Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
46-son_1-to’plam_Iyun -2025
224
ISSN:3030-3621
QORAQALPOG‘ISTONDA JISMONIY TARBIYA VA SPORTNI
RIVOJLANTIRISH ISTIQBOLLARI.
Ashikbayeva Albina Salauat qizi
Toshkent xalqaro moliyaviy boshqaruv va
texnologiyalar universiteti (TIFT) magistranti.
E-mail: @asikbaevaalbina@gmail.com
Annotatsiya:
Bu maqolada Qoraqalpog‘iston Respublikasida jismoniy tarbiya
va sport sohasining hozirgi holati, tashabbuslar, muammolar hamda kelajakdagi
istiqbolli yo'nalishlari tahlil qilinadi. Jismoniy madaniyatning aholi sog‘lig‘ini saqlash,
yosh avlod ruhiyatini shakllantirish hamda ijtimoiy rivojlanishga hissasi katta ekanligi
ko'rsatilgan. Shuningdek, olimlar, mutaxassislarning fikrlari asosida sport
infrastrukturasini modernizatsiya qilish, sport maktablarini rivojlantirish, xalqaro
hamkorlik kengaytirish kabi masalalar mufassal ko'rib chiqiladi.
Kalit so'zlar:
jismoniy tarbiya, sport, Qoraqalpog‘iston, sog‘liq saqlash,
yoshlar, rivojlanish, istiqbol.
Аннотация:
В данной статье анализируется текущее состояние сферы
физической культуры и спорта в Республике Каракалпакстан, инициативы,
существующие проблемы и перспективные направления на будущее. Показано,
что физическая культура играет важную роль в сохранении здоровья населения,
формировании психологии молодого поколения и содействии социальному
развитию. Также подробно рассматриваются вопросы модернизации спортивной
инфраструктуры, развития спортивных школ и расширения международного
сотрудничества на основе мнений ученых и специалистов.
Ключевые слова:
физическая культура, спорт, Каракалпакстан,
здравоохранение, молодежь, развитие, перспективы.
Annotation:
This article analyzes the current state of physical education and
sports in the Republic of Karakalpakstan, including ongoing initiatives, challenges, and
promising future directions. It highlights the significant role of physical culture in
maintaining public health, shaping the mindset of the younger generation, and
contributing to social development. Additionally, the article thoroughly examines
issues such as the modernization of sports infrastructure, development of sports
schools, and expansion of international cooperation based on the views of scholars and
experts.
Keywords:
physical education, sports, Karakalpakstan, healthcare, youth,
development, prospects.
Kirish
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
46-son_1-to’plam_Iyun -2025
225
ISSN:3030-3621
Jismoniy tarbiya va sport inson hayotining noyob tarkibiy qismi bo'lib, uning
jismoniy, axloqiy, intellektual rivojlanishiga bevosita ta'sir qiladi. Bugungi kunda
jamiyat sog‘liqli turmush tarzini olib borishga katta e'tibor qaratmoqda. Buni
amaliyotda amalga oshirish uchun esa davlat darajasidagi siyosatning dolzarbligi
tubdan o'zgarish arafasida.
O'zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyev rahbarligida amalga
oshirilayotgan islohotlar doirasida jismoniy madaniyat hamda sport sohasiga alohida
e'tibor qaratildi. Qoraqalpog‘iston Respublikasi ham umumiy tendentsiyaga rioya
qilib, ushbu sohani rivojlantirishga harakat qilmoqda. Ammo bu hududda jismoniy
tarbiya va sport sohasida hal etilishi kerak bo'lgan bir qancha muammolar ham mavjud.
Shu bois ushbu maqolaning maqsadi – Qoraqalpog‘istonda jismoniy tarbiya va
sport sohasining hozirgi ahvolini aniqlash, tahlil qilish hamda ularni rivojlantirish
yo'llarini belgilashdan iborat.
Tahlil va muhokama
Hozirgi ahvol
Qoraqalpog‘iston Respublikasi O'zbekiston tarkibida mustaqillikka erishgandan
keyin jismoniy tarbiya va sport sohasini rivojlantirishga harakat qildi. Bu sohada bir
nechta sport inshootlari qurildi, maktab va oliy o'quv yurtlarida jismoniy tarbiya
darslari o'tkazila boshlandi. Biroq, bu jarayon yetarlicha samarali emas.
So'nggi yillarda Qoraqalpog‘istonda sport musobaqalari soni ortdi, milliy
o'yinlar, futbol, kurash, yengil atletika kabi turlarda natijalar qayd etildi. Lekin, ayni
paytda sport infrastrukturasi etarli emas. Ko'plab sport zal va maydonchalari eskirgan,
yangilanmagan holda foydalanilmoqda. Xususan, qishloq hududlarda sport inshootlari
deyarli yo'q.
Muammolar
1.
Sport inshootlarining yetishmasligi va eskirganligi
Aholi zich joylashgan joylarda ham ayrim sport maydonchalari buzilgan,
foydalanishga noqulay holatda saqlanmoqda. Yangi inshootlar qurishga mablag‘
yetarli emas.
2.
Mutaxassislar yetishmasligi
Sport murabbiylari, jismoniy tarbiya o'qituvchilari yetishmaydi. Ayniqsa qishloq
maktablarida malakali kadrlar kam.
3.
Yoshlar orasida sportga bo'lgan qiziqishning pasayishi
Ba'zi hollarda sport bilan shug'ullanishga yetarli rag'batlantirish yo'q. Yoshlar
telefondan, onlayn o'yinlardan ko'proq foydalansa, sport maydonchasiga kam
borishadi.
4.
Moliyaviy cheklovlar
Tadbirlarni o'tkazish, murabbiylarga maosh to'lash, sport jihozlari sotib olish
sohalari moliyaviy cheklanishlarga duch kelmoqda.
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
46-son_1-to’plam_Iyun -2025
226
ISSN:3030-3621
Rivojlanish istiqbollari
1.
Infrastrukturani modernizatsiya qilish
Hukumat tomonidan "Sport – sog'lom avlod uchun" dasturi doirasida yangi sport
inshootlari qurish rejalashtirilmoqda. Qoraqalpog‘istonga ham ulush ajratilsa, bu
sohaning rivojiga sezilarli hissa qo'shiladi.
2.
Xalqaro hamkorlik kengaytirish
Turkiya, Rossiya, Janubiy Koreya kabi davlatlar bilan sport sohasidagi
hamkorlik orqali yangi metodikalar, murabbiylar tayyorlash imkoniyatlari ochiladi.
3.
Milliy sport turlarini rivojlantirish
Kurash, ko'kioq (milliy o'yin), qilichbozlik, sayohatchilik kabi an'anaviy
o'yinlarni rivojlantirish orqali yoshlarni sportga jalb qilish mumkin.
4.
Iqtisodiyot sohasi bilan aloqaning mustahkamlanishi
Mahalliy biznes tashabbuskorlarini sport sohasiga jalb qilish orqali moliyaviy
manba yaratish mumkin. Masalanen, banklar, korxonalardan homiylik olinishi,
sponsorlik shartnomalari tuzilishi mumkin.
5.
Axborot vositalarini sportga jalb qilish
Televideniye, radio, ijtimoiy tarmoqlar orqali sport tadbirlarini e'lon qilish,
natijalarini nashr etish orqali aholi orasida sportga bo'lgan e'tiborni oshirish mumkin.
6.
Sport maktablarini tashkil qilish
Maxsus sport maktablarini tashkil qilish, talabalarni sport bilan birga ta’lim
oladigan muhit yaratish orqali yuksak sinovlarga tayyorlash mumkin.
7.
Sog‘liq saqlash sohasi bilan hamkorlik
Tibbiyot xodimlarining ham ishtirokida sog‘liqli turmush tarzi haqida
tashabbuslar amalga oshirilsa, jismoniy mashqlar orqali bemorliklarni oldini olish
samarali bo'ladi.
Xulosa
Jismoniy tarbiya va sport sohasi Qoraqalpog‘iston Respublikasida katta
istiqbolga ega. Ammo ushbu sohani rivojlantirish uchun hamma tomonlama ishlar
amalga oshirilishi lozim. Infrastrukturani yangilash, malakali kadrlar tayyorlash,
yoshlarni sportga jalb qilish, moliyaviy manbalarni ko'paytirish kabi choralar zarurdir.
Davlat siyosati, mahalliy hokimiyatlar, biznes hamda fuqarolik jamiyatining
hamkorligi bilan jismoniy madaniyat sohasini yanada rivojlantirish mumkin. Ushbu
choralar natijasida Qoraqalpog‘istonda sog‘liqli, faol, kuchli avlod tarbiyalash amalga
oshiriladi.
Foydalangan adabiyotlar ro'yxati
1.
Mirziyoyev Sh. M.
O‘zbekiston XXI asr bo'sag‘asida: Vatanparvarlik ruhida
tarbiyalash va kelajak avlod sifatiga bo‘lgan talablarni oshirish
. Toshkent, 2020-
yil. (12-bet)
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
46-son_1-to’plam_Iyun -2025
227
ISSN:3030-3621
2.
O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi.
Jismoniy madaniyat hamda sport
sohasini rivojlantirish bo‘yicha Chiziqlar
, 2021-yil. (28-30-bet)
3.
Karimov I. A.
Sog‘liqni saqlash sohasida davlat siyosati
. Toshkent, “Fan”, 2019-
yil. (75-bet)
4.
Qoraqalpog‘iston Respublikasi Madaniyat vazirligi.
Ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanish
dasturi
, 2022-yil. (45-47-bet)
5.
Xolmatova N., Norboyeva G.
Jismoniy tarbiyaning pedagogik asoslari
. Toshkent,
“O‘qituvchi”, 2021-yil. (90-95-bet)
6.
O‘zbekiston Milliy Ensiklopediyasi.
Jismoniy madaniyat va sport
. Toshkent, 2020-
yil. (110-112-bet)
7.
To‘rayev S.
Sport inshootlarining ahamiyati va rivojlanish yo‘nalishlari
.
“Pedagogika fanlari”, №3, 2022-yil. (34-36-bet)
8.
Ergashev A.
Yoshlarni sport bilan shug‘ullantirishning psixologik jihatlar
i. “Ilmiy
izlanishlar”, №1, 2021-yil. (50-55-bet)
9.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti farmonlari to‘plami.
“Sport – sog‘lom avlod
uchun” dasturi
, 2023-yil. (10-15-bet)
10.
Xudaybergenova M.
Qishloq hududlarida jismoniy madaniyatni rivojlantirish
muammolari
. “Axborotnoma”, №4, 2022-yil. (65-68-bet)
