Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
48-son_2-to’plam_Iyul -2025
51
ISSN:3030-3621
BOSHLANG'ICH SINFLARDA TARBIYA DARSLARIDA ZAMONAVIY
TEXNOLOGIYADAN FOYDALANISH
Ajiniyoz nomidagi Nukus davlat
pedagogik instituti Boshlang'ich ta'lim
fakulteti 3v-guruh talabasi
Usenbaeva Gozzal
Annotatsiya:
Ushbu maqolada boshlang'ich sinflarda tarbiya darslarini qiziqarli
qilib o'tish va tarbiya darslarida foydalaniladigan zamonaviy metodlar haqida aytilib
o'tiladi.
Kalit so'zlar:
Tarbiya darslari, boshlang'ich sinf, darslar, zamonaviy metodlar,
o'quvchilar, o'qituvchi.
Tarbiya darsliklari haqida gapirishdan oldin tarbiya atamasiga tóxtalib ótsak.
Umumiy o‘rta ta’lim muassasalari o‘quvchilarining yoshi va psixofiziologik
xususiyatlarini inobatga olgan holda ularning ongiga umuminsoniy qadriyatlar va
yuksak ma’naviyatni yanada chuqur singdirish, ularni vatanparvarlik va insonparvarlik
ruhida tarbiyalash, umumiy o‘rta ta’lim muassasalaridagi ma’naviy-tarbiyaviy ishlarni
yangicha asosda tashkil etish maqsadida Vazirlar Mahkamasi qaror qiladi:
Umumiy o‘rta ta’lim muassasalarida “Odobnoma”, “Vatan tuyg‘usi”, “Milliy
istiqlol g‘oyasi va ma’naviyat asoslari” hamda “Dunyo dinlari tarixi” fanlarini
birlashtirgan holda yagona “Tarbiya” fani 1 — 9-sinflarda — 2020/2021 o‘quv yilidan,
10 — 11-sinflarda esa — 2021/2022 o‘quv yilidan boshlab fanlarga ajratilgan umumiy
soatlar doirasida bosqichma-bosqich amaliyotga joriy etilsin.
O‘zbekiston Respublikasi Xalq ta’limi vazirligi:
“Tarbiya” fani bo‘yicha umumiy o‘rta ta’limning davlat ta’lim standartini va
o‘quv dasturlarini ishlab chiqsin va tasdiqlasin;
2020-yil 10-iyulga qadar 2020/2021 o‘quv yiliga umumiy o‘rta ta’lim
muassasalarining 1 — 9-sinflari uchun hamda 1-dekabrga qadar 2021/2022 o‘quv
yiliga 10 — 11-sinflar uchun mo‘ljallangan “Tarbiya” fani bo‘yicha darsliklar va
o‘quv-metodik majmualarga buyurtmalarni shakllantirsin;
2020-yil 15-iyulga qadar 1 — 9-sinflar hamda 2021-yil 1-mayga qadar 10 —
11-sinflar uchun mo‘ljallangan “Tarbiya” fani bo‘yicha darsliklar va o‘quv-metodik
majmualarni chop etish bo‘yicha istisno tariqasida deklaratsiya qilingan narxlar
asosida davlat va xususiy nashriyot-matbaa tashkilotlari bilan shartnomalar tuzsin;
“Tarbiya” fanidan darsliklar va o‘quv-metodik majmualarni yangi o‘quv yili
boshlangunga qadar chop etishni tashkil etsin va ularning joylarga yetkazilishini
ta’minlasin kabi qarorlar qabul qilinadi.
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
48-son_2-to’plam_Iyul -2025
52
ISSN:3030-3621
Jamiyat azolarining maqsadga yo'naltirilgan rivojlanishi hamda ularning qator
ehtiyojlarini qondirish uchun shart-sharoitlar yaratish jamiyat rivoji uchun zarur bolgan
ijtimoiy madaniyatga mos yetarlicha hajmdagi ,, inson kapitali" ni tayyorlash
madaniyatlarni kuzatib turish orqali ijtimoiy hayotning barqarorligini taminlash malum
jins, yoshi ijtimoiy-kasbiy guruhlarning qiziqishlarini hisobga olgan holda va ijtimoiy
munosabatlar doirasida jamiyat a'zolarining harakatini tartibga solish . Tarbiya
jarayonida tarbiyalanivchilarning yosh xususiyatlarini inobatga olish maqsadga
muofiqdir. Yosh xususiyatlari muayyan bir yosh davriga hos bulgan anotamik,
fizalogik va pisixologik xususuyatlardir. Masalan; mas'uliyat tuyg'usini boshlangich
ta'lim, o'rta ta'lim va o'rta mahsus, kasb-hunar ta'limi muassasalarida ta'lim olayotgan
o'quvchilarda ham shakllantirish mumkin. Biroq har bir bosqichda maskur sifatni
shakillantirish borasida turli metodlar qo'llaniladi.
Tarbiya - insonni ma'naviy, axloqiy, jismoniy, ruhiy sifatlarini shakllantiruvchi
pedagogik jarayon.
1.Maktabda tarbiya fanining o’qitilishi 1-2-sinflarda tarbiya fanini o’rgatish bu
o’quvchida tarbiyaning rivojlanishi uchun sabab bo’ladi. Bunda o’quvchi birinchi
bo’lib o’zidan katta odamlarga salom berishni o’rganadi.Masalan: Assalomu aleykum
degani sizga sog’lik tilayman degani .Kattalar esa bunga javoban valaykum assalom
deyishi ya'ni sizga ham sihat- salomatlik tilayman deyilishini tushuntirib beradi.
Tarbiya fani o’quvchilarda bilim,ko’nikma, malaka va kompetensiyalarni
shakllantirish orqali ularni muvaffaqiyatli hayotga tayyorlaydi. “Milliy tiklanish-milliy
yuksalish sari”g’oyasi mazmun-mohiyatini o’quvchi-yoshlarga chuqur singdirish,
ularda faol fuqarolik pozitsiyalarini shakllantirish orqali mas’ulyat, majburiyat,
huquqiy ong va huquqiy madaniyat, teran dunyoqarash, sog’lom e’tiqod, ma’rifatlilik,
diniy va milliy bag’rikenglik kabi fazilatlarni tarbiyalashni amalga oshirish nuqtai
nazaridan ishlab chiqilgan. Tarbiya fani vazifalari:
-bolani maqsad qo’ya olish va unga intilishga undash;
-milliy g’urur va iftixor, e’tiqod hislarini ularda shakllantirish;
-moddiy va ma’naviy merosga hurmat tuyg’ularini qaror toptirishdan iborat.
Boshlang‘ich sinf tarbiya darslarida zamonaviy metodlardan foydalanish uchun
quyidagi yondashuvlar ayniqsa samarali ekaniga o‘xshaydi:
Interfaol metodlar, didaktik o‘yinlar:
- Guruhlarda muhokama, rolli o‘yinlar, savol–javob va bahs-munozara
o‘tkazish orqali o‘quvchilarning fikrlash, hissiy va ijtimoiy kompetensiyalari
rivojlanadi. Misol: “bilim olish sirlarini” mavzusida interfaol metodik tavsiyalar
berilgan, bu o‘quvchilarning darsda faol ishtirokini ta’minlaydi.
Gamifikatsiya , STEAM, loyiha asosidagi yondashuv.
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
48-son_2-to’plam_Iyul -2025
53
ISSN:3030-3621
Zamonaviy maqolada o‘quvchilarning faolligini oshirishda gamifikatsiya,
STEAM integratsiyasi, loyiha–yondashuvi tavsiya etilgan. Bu usullar dars jarayonini
nafaqat qiziqarli qiladi, balki shaxsiy va mutaxassis sifatidagi o‘sishga xizmat qiladi.
Raqamli va multimediya texnologiyalari.
Elektron darsliklar, multimedia taqdimotlar, animatsiyalar – bu vositalar
talabalarning e’tiborini jalb qiladi va tushunishni osonlashtiradi.Arxivdagi
tadqiqotlarda animatsiya va vizual materiallar yordamida ertangi energiya berilgan
darslar o‘quvchilarda sezilarli ijobiy o‘zgarishlarga olib kelgani aytiladi.
Hissiy-intellekt va ijtimoiy ko‘nikmalar.
“Happiness Curriculum” (Delhi, Hindiston) kabi dasturlar hissiy ong, ijtimoiy
ko‘nikmalarni shakllantirishni maqsad qiladi — bu tarbiya darslari uchun ham mos
yondashuv.Shuningdek, Fransiyada boshlang‘ich sinflarda empatiya darslari o‘qitilishi
bo‘yicha tashabbuslar mavjud.
Tajriba va faol-o‘quv yondashuvlar.
Experiential education (tajribaga asoslangan o‘quv yondashuvi) — real hayotiy
vaziyatlar va refleksiyani uyg‘unlashtirib, farzandlarni o‘zlariga va jamiyatga
mas’uliyatli qiladi. Activity-based learning, ya’ni amaliy faoliyatga asoslangan o‘quv,
xuddi Hindistonda qo‘llanilganidek, avtonom fikrlash va mustaqil o‘qitish
ko‘nikmalarini rivojlantiradi.
Virtual/Reallik kengaytirilgan texnologiya (VR/AR)
AR/VR texnologiyalari orqali etika yoki tarbiya asoslari o‘quvchilarga
interaktiv shaklda yetkaziladi: arxiv tadqiqotlari AR asosidagi o‘yin modellari foydali
ekanini ko‘rsatgan. Virtual sayohatlar yordamida dunyoqarash va madaniy farqlarni
his qilish mumkin.
Tarbiyaning mazmuni shahsning shakllanishiga qo'yiluvchi ijtimoiy talablar,
mohiyatidan iborat. Unutmaslik kerakki, aynan bitta vazifa turli xil fikrlar bilan
to'ldirilgan bo'lishi mumkin. Shuning uchun metodlarni umuman mazmun bilan emas
balki aniq fikr bilan boglash g'oyat muhimdir. Ta'lim tarbiya jarayonining izchil,
uzluksiz, tizimli hamda intilishi aniq ijtimoiy maqsad asosida tashkil etilishi mazkur
jarayonda fanlar aro aloqadorlik, shuningdek, dunyoqarashni shakllantirishda samarali
sanaluvchi barcha mavjud omillarning, birligiga tayangan holda ish ko'rish ko'zlangan
maqsadga erishishning kafolatidir.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
https://cyberleninka.ru/article/n/tarbiyaning-maqsad-va-vazifalari
2.
3.
https://fayllar.org/1-4-sinf-tarbiya-darsliklarini-tahlil-qilish.html
4.
Boshlang'ich sinf "Tarbiya" darsliklari
