Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
48-son_1-to’plam_Iyul -2025
292
ISSN:3030-3621
KORXONALARDA MEHNAT MUHOFAZASINI BOSHQARISH
SAMARADORLIGINI OSHIRISHDA AXBOROT TIZIMLARINING
ILMIY ASOSLARI
НАУЧНЫЕ ОСНОВЫ ИНФОРМАЦИОННЫХ СИСТЕМ ДЛЯ
ПОВЫШЕНИЯ ЭФФЕКТИВНОСТИ УПРАВЛЕНИЯ ОХРАНОЙ ТРУДА
НА ПРЕДПРИЯТИЯХ
SCIENTIFIC FOUNDATIONS OF INFORMATION SYSTEMS TO
IMPROVE LABOR PROTECTION MANAGEMENT EFFICIENCY IN
ENTERPRISES
Sulaymanov Sunnatulla Sulaymanovich
https://orcid.org/0000-0001-5275-5200
Toshkent davlat transport universiteti
texnika fanlari doktori, professor
+99897 775-51-79 ssulayman@mail.ru
Saidov Doston Nuriddin o‘g‘li
Orcid raqami: https://orcid.org/0009-0004-4803-6026
Toshkent davlat transport universiteti
PhD tayanch doktoranti
+99890 167-96-00 doston.saidov.1996@mail.ru
Annotatsiya:
Korxonalarda mehnatni muhofaza qilishni tashkil etish boʻyicha
maʼlumotlarni toʻplash va operativ boshqaruv tizimi samaradorligini oshirish boʻyicha
axborot tizimini ishlab chiqish dolzarbligi keyingi yillarda eʼtiborni tortayotgan
dolzarb masaladir. Texnologiya tez surʼatlar bilan rivojlanishda davom etar ekan,
xodimlarning xavfsizligi va farovonligini taʼminlash uchun keng qamrovli
maʼlumotlarni yigʻish va boshqarish tizimiga boʻlgan ehtiyoj tobora ortib boradi.
Kalit so‘zlar:
mehnat muhofazasi, mehnat muhofazasini tashkil etish va
boshqarish, operativ boshqaruv tizimi, axborot tizimi, korxonalarda mehnat
muhofazasini tashkil etish va operativ boshqaruv tizimi.
Аннотация:
Важность разработки информационной системы для сбора
данных об организации охраны труда на предприятиях и повышения
эффективности системы оперативного управления является актуальной
проблемой, привлекающей внимание в последние годы. Поскольку технологии
продолжают стремительно развиваться, растет потребность в комплексной
системе сбора и управления данными для обеспечения безопасности и
благополучия сотрудников.
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
48-son_1-to’plam_Iyul -2025
293
ISSN:3030-3621
Ключевые слова:
охрана труда, организация и управление охраной труда,
система оперативного управления, информационная система, система
организации и оперативного управления охраной труда на предприятиях.
Annotation:
The importance of developing an information system for collecting
data on the organization of labor protection in enterprises and improving the efficiency
of the operational management system is a pressing issue that has been attracting
attention in recent years. As technology continues to develop rapidly, the need for a
comprehensive data collection and management system to ensure the safety and well-
being of employees is growing.
Keywords:
labor protection, organization and management of labor protection,
operational management system, information system, organization and operational
management system of labor protection at enterprises.
Kirish
Korxonalarda mehnat muhofazasini tashkil etish va operativ boshqaruv
tizimi samaradorligini oshirishga doir maʼlumotlarni yigʻish axborot tizimini ishlab
chiqish iqtisodiyotni barqaror rivojlantirishning muhim sharti bo'lib qolmoqda, uning
holati davlatning mamlakat milliy suverenitetini himoya qilish, resurslar mustaqilligi
va global raqobatbardoshlikni oshirish kabi strategik funktsiyalarni bajarish
qobiliyatiga bog'liq[1].
Muammoning o‘rganilganlik darajasi:
Korxonalarda mehnat muhofazasini
tashkil etish va operativ boshqaruv tizimi (KMMTE va OBT) samaradorligini
oshirishga doir maʼlumotlarni yigʻish axborot tizimini ishlab chiqish mavzusi mehnat
muhofazasi talablariga moslashish, mehnat muhofazasi samaradorligini oshirish,
korxonalarda mehnat muhofazasi xavfsizligini taʼminlash, resurslarni samarali
boshqarish, maʼlumotlarni tezkor yigʼish va tahlil qilish sabablariga koʻra dolzarb
hisoblanadi:
KMMTE va OBT mehnat muhofazasi talablariga moslashuvi deganda, har bir
korxonada mehnat muhofazasiga oid standartlar va talablar mavjudligi sababli axborot
tizimlari bu talablarni inobatga olish va oʻz vaqtida yangilanishiga yordam berishi
ortidan xavfsizlik darajasini oshirishga xizmat qilinishi tushuniladi.
KMMTE va OBT samaradorligini oshirish deganda axborot tizimlari yordamida
mehnat jarayonlarini nazorat qilish va boshqarish jarayoni samaradorligini oshirish
tushuniladi. Va bu orqali xarajatlarni kamaytirish va ish jarayoni tezligini oshirish
maqsad qilinadi.
KMMTE va OBT xavfsizligini taʼminlash esa tizimlar yordamida xavf-
xatarlarni tahlil qilish va oldini olish orqali ishchilar hayoti va sogʻligʻini saqlashni
nazarda tutadi. KMMTE va OBT resurslarini samarali boshqarishda axborot tizimlari
yordamida inson resurslari va boshqa resurslarni samarali taqsimlash, ishlov berish va
tashkillashtirish imkoniyatlari yaratilinadi.
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
48-son_1-to’plam_Iyul -2025
294
ISSN:3030-3621
KMMTE va OBTdagi maʼlumotlarni tezkor yigʻish va tahlil qilish orqali
korxonalarga muhim qarorlar qabul qilishda va oʻzgarishlarga tez moslashishga
yordam beradi. KMMTE va OBT toʻgʻri faoliyat yuritishi oqibatida, hududlarda
joylashgan korxonalar oʻrtasida oʼzaro global raqobatchilik muhiti vujudga kelishi
normal hodisa hisoblanib, buning ortidan korxonalarda mavjud muammolarni
innovatsion yechimlar va zamonaviy texnologiyalarni qoʼllash orqali ular oʼz
pozitsiyasini mustahkamlashi mumkin.
Shu sababli, KMMTE va OBT samaradorligini oshirishga qaratilgan axborot
tizimini ishlab chiqish bu sohadagi ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanish uchun juda muhimdir.
Bu nafaqat mehnat sharoitlarini yaxshilash, balki korxonalarning umumiy
samaradorligini oshirishga ham ulkan hissa qoʻshadi.
Korxonalarda mehnat muhofazasini tashkil etish va operativ boshqaruv tizimi
(KMMTE va OBT) samaradorligini oshirish maqsadida maʼlumotlarni yigʻish axborot
tizimini ishlab chiqish zarurati hayot va sogʻliqni himoya qilish, qarorlar qabul qilish
jarayoni, resurslarni samarali boshqarish, xavf-xatarlarni oldini olish, qonunchilik va
standartlarga rioya qilish, o‘zgaruvchan sharoitlarga moslashish va ijodkorlik va
innovatsiyalarni qoʻllab-quvvatlashlarga bogʻliq:
Ayniqsa, KMMTE va OBTda ishchilar xavfsizligi va sogʻligʻini taʼminlash
uchun toʻgʻri maʼlumotlar va statistik maʼlumotlarga ega boʻlish juda muhim. Bunda,
ish jarayonidagi xatolar va ehtimoliy xavf-xatarlarni aniqlash maqsadida maʼlumotlar
yigʻish kerak. KMMTE va OBTda tez va aniq qarorlar qabul qilish uchun ishonchli va
toʻgʻri maʼlumotlar bazasi kerak. Axborot tizimi, zarur statistikalar va tahlillarni
taqdim etish orqali rahbariyatga oʻz vaqtida qarorlar qabul qilishda yordam beradi.
KMMTE va OBT axborot tizimlari bilan resurslarni, jumladan, ishchi kuchini,
moddiy va texnik resurslarni samarali boshqarish mumkin. Bu jamiyat uchun iqtisodiy
foydani oshiradi. KMMTE va OBT mehnat jarayonlarida yuz berishi mumkin boʻlgan
xavf-xatarlarni prognoz qilish va oldini olish, shuningdek, oʻz vaqtida chora-tadbirlarni
koʻrish uchun yanada taʼsirchan maʼlumotlar yigʻish zarur.
KMMTE va OBT har bir davlatda mehnat muhofazasi boʻyicha qonunlar va
standartlar mavjud. Ularning har biriga rioya qilish maqsadida korxonalar
maʼlumotlardan foydali foydalanishi zarur. KMMTE va OBT ishlab chiqarish
jarayonlari va sharoitlari doimo oʻzgarib turadi. Axborot tizimlari yordamida ushbu
oʻzgarishlarga tez moslashish va yangi talablar boʻyicha amal qilish mumkin. KMMTE
va OBTda zamonaviy texnologiyalar va axborot tizimlari innovatsion yechimlar
yaratishga yordam berishi mumkin, bu esa korxona rivojlanishiga ijobiy taʼsir
koʻrsatadi.
Umuman olganda, axborot tizimini ishlab chiqish va uni joriy etish,
korxonalarda mehnat muhofazasini taʼminlash va operativ boshqaruv samaradorligini
oshirishda zamonaviy talablarni qondirish uchun juda zarurdir.
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
48-son_1-to’plam_Iyul -2025
295
ISSN:3030-3621
Vazifaning qo‘yilishi:
Tarixdan bilamizki, Mehnatni muhofaza qilish
kontseptsiyasi va samarali boshqaruv tizimlariga boʻlgan ehtiyoj asrlar davomida
tashkilotlarni tashvishga solib kelgan. Sanoat inqilobidan keyin ishchilarning
xavfsizligi va farovonligini taʼminlash muhimligini tan olish ortib bormoqda. Biroq,
faqat 20-asrning oxiriga kelib, bu borada keng qamrovli maʼlumotlarni yigʻish va
boshqarish tizimlariga boʻlgan ehtiyoj ustuvor ahamiyatga ega boʻldi[2].
Korxonalarda mehnatni muhofaza qilishni tashkil etish va tezkor boshqaruv
tizimining samaradorligini oshirish boʻyicha maʼlumotlarni toʻplash uchun axborot
tizimini ishlab chiqishning dolzarbligini ortiqcha baholab boʻlmaydi. Bunday tizim
xodimlarning xavfsizligi va farovonligiga, shuningdek, tashkilotlarning umumiy
samaradorligiga katta taʼsir koʻrsatadi. Mehnatni muhofaza qilish boʻyicha
maʼlumotlarni samarali toʻplash va boshqarish orqali tashkilotlar potensial xavf va
risklarni aniqlashlari va ularni bartaraf etish uchun faol choralar koʻrishlari mumkin.
Bu nafaqat xodimlarning xavfsizligini taʼminlashga yordam beradi, balki ish joyidagi
baxtsiz hodisalar va jarohatlar bilan bogʻliq xarajatlarni kamaytirish imkoniyatiga ega.
Bundan tashqari, samarali tezkor boshqaruv tizimi tashkilotlarga oʻz jarayonlarini
tartibga solishga va umumiy samaradorlikni oshirishga yordam beradi, bu esa
korxonalarning yaxshi natijalariga erishishiga olib keladi.
[1] ilmiy dissertatsiyada muallif tomonidan poyezdlar harakati zonasida
fuqarolar xavfsizligini ta’minlash tizimini takomillashtirish maqsadida fuqarolar temir
yo‘l yo‘llarini kesib o‘tishda xavfsiz masofalarni aniqlash metodikasi ishlab chiqildi
va taklif etildi hamda temir yo‘llarni kesib o‘tishda fuqarolar xatti-harakatining grafik-
analitik modellari tizimli tahlil usullari yordamida qurildi.
[3] da muallif mehnat jarayonining og‘irligi va zo‘riqish ko‘rsatkichlarini
kamaytirish orqali poyezd dispetcherlarining mehnat sharoitlari xavfsizligini oshirish
maqsadida, poyezd dispetcherlari mehnat jarayonining og‘irligi va zo‘riqish
ko‘rsatkichlarining kamayishini ta’minlovchi kuchlarni tahlil qilish uchun “neytral
holat” kreslosining fizik hamda matematik modeli ishlab chiqildi.
[4] da mehnat muhofazasi (MM) xizmatining funktsional tuzilmasini ishlab
chiqish orqali ko'mir konlari xodimlarining shikastlanish xavfini kamaytirish usulini
ishlab chiqish maqsadida MM funktsiyalarini bajarishning to'liqligi qiymati va quvvat
funktsiyasi bilan adekvat tavsiflangan salbiy hodisalar va shikastlanish holatlarining
yuzaga kelish ehtimoli o'rtasida bog'liqlik o'rnatildi.
Texnika fanlari nomzodi ilmiy darajasini olish uchun dissertatsiya [5] da muallif
tomonidan mobil radioaloqa tizimlari va avtomatlashtirilgan axborot tizimlarining
barqarorligi va sifatini oshirishning yangi samarali proaktiv usullarini qo'llash orqali
temir yo'l transportida favqulodda vaziyatlarda xavfsizlikni yaxshilash maqsadida
ommaviy yig‘ilish joylarida (transport uzelida) axborotni boshqarish va aholini
ogohlantirish jarayonlarini qo‘llab-quvvatlashning avtomatlashtirilgan axborot-
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
48-son_1-to’plam_Iyul -2025
296
ISSN:3030-3621
nazorat tizimi – favqulodda vaziyatlarda boshqaruv va qarorlar qabul qilish
samaradorligini oshirish vositasi ishlab chiqildi.
[6] da temir yo'l transportida mehnat xavfsizligini yaxshilash uchun inson
omilini boshqarishning nazariy, texnologik, uslubiy asoslari va amaliy echimlarini
ishlab chiqish maqsadida inson omilining ishlab chiqarish jarayonlari xavfsizligiga
ta'sirini tahlil qilish uchun matematik modellashtirish usullaridan foydalanish imkonini
beruvchi "inson - texnik tizim - ishlab chiqarish muhiti" tizimi rasmiylashtirildi.
[7] Dissertatsiyaning maqsadi aviatsiya korxonasining ishlab chiqarish
jarayonida baxtsiz hodisalar, ishlab chiqarish jarohatlari va kasbiy kasalliklarni
kamaytirishga qaratilgan aviatsiya xodimlarining mehnat xavfsizligi darajasini oshirish
masalalarini hal qilishdir. Buning uchun dissertatsiya ishida mehnat xavfsizligini
boshqarish tizimini axborot bilan ta'minlash samaradorligini oshirish asosida
takomillashtirish zarurligi asoslab berildi, mehnat sharoitlarining ishlab chiqarish
jarayoni xavfsizligiga ta'sirini baholash modeli ishlab chiqilgan.
[8], [9] da “shaxs - texnik tizim - ishlab chiqarish muhiti” tizimida temir
yo'lchilarning xavfsizligini ta'minlashning samarali usullari va vositalarini ishlab
chiqish va asoslash maqsadida temir yo'l transportida mehnatni muhofaza qilish va
sanoat xavfsizligi nazariyasini inson omilining salbiy ta'sirini sezilarli darajada
kamaytirish imkonini beradigan bir qator echimlar va yondashuvlarni amalga oshirish
yo'nalishida ishlab chiqishdadir.Xodimlarni tekshirish va tekshirish natijasida olingan
eksperimental ma'lumotlarni tizimli tahlil qilish va qayta ishlash asosida davriy
bilimlarni tekshirish vaqtlarining qoldiq bilimlar hajmiga ta'sirining tabiati birinchi
marta aniqlandi.
Natijalarning tahlili:
Korxonalarda mehnat muhofazasini boshqarish va tashkil
etish samaradorligini oshirishga doir tezkor maʼlumotlarni yigʻish boʻyicha nazariy va
amaliy tadqiqotlar etakchi mamlakatlarning ilmiy markazlari, oliy oʻquv yurtlarida,
jumladan, Department of Transportation Federal Railroad Administration, Office of
Research and Development (AQSH), Technische Universitat Darmstadt (Germaniya),
Chexiya Respublikasi, Rossiya Federatsiyasi, Xitoy Xalq Respublikasi, Hindiston,
Yaponiya, Fransiya, Swiss Federal Institute of Technology (Shvetsariya), Guangxi
University (Xitoy), Korea Advanced Institute of Science and Technology (Janubiy
Koreya), Xalqaro Mehnat Tashkiloti (AQSH) Moskva davlat temir yoʻllari universiteti
(MGUPS), Peterburg davlat temir yoʻllari universiteti (PGUPS), Belorussiya davlat
transport universiteti (BelGUT), Toshkent davlat transport universitetlari (TDTU)
tomonidan ilmiy izlanishlar olib borilgan va oʻtkazilinib kelmoqda.
Ishlab chiqarish korxonalarida mehnat muhofazasini tashkil etish va
boshqarishga oid ilmiy tadqiqotlarning natijalarining tahlili Oʻzbekistonda ham, chet
elda ham dolzarbdir. Bu muammoni hal qilishda turli davrlarda J. I. Idrisova, V. N.
Myasnikov, A. I. Uljanov, N. V. Belina, P. Hasle, K.U. Madsen, D. Hansen, E.V.
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
48-son_1-to’plam_Iyul -2025
297
ISSN:3030-3621
Kulakova, V.A. Vasyaycheva, S.A. Ivanushkina, A. Bochkovskyi, N. Sapozhnikova,
V. Gogunskii, V.V. Kuleshov, A.L. Zolkin, Yu. N. Koval, A.G. Kudryakov,
Hrytsaienko M., Rogach Y., Zorya M. va boshqalar tomonidan ilmiy-tadqiqot ishlari
olib borilgan.
Mamlakatimizda ham bir qancha olimlar ushbu holat yuzasidan ilmiy izlanishlar
oʻtkazib, ijobiy natijalarni qoʻlga kiritgan. Ulardan S.Sulaymanov, Z.Sh. Tursunov,
O.T. Aliyev, X.M. Kamilov, V.A. Rashidov, O.R. Yuldashev, S.H.Muradov va
boshqalarni misol qilishimiz mumkin.
Mahalliy va xorijiy amaliyotdan kelib chiqib shuni taʼkidlash joizki,
korxonalarda mehnat muhofazasini tashkil etish va operativ boshqaruv tizimi
samaradorligini oshirishga doir maʼlumotlarni yigʻish axborot tizimini ishlab chiqish
masalalari yetarli darajada o‘rganilmagan.
Muammoning yechilish uslubiyati.
Korxonalarda mehnat muhofazasini
boshqarish va tashkil etish samaradorligini oshirishga doir operativ maʼlumotlarini
yigʻish axborot tizimini ishlab chiqish orqali mehnat muhofazasi xizmatini boshqarish
va mehnat xavfsizligini oshirish orqali quyidagi vazifalarga erishish mumkin:
Mehnat muhofazasi sohasidagi mavjud tizimlar, normativ hujjatlar va mehnat
xavfsizligi standartlarini o‘rganish.
Korxonalarda mehnat muhofazasi bo‘yicha mavjud boshqaruv tizimlarining
samaradorligini tahlil qilish va ularni optimallashtirish imkoniyatlarini aniqlash.
Korxonalarda mehnat muhofazasini boshqarish va tezkor qarorlar qabul qilish
uchun zarur bo‘lgan axborot tizimi talablarini aniqlash.
Mehnat muhofazasi sohasidagi ma’lumotlarni to‘plash, qayd etish va tahlil
qilishning eng samarali usullarini ishlab chiqish.
Korxonalarda mehnat muhofazasini boshqarish va monitoring qilish uchun
axborot tizimi dizaynini ishlab chiqish.
Mehnat muhofazasini tashkil etish va boshqarish tizimi uchun mos texnologiya
va dasturiy ta’minotni aniqlash.
Korxonalarda mehnat muhofazasi bilan bog‘liq barcha ma’lumotlarni tizimli
ravishda saqlash uchun ma’lumotlar bazasini yaratish va uni axborot tizimiga
integratsiya qilish.
Tizimni sinovdan o‘tkazish, uning samaradorligini baholash va zarur
o‘zgarishlarni kiritish.
Mehnat muhofazasi axborot tizimidan samarali foydalanish uchun xodimlarni
treninglardan o‘tkazish va qo‘llanmalar tayyorlash.
Yangi axborot tizimini amaliyotga joriy qilish va uning doimiy ishlashini
monitoring qilish, tizimning samaradorligini baholash.
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
48-son_1-to’plam_Iyul -2025
298
ISSN:3030-3621
Bu vazifalar tadqiqotning barcha bosqichlarini qamrab olib, korxonalarda
mehnat muhofazasi va boshqaruv tizimlarining samaradorligini oshirishga qaratilgan
yechimlarni ishlab chiqishga xizmat qiladi.
KMMTE va OBT innovatsion axborot tizimlarini yaratish, real vaqtda ma'lumot
yig‘ish va tahlil qilish imkoniyati, ma'lumotlarni avtomatik yig‘ish va hisobotlarni
shakllantirish, MM va OBT o‘rtasidagi integratsiya, kengaytirilgan analitik vositalar
va prognozlash imkoniyatlari, korxonalarga moslashtirilgan individual tizim yaratish,
ish joylarida xavfsizlik va boshqaruv tizimlarining samaradorligini yaxshilash,
ma'lumotlar bazasi va monitoring tizimi o‘rtasidagi aloqani kuchaytirish, boshqaruv
tizimining ko‘p funksiyaliligi ta’minlandi.
Mehnat muhofazasini raqamlashtirish moddiy xarajatlarni kamaytiradi, vaqt
tejaladi, maʼlumotlarni elektron bazasi yaratiladi, ularni uzatish, qayta ishlash va
saqlash imkoniyatlari kengayadi, mehnat muhofazasi boʻyicha yoʻriqnomalar berish,
ishchi-xodimlar bilimini sinash ishlari onlayn formatga oʻtadi, hujjatlarni oʻtgan
sanalar bilan imzolashga chek qoʻyiladi, korrupsiya oldi olinadi, ishchi-xodimlarning
huquqlari himoyasi mustahkamlanadi hamda hisobotlarda shaffoflik taʼminlandi[10].
Ma'lumotlarni tezkor yig‘ish va tahlil qilish orqali ishlab chiqarish
jarayonlaridagi nuqsonlar va kamchiliklarni aniqlash osonlashdi. Boshqaruv
tizimlarining yaxshilanishi, o‘z navbatida, ishlab chiqarish samaradorligini oshirdi va
resurslarni tejashga imkon berdi.
Tizimda ishlab chiqilgan real vaqt rejimida hisobotlar va ko'rsatkichlar
boshqaruvchilar va xodimlar o‘rtasidagi kommunikatsiyani kuchaytirdi. Xodimlar
xavfsizlikka oid masalalar bo‘yicha tezkor axborot olishdi, bu esa ular bilan samarali
muloqot o‘rnatish imkoniyatini yaratdi.
Xulosa:
Tizimda ishlatilgan ilg‘or tahlil vositalari va prognozlash algoritmlari
mehnat muhofazasi va boshqaruv tizimlarining kelajakdagi holatini oldindan prognoz
qilish imkoniyati yaratildi. Bu, ayniqsa, xavfsizlikni ta'minlash va resurslarni
rejalashtirishda foydalidir. Tizimning operativ ma'lumotlarga asoslangan qarorlar
qabul qilishni qo‘llab-quvvatlashi korxonalarda tezkor va aniq qarorlar qabul qilishni
ta'minlagan.Tadqiqot natijasida yaratilgan axborot tizimi xavfsiz va ishonchli bo‘ldi,
chunki barcha ma'lumotlar markazlashgan va xavfsiz saqlandi, bu esa ishchilarning
huquqlari va xavfsizligini ta'minlagan.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
Птушкина Любовь Викторовна СОВЕРШЕНСТВОВАНИЕ СИСТЕМЫ
ЗАЩИТЫ
ОТ
НАЕЗДОВ
ПОДВИЖНОГО
СОСТАВА
НА
ИНФРАСТРУКТУРЕ ЖЕЛЕЗНОДОРОЖНОГО ТРАНСПОРТА Москва –
2017
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
48-son_1-to’plam_Iyul -2025
299
ISSN:3030-3621
3.
Кaмилoв Хaсaн Мирзaхитoвич - Пoезд диспетчерлaрининг меҳнaт
шaрoитлaри хaвфсизлигини oшириш — Тoшкент — 2021
4.
Радионов С.Н. Снижение риска травмирования персонала угольного разреза
на основе функционального развития службы охраны труда и
производственного контроля Кемарова 2019.
5.
Попов Иван Леонидович: Повышение безопасности в чрезвычайных
ситуациях на железнодорожном транспорте с использованием мобильных
систем радиосвязи - МОСКВА – 2018
6.
Завьялов Антон Михайлович: Повышение безопасности труда на
железнодорожном транспорте на основе снижения влияния человеческого
фактора- Москва 2017.
7.
Макеева Татьяна Ивановна: Совершенствование системы обеспечения
безопасности труда в авиапредприятиях на основе вероятностных моделей
информационных потоков и использования компьютерных средств - Санкт-
Петербург 2002
8.
Гвоздев Евгений Владимирович: Mетодология рационально-целевого
развития системы комплексной безопасности на предприятиях нефтегазового
комплекса россии Москва – 2022.
9.
Ульянов Владимир Андреевич: Повышение безопасности труда на
железнодорожном транспорте на основе снижения негативных воздействий
человеческого фактора - Москва – 2013.
10.
Muradov S.H. Sanoat korxonalari rahbar va mutaxassisliklarining mehnat
muhofazasi boʻyicha bilimlarini tekshirishni raqamli texnologiyalar asosida tashkil
etishning nazariy asoslari // Raqamli iqtisodiyot (Цифровая экономика). 2024.
№7.
URL:
https://cyberleninka.ru/article/n/sanoat-korxonalari-rahbar-va-
mutaxassisliklarining-mehnat-muhofazasi-bo-yicha-bilimlarini-tekshirishni-
raqamli-texnologiyalar (дата обращения: 14.10.2024).
