psychological And Pedagogical Aspects Of
Research Into The Problem Of Bilingual Foreign Language Teaching. Conferencea,
31-34.
9.
Tasheva, D. S., & Kubaeva, N. A. (2022). Modern educational technologies in the
aspect of a student-centered approach in teaching foreign languages. Eurasian
Journal of Learning and Academic Teaching, 12, 35.
10.
Tasheva Dilorom, Djanzakova Matluba. The role of literary text in teaching the
Russian language. International Multidisciplinary Conference. Manchester,
England. 25th December 2023. -p.19.
