Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
48-son_1-to’plam_Iyul -2025
70
ISSN:3030-3621
SHE’RDA YASHAGAN MUHABBAT: FAYNBERG BADIIY MEROSIGA
ZAMONAVIY NIGOH
Erkinboyeva Aziza Ruslonovna
O‘zbekiston davlat jahon tillari universiteti
Xorijiy til va adabiyoti ingliz tili 1- fakulteti
Ilmiy rahbar:
Mohinbonu Mardonova Shuhrat qizi,
O‘zbekiston davlat jahon tillari universiteti,
Ingliz tilini oʻqitish metodikasi No 1 kafedrasi
ANNOTATSIYA:
Mazkur maqola o‘zbek she’riyatida chuqur falsafa, poetik sukut va samimiyat
uyg‘unligini yaratgan shoir Aleksandr Faynberg ijodini “So‘zsiz sukunatlar” to‘plami
asosida tahlil qiladi. Shoirning muhabbat, yolg‘izlik, o‘zlikni anglash kabi mavzularni
minimal so‘z va kuchli ruhiy qatlamlar orqali ifoda etish mahorati o‘rganiladi. Maqola
zamonaviy o‘quvchi qalbiga Faynberg she’riyati qanday ta’sir etayotgani, uning
poetik olami qanday zamonaviy talqinga ega ekani haqida mulohazalarni ilgari suradi.
Kalit so‘zlar:
so‘zsiz sukunatlar, o‘zbek she’riyati, poetik sukut, ruhiyat, lirik
qahramon, zamonaviy nigoh, poetik tafakkur.
Aleksandr Faynberg ijodi o‘zbek she’riyatida badiiy chuqurlik, poetik sukut,
ruhiy iztirob va zamonaviy tafakkur uyg‘unligining yorqin namunasi hisoblanadi.
Uning har bir to‘plami o‘ziga xos mavzuviy va falsafiy yondashuvga ega. Ayniqsa,
“So‘zsiz sukunatlar” nomli to‘plamida shoirning hayot, muhabbat, yolg‘izlik, Vatanga
muhabbat, til va o‘zlik mavzulari poetik sukutda, yengil satrlar ostida teran fikrlar bilan
ifodalangan. Ushbu maqolada Faynbergning aynan shu to‘plamidagi badiiy merosi
zamonaviy nigoh bilan tahlil qilinadi.
Faynberg “So‘zsiz sukunatlar” to‘plamida so‘zga emas, sukutga tayanadi.
She’rlar hissiy portlashlar emas, aksincha, yurakdagi eng chuqur iztiroblar, muhabbat
izhorining sokin, lekin ta’sirchan ko‘rinishlaridir. Har bir satr go‘yo jim, lekin jarangli
ohangda o‘quvchi qalbiga singadi.
Qichqirmadim, lekin yuragimda — ovoz.
Uni eshitgan faqat yuragim edi.
Bu misralarda “qichqirmaslik” — bu zaiflik emas, balki hissiy kuch. Faynberg
sukutni kuchli psixologik vosita sifatida ko‘rsatadi.
“To‘plamdagi lirik qahramon” tashqi voqealardan emas, balki ichki
kechinmalardan yashaydi. U hayotda sokin, biroq yuragida har bir voqeani chuqur his
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
48-son_1-to’plam_Iyul -2025
71
ISSN:3030-3621
qiladi. Faynberg uchun muhabbat — u qadar romantik emas, balki ruhiy yuk, o‘zlikni
anglash yo‘li.
Sevgi bu — kutish emas,
Balki sukunatda yashash...
Ushbu misralarida shoir muhabbatni harakatdan ko‘ra sukutdagi barqarorlik,
bardosh va halollik sifatida talqin qiladi.
Faynberg she’riyatida tabiat obrazlari muhim poetik vosita sifatida xizmat qiladi.
U tabiatni fon emas, balki inson qalbidagi kechinmalarning timsoli sifatida tasvirlaydi.
Yomg‘ir — ko‘z yoshi, qor — sukut, shamol — iztirob, bahor — kechikkan umid.
Qor yog‘moqda... men jimman.
Balki bu — unutish emas,
Balki bu — yurakdagi oqim.
Ushbu satrlarida qor — yo‘qotish, sokinlik, ichki iztirobning ramzidir. Shoir bu
obrazlar orqali hissiy holatlarni tasvirlaydi, bu esa she’rni hissiy emas, psixologik
chuqur holatga aylantiradi.
Aleksandr Faynberg ijodining eng nozik jihatlaridan biri — bu ona tiliga bo‘lgan
ichki ehtiyoj. U rus tilida ijod qilgan bo‘lsa-da, o‘zbek tiliga bo‘lgan ehtirosli mehr va
qadriyatlarni anglatadi. Faynberg uchun ona tili — bu shunchaki aloqa vositasi emas,
balki o‘zligini anglashning asosiy vositasidir.
Men tanlagan til emas — meni tanlagan til.
Har so‘zida yuragimni topdim.
Bu yerda til shunchaki fon emas — bu ko‘ngilning ovozi, uning shaxsiy ruhiy
maydonining markazi. Shu bilan birga, bu yondashuv o‘zbek adabiyotiga hurmat,
milliy ongga yaqinlik belgisidir.
To‘plamda Faynberg kuchli metafora va ramzlardan foydalanadi, lekin ularda
haddan ortiq murakkablik yo‘q. Bu obrazlar sodda, ammo chuqur:
1.
“Soyada qolgan qush” – orzulari amalga oshmagan lirik qahramon;
2.
“Sukutdagi qichqiriq” – yurakdagi og‘riq;
3.
“Qorong‘ida yo‘l topgan yurak” – muhabbat orqali o‘zlikni anglagan
inson.
Bu obrazlar o‘quvchining tasavvurida ko‘rinadi, unga tafakkur maydoni ochadi.
“So‘zsiz sukunatlar” to‘plami oddiy voqeani emas, balki psixologik holatni
she’rga aylantiradi. Faynberg har bir she’rida ruhiy holatning ichki dinamikasini aks
ettiradi. Bu she’rlarning o‘ziga xos xususiyati — ularning konflikt emas, ichki
yechimni izlash ustiga qurilganidadir.
Har bir she’rda:
1.
Boshlanish — iztirob
2.
O‘rta qism — tushunish
3.
Tugallanish — ko‘ngilga sukunat berish
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
48-son_1-to’plam_Iyul -2025
72
ISSN:3030-3621
bilan yakunlanadi. Bu uslub zamonaviy psixologik adabiyot va poeziyada keng
tarqalgan yondashuvlarga yaqin turadi.
Faynberg she’riyati murakkab badiiy konstruksiyalarga ega emas. Ammo uning
soddaligi — bu yuzaki emas, balki chuqur o‘ylangan soddalik. Har bir satr ortida
sezilmas qatlamlar, yurak ohanglari yashiringan.
Meni unutgan bo‘lsang — jim tur,
Eslasang — jim tur.
Chunki jimlikda men bor.
Bu kabi misralar inson qalbining og‘riqli, ammo tinch tomonlariga yetaklaydi.
Faynberg sukunat orqali o‘quvchini ichki dunyosiga yuzlashtiradi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR:
1.
Adabiyotshunoslik asoslari. Darslik. – Toshkent: Fan va texnologiya, 2020.
2.
Faynberg A. So‘zsiz sukunatlar. – Toshkent: Adabiyot va san’at nashriyoti,
2004.
3.
Karimov I. Yuksak ma’naviyat – yengilmas kuch. – Toshkent: Ma’naviyat,
2008.
4.
Mamarasulov A. O‘zbek lirik she’riyatida obraz va ramzlar // O‘zbek tili va
adabiyoti. – 2022, №3. – B. 44–49.
5.
Qo‘chqorova G. Zamonaviy o‘zbek she’riyati: poetik tafakkur va badiiy
obrazlar. – Toshkent: O‘zbekiston Milliy Ensiklopediyasi, 2015.
