Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
https://scientific-jl.com
45-son_2-to’plam_May -2025
109
ISSN:3030-3621
1-SINFLARDA TASVIRIY SAN’AT DARSLARI ORQALI O’QUVCHILAR
IJODIY QOBILIYATLARINI RIVOJLANTIRISH USULLARI
Оlimоv Аnvаrjоn Mаmirоvich
Qo‘qon Universiteti, Ta’lim
kafedrasi o‘qituvchisi
ORCID: 0009-0003-7395-5246
Annotatsiya:
Mazkur maqolada boshlang‘ich ta’lim bosqichida, xususan, 1-sinf
o‘quvchilarining tasviriy san’at darslari orqali ijodiy qobiliyatlarini rivojlantirishning
samarali usullari tahlil qilinadi. Dars jarayonida qo‘llaniladigan interaktiv metodlar,
pedagogik yondashuvlar va tasviriy san’atning tarbiyaviy hamda estetik ahamiyati
ochib beriladi. Amaliy misollar orqali mavzuning dolzarbligi va tatbiqiy qiymati
yoritilgan.
Kalit so’zlar:
Ijodkorlik, tasviriy san’at, boshlang‘ich ta’lim, metodika, bolalar
tasavvuri, pedagogik yondashuv
Abstract:
This article analyzes effective methods for developing creative
abilities at the primary education stage, in particular, 1st grade students through fine
arts lessons. Interactive methods used in the lesson process, pedagogical approaches,
and the educational and aesthetic significance of fine arts are revealed. The relevance
and practical value of the topic are illustrated through practical examples.
Keywords:
Creativity, fine arts, primary education, methodology, children's
imagination, pedagogical approach.
Абстрактный:
В статье анализируются эффективные методы развития
творческих способностей учащихся начальной школы, в частности 1-х классов,
на уроках изобразительного искусства. Раскрываются интерактивные методы,
используемые на уроке, педагогические подходы, образовательная и
эстетическая ценность изобразительного искусства. Актуальность и
практическая ценность темы подчеркиваются практическими примерами.
Ключевые слова:
Творчество, изобразительное искусство, начальное
образование, методика, детское воображение, педагогический подход
Boshlang‘ich ta’lim tizimi – bu inson shaxsining shakllanishida eng muhim va
ta’sirchan bosqichlardan biridir. Ayniqsa, 1-sinf – bola hayotida yangi davrning
boshlanishi bo‘lib, bu bosqichda beriladigan ta’lim va tarbiya bola dunyoqarashining,
tafakkurining, estetik didining, intellektual va ijodiy salohiyatining asoslarini
shakllantiradi. Ta’limning bu pog‘onasi nafaqat bilim berishga, balki shaxs sifatida
shakllanishga ham xizmat qilishi kerak. Shu sababli boshlang‘ich ta’limda har bir fan,
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
https://scientific-jl.com
45-son_2-to’plam_May -2025
110
ISSN:3030-3621
har bir dars o‘quvchining ichki dunyosini ochish, o‘zini anglash, atrof-muhitni idrok
etish kabi qator muhim funksiyalarni bajaradi. Tasviriy san’at — bu o‘quvchilarga
rasm chizish ko‘nikmasini berish bilangina cheklanmaydigan, balki ularning ijodiy
fikrlashini, tasavvurini, muhitni estetik idrok etish qobiliyatini shakllantiradigan
muhim fanlardan biridir. Ayniqsa, 1-sinflarda o‘qitiladigan tasviriy san’at darslari
o‘quvchilarda ranglar dunyosini anglash, shakllar va obrazlar orqali o‘z his-
tuyg‘ularini ifoda etish, fantaziyasini erkin tarzda namoyon qilish imkonini yaratadi.
Ushbu maqolada aynan 1-sinflarda tasviriy san’at darslari orqali o‘quvchilarning ijodiy
qobiliyatlarini rivojlantirish usullari tahlil qilinadi. Maqolada metodik yondashuvlar,
samarali dars shakllari, amaliy mashg‘ulotlar tahlil qilinib, bu jarayonda
o‘qituvchining roli, o‘quvchi shaxsining psixologik holati va individual yondashuvlar
haqida batafsil fikr yuritiladi. Bugungi ta’limda innovatsion metodlarni qo‘llash,
estetik tarbiyani kuchaytirish, bolalarning shaxsiy qobiliyatlarini aniqlash va qo‘llab-
quvvatlash dolzarb masalalardan biri hisoblanadi.
O‘quvchilarning individual xususiyatlarini inobatga olish 1-sinf o‘quvchilari
yoshiga xos jihatlarni, ya’ni emotsional sezuvchanlik, harakatga moyillik, qisqa
diqqatni jamlash qobiliyatini inobatga olib tashkil etilgan tasviriy san’at darslari
bolalarning ijodiy qobiliyatlarini rivojlantirishda muhim omil hisoblanadi. O‘qituvchi
har bir o‘quvchining individual qobiliyatini kuzatib, unga mos topshiriqlar orqali uning
salohiyatini ochib berishi mumkin.
Misol: Ba’zi o‘quvchilar geometrik shakllarni yaxshi chizadi, boshqalari esa
erkin obrazlar orqali o‘z fikrini ifodalaydi. Shu bois topshiriqlar turlicha bo‘lishi
kerak: kimdir ko‘rsatma asosida ishlaydi, boshqalar esa erkin rasm chizishda
qiziqadi.
Tasviriy topshiriqlar orqali fikrlashni rivojlantirish Tasviriy san’at darslarida
chizmalar orqali hikoya tuzish, tasavvurdan foydalanish va kompozitsion ishlar
bajarish o‘quvchilarning nafaqat tasviriy mahoratini, balki mantiqiy va obrazli
fikrlashini rivojlantiradi.
Misol: "Mening orzu bog‘im" mavzusida chizma ishlash orqali har bir bola o‘z
dunyosini, ichki orzu-umidlarini rasm orqali ifoda etadi. Bu esa bolaning
fikrlashini va o‘zini ifoda qilish ko‘nikmasini kuchaytiradi.
Ranglar va his-tuyg‘ular o‘rtasidagi bog‘liqlikni o‘rgatish Ranglar dunyosi
bolaning psixologik holatiga bevosita ta’sir qiladi. O‘quvchilarga ranglar haqida bilim
berish, ular orqali his-tuyg‘ularni ifoda etish o‘rgatilganda, ijodiy yondashuv va
shaxsiy ifoda imkoniyatlari kengayadi.
Amaliy topshiriq: “Yomg‘irli kun” va “Bahor bog‘i” mavzularida rasm ishlatib,
o‘quvchilarga salqin ranglar (ko‘k, kulrang) va iliq ranglar (sariq, yashil, och
qizil) farqini ko‘rsatish mumkin.
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
https://scientific-jl.com
45-son_2-to’plam_May -2025
111
ISSN:3030-3621
Innovatsion metodlar – IT va vizual vositalardan foydalanish Raqamli
texnologiyalarni dars jarayoniga kiritish, masalan, interaktiv doskalar, video-darslar,
raqamli chizma dasturlari yordamida bolalar qiziqishini oshirish mumkin.
Misol: Kompyuterda Paint dasturida “mening uyim” mavzusida chizma chizish,
undan keyin shu rasmlarni darsda muhokama qilish orqali har bir bola o‘z ishini
himoya qiladi.
Guruhli ishlar va ijodiy tanlovlar tashkil etish Guruhli ijodiy ishlar, musobaqalar va
tanlovlar orqali o‘quvchilar o‘zaro muloqotda bo‘ladi, bir-biridan ilhom oladi va
hamkorlikda ishlashni o‘rganadi. Bu esa ijtimoiy-psixologik ko‘nikmalar bilan birga
ijodiy salohiyatning ham o‘sishiga olib keladi.
Misol: "Tabiat – mening do‘stim" mavzusida guruxiy plakat tayyorlash – har bir
o‘quvchi o‘z tasavvurini qo‘shadi, bu esa ularni birgalikda fikrlashga o‘rgatadi.
6. Tarbiyaviy jihatlar va estetik didni shakllantirish.
Tasviriy san’at darslarida milliy qadriyatlar, xalq amaliy san’ati namunalaridan
foydalanish orqali bolalarda estetik didni, milliy o‘zlikni anglashni shakllantirish
mumkin.
Misol: "O‘zbek milliy naqshlari" mavzusida rasm ishlash orqali o‘quvchilar
naqsh turlarini o‘rganadi va ularni o‘z rasmlarida aks ettirishga harakat qiladi.
Maqolada ko‘rib chiqilgan metodlar — individual yondashuv, tasviriy fikrlashni
rag‘batlantirish, rang-his bog‘liqligi, raqamli texnologiyalarni qo‘llash, guruhli
ishlarga asoslangan yondashuvlar — bularning barchasi o‘quvchida nafaqat
ijodkorlik, balki o‘z fikrini mustaqil ifodalash, estetik didni shakllantirish,
mas’uliyat bilan ishlash, hamkorlikda fikrlash kabi ko‘nikmalarni ham
tarbiyalaydi. Ijodiy fikrlaydigan shaxsni tarbiyalash esa bugungi ta’limning
strategik maqsadlaridan biridir. Ayniqsa, bunday yondashuvlar 1-sinf
bosqichidanoq joriy etilsa, o‘quvchilarning keyingi sinflardagi muvaffaqiyatlari,
mustaqil fikr yuritishi va har qanday murakkab topshiriqlarga kreativ
yondashuvi osonlashadi. Shuningdek, tasviriy san’at darslari orqali bolaning
ruhiy holatini yengillashtirish, uni psixologik jihatdan qo‘llab-quvvatlash, ifoda
imkoniyatini kengaytirish, o‘zini erkin his qilishi uchun muhit yaratish mumkin.
Bu esa shaxs sifatida sog‘lom, fikrlovchi va ijodkor avlodni tarbiyalashga zamin
yaratadi. Shunday ekan, tasviriy san’at darslarini faqatgina rasm chizish emas,
balki bolalar ongini ochuvchi, ularni jamiyatga tayyorlovchi vosita sifatida
ko‘rish zarur. O‘qituvchidan pedagogik mahorat, did, sabr-toqat va metodik
tayyorgarlik talab etiladi. Zamonaviy yondashuvlar va texnologiyalarni
uyg‘unlashtirgan holda darslar olib borilsa, natijalar aniq ko‘zga tashlanadi.
Xulosa
1-sinflarda tasviriy san’at darslari orqali o‘quvchilarning ijodiy qobiliyatlarini
rivojlantirish zamonaviy ta’limning dolzarb yo‘nalishlaridan biridir. Dars
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
https://scientific-jl.com
45-son_2-to’plam_May -2025
112
ISSN:3030-3621
jarayonlarida bolalarning ichki dunyosini, tasavvurini, ranglar bilan ishlash
madaniyatini ochib berish orqali ularning individual salohiyatini to‘laqonli namoyon
etish mumkin.
Foydalanilgan adabiyotlar
1.
Karimova, D. Boshlang‘ich ta’limda tasviriy san’atni o‘qitish metodikasi.
Toshkent: O‘zbekiston pedagogika nashriyoti. (2020)
2.
A.M.Olimov.
Tasviriy
san`at
mashg`ulotlarida
o`quvchilarning
ijodiy
qobilyatlarini rivojlantirishda pedagog ustozlarning tutgan o`rni. Journal of New
century innovations. Ilmiy maqola 2025
3.
Zokirov, B. “1-sinflarda ijodiy yondashuvni shakllantirish”, O‘qituvchi jurnali,
4(2), 25–30. (2021).
4.
A.M.Olimov. Bo`lajak tasviriy san`at o`qituvchilarini kasbiy tayyorlash nazariyasi.
Innovative Development in Educational Activities. Ilmiy maqola 2022.
5.
Mo‘minov, A. (2022). “Tasviriy san’atda kreativlikni rivojlantirish metodlari”,
Ta’lim va taraqqiyot, 5(1), 11–17. (2022).
