Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
47-son_3-to’plam_Iyun -2025
77
ISSN:3030-3621
YO‘L HARAKATI XAVFSIZLIGINI TA’MINLASHDA YO‘L
CHIZIQLARINING TUTGAN O‘RNI VA ULARNING ASOSIY TURLARI
Xasanov Ulug'bek A'zimjon o'g'li
Farg'ona viloyati Quva tuman politexnikumi
“Yo'l harakati qoidalari va harakat
xavfsizligi" fani o'qtuvchisi
Annotatsiya:
Yo‘l chiziqlari transport vositalarining harakatlanish tartibini
belgilash, yo‘lovchilarning xavfsizligini oshirish, shuningdek, tartib-intizomni
saqlashda muhim ahamiyat kasb etadi. Ushbu maqolada doimiy va vaqtinchalik,
uzluksiz va uzlukli chiziqlar, shuningdek, ularning rang va shakliga qarab farqlari
haqida batafsil ma’lumot beriladi.
Kalit so‘zlar
: uzluksiz chiziq, uzlukli chiziq, vaqtinchalik belgilash, transport,
harakat tartibi, yo‘lovchi xavfsizligi, yo‘l chiziqlari, yo‘l harakati, xavfsizlik.
Abstract:
Road markings play an important role in determining the movement
of vehicles, increasing the safety of passengers, as well as maintaining order. This
article provides detailed information about permanent and temporary, continuous and
intermittent lines, as well as their differences in color and shape.
Keywords:
continuous line, continuous line, temporary marking, transport,
movement order, passenger safety, road markings, traffic, safety.
KIRISH
Yo‘l chiziqlari zamonaviy yo‘l harakati tizimining ajralmas qismi bo‘lib,
ularning to‘g‘ri va aniq chizilishi transport oqimini tartibga solishda, haydovchi va
piyodalarning xavfsizligini ta’minlashda muhim rol o‘ynaydi. Yo‘l chiziqlari turli
rang, shakl va joylashuviga qarab harakat ishtirokchilariga kerakli ma’lumotlarni
beradi va ularning harakatini muvofiqlashtiradi. Har bir haydovchi yo‘l chiziqlarining
ma’nosini to‘g‘ri tushunib, ularga qat’iy amal qilishi orqali yo‘l harakati
madaniyatining oshishiga va yo‘l-transport hodisalarining kamayishiga hissa qo‘shadi.
Shu bois yo‘l chiziqlarining ahamiyati har doim yuqori baholanishi lozim.
MUHOKAMA
Yo‘l chiziqlari yo‘l harakati ishtirokchilariga muayyan ko‘rsatmalar beruvchi
grafikli belgilardir. Ular asfalt qoplamasiga maxsus bo‘yoqlar bilan chiziladi va
harakatni muvofiqlashtirishda muhim vosita hisoblanadi. Yo‘l chiziqlari odatda oq,
sariq yoki boshqa ranglarda bo‘lib, har birining o‘ziga xos ma’nosi mavjud.
Yo‘l chiziqlari yo‘l harakatini tartibga solish, haydovchilar va piyodalarning
xavfsizligini ta’minlash, to‘qnashuvlar oldini olish, transport oqimini muvozanatlash
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
47-son_3-to’plam_Iyun -2025
78
ISSN:3030-3621
kabi vazifalarni bajaradi. Ayniqsa, tungi va yomon ob-havo sharoitlarida yo‘l chiziqlari
haydovchining yo‘lni aniqlashiga yordam beradi.
Yo‘l chiziqlarining turlari
Uzluksiz chiziq. Bu chiziq yo‘l harakatining qat’iy chegarasini belgilaydi. Uni
bosib o‘tish taqiqlanadi. Ko‘pincha qarama-qarshi yo‘nalishli harakatni ajratishda
ishlatiladi.
Uzlukli chiziq. U harakat ishtirokchilariga chiziqni kesib o‘tishga ruxsat beradi.
Masalan, yo‘l o‘zgartirishda, burilishda yoki quvib o‘tishda ishlatiladi.
Ikki chiziqli belgilar. Ular odatda bir tomoni uzluksiz, ikkinchi tomoni uzlukli
bo‘lgan chiziqlar shaklida bo‘ladi. Bu holatda faqat uzlukli tomon harakat
ishtirokchisiga chiziqni kesib o‘tishga ruxsat beradi.
Vaqtinchalik yo‘l chiziqlari. Yo‘l ta’mirlash ishlari vaqtida qo‘llaniladi. Ular
odatda sariq rangda bo‘lib, doimiy chiziqlardan ustun hisoblanadi. Ya’ni haydovchi
sariq vaqtinchalik chiziqlarga rioya qilishi lozim.
Yo‘lak belgilari. Piyodalar yo‘lagi (zebra), velosiped yo‘lagi va boshqa maxsus
belgilar harakat xavfsizligini oshiradi. Piyodalar uchun mo‘ljallangan chiziqlar
haydovchilarga to‘xtash zaruriyatini bildiradi.
Ranglar va ularning ma’nolari
Oq chiziqlar – doimiy va asosiy yo‘l belgilari sifatida ishlatiladi.
Sariq chiziqlar – vaqtinchalik yoki maxsus yo‘nalishlarni belgilaydi.
Qizil yoki boshqa ranglar – ba’zi hollarda maxsus xavfli zonalarni
bildiradi.
Yo‘l chiziqlari faqat yo‘lning o‘rtasida emas, balki yon chetlarida, burilishlarda
va chorrahalarda ham chiziladi. Ular joylashuviga ko‘ra quyidagi ko‘rinishlarda
bo‘ladi:
Markaziy chiziqlar – yo‘lning ikki tomonlama harakatini ajratish uchun
mo‘ljallangan.
Yon chiziqlar – yo‘l chetini belgilab beradi va yo‘lning qayergacha davom
etishini ko‘rsatadi.
Burilish belgilar chiziqlari – burilish yoki yo‘lning yo‘nalishini oldindan
bildiradi.
To‘xtash chiziqlari – svetofor yoki belgi oldida haydovchilar qayerda to‘xtashi
kerakligini ko‘rsatadi.
Yo‘nalish ko‘rsatuvchi strelkalar – haydovchiga qaysi yo‘nalishda harakat qilish
mumkinligini bildiradi.
Yo‘l chiziqlari faqat tavsiya emas, balki majburiy amal qilinadigan qoidalardir.
Ularni buzish quyidagi xavflarga olib kelishi mumkin:
To‘qnashuv xavfi oshadi – chiziqlar yo‘q yoki rioya qilinmasa, transport
oqimi tartibsizlashadi.
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
47-son_3-to’plam_Iyun -2025
79
ISSN:3030-3621
YTH soni ko‘payadi – ayniqsa chorrahada va katta tezlikda harakatlanish
paytida yo‘l chiziqlari hayotiy ahamiyatga ega.
Ma’muriy javobgarlik – O‘zbekiston Respublikasi Yo‘l harakati
qoidalariga ko‘ra, yo‘l chiziqlarini buzish jarimaga sabab bo‘ladi.
Hozirgi kunda yo‘l chiziqlarini chizishda yoritiluvchi bo‘yoqlar, LED diodli yo‘l
belgilari va reflektorlar keng qo‘llanilmoqda. Bu vositalar tunda yoki yomg‘irli havoda
yo‘l ko‘rinishini yaxshilaydi. Ayrim zamonaviy avtomobillar yo‘l chiziqlarini
avtomatik aniqlab, haydovchini ogohlantirish funksiyasiga ham ega.
XULOSA
Zamonaviy yo‘l harakati tizimi insonlar hayoti, sog‘ligi va mulkini asrashga
xizmat qiluvchi muhim omillardandir. Harakat ishtirokchilari sonining ortishi,
transport vositalarining ko‘payishi yo‘l harakati xavfsizligini ta’minlashda yanada
samarali choralarni qo‘llashni talab etmoqda. Ana shunday choralar orasida yo‘l
chiziqlari alohida o‘rin egallaydi. Ular transport vositalarining harakat yo‘nalishini
belgilab berish, yo‘l qatnovini tartibga solish va harakat ishtirokchilari o‘rtasida
tushunishni ta’minlashga xizmat qiladi. Yo‘l chiziqlari o‘zining shakli, rangi va
joylashuviga ko‘ra turli ma’lumotlarni ifodalaydi va harakatda qatnashuvchilarga
muhim signal bo‘lib xizmat qiladi.
Foydalanilgan adabiyotlar
1.
“72-сон 12.04.2022. Yo‘l harakati qoidalarini tasdiqlash to‘g‘risida“. lex.uz (13-
aprel 2022-yil).
2.
O‘RQ-348-сон 10.04.2013. “Yo‘l harakati xavfsizligi to‘g‘risida”gi O‘zbekiston
Respublikasi Qonuniga o‘zgartish va qo‘shimchalar kiritish haqida“. lex.uz (11-
aprel 2013-yil).
3.
Технические средства организации дорожного движения. Знаки дорожные.
Общие технические требования (с Поправками, с Изменениями N 1, 2, 3)“
(ruscha). docs.cntd.ru (1-yanvar 2006-yil).
4.
Технические средства организации дорожного движения. Правила
применения дорожных знаков, разметки, светофоров, дорожных ограждений
и направляющих устройств (с Изменениями N 1, 2, 3)“ (ruscha). docs.cntd.ru
(1-yanvar 2006-yil).
