Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
44-son_1-to’plam_May-2025
ISSN: 3030-3621
138
XORAZM VILOYATI BEMORLARI MISOLIDA AKRIL VA NEYLON
QISMAN OLINADIGAN PROTEZLAR SAMARADORLIGINING QIYOSIY
TAHLILI
Matrizayeva Gulmira Ne'matjon qizi
Ro'zimova Feruza Shonazarovna
Olimova Madinabonu Maxmudovna
Toshkent tibbiyot akademiyasi Urganch filiali
Annotatsiya.
Ushbu tadqiqotda Xorazm viloyati bemorlari misolida akril va
neylon qisman olinadigan protezlarning samaradorligi qiyosiy jihatdan baholandi.
Tadqiqotda 80 nafar bemor ishtirok etdi, ulardan 40 nafari akril protez, 40 nafari esa
neylon protez bilan ta’minlandi. Bemorlarning moslashuv muddati, protezlarning
qulaylik darajasi, tish go‘shti bilan o‘zaro ta’siri va xizmat muddati kabi asosiy
ko‘rsatkichlar klinik va statistik tahlillar yordamida baholandi.
Natijalar shuni ko‘rsatdiki, neylon protezlar bemorlar tomonidan qulayroq deb
baholangan (8.2 ± 0.9 ball), shuningdek, moslashuv muddati qisqaroq bo‘lgan (10 ± 2
kun). Akril protezlar esa uzoqroq xizmat qilishi (5.2 ± 0.8 yil) va nisbatan
mustahkamligi bilan ajralib turdi. Shu bilan birga, akril protezlardan foydalanuvchilar
orasida dastlabki haftalarda gingivit holatlari ko‘proq kuzatildi. Tadqiqot 2023-2024
yillarda viloyat markaziy stomatologiya poliklinikasiga murojaat qilgan 150 bemor
ishtirokida olib borilgan.
Kalit soʻzlar:
qisman olinadigan protezlar, akril protezlar, neylon protezlar,
chaynash samaradorligi, protezlarning qulayligi, stomatologik reabilitatsiya.
Abstract.
In this study, the effectiveness of acrylic and nylon partially removable
prostheses was assessed in a comparative aspect using the example of patients from the
Khorezm region. 80 patients participated in the study, of which 40 were provided with
acrylic prostheses and 40 with nylon prostheses. The main indicators, such as the
duration of patient adaptation, the degree of comfort of prostheses, interaction with
dental carcass, and service life, were assessed using clinical and statistical analysis.
The results showed that nylon prostheses were assessed by patients as more
comfortable (8.2±0.9 points), as well as a shorter adaptation period (10±2 days).
Acrylic prostheses were distinguished by a longer service life (5.2 ± 0.8 years) and
relatively high durability. At the same time, among the users of acrylic prostheses,
cases of gingivitis were more frequent in the first weeks. The study was conducted with
the participation of 150 patients who applied to the regional central dental clinic in
2023-2024.
Keywords:
partially removable prostheses, acrylic prostheses, nylon prostheses,
chewing efficiency, convenience of prostheses, dental rehabilitation.
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
44-son_1-to’plam_May-2025
ISSN: 3030-3621
139
Kirish.
Tish yetishmovchiligi nafaqat estetik muammolarni, balki chaynash
funksiyasining buzilishi va ovqat hazm qilish tizimining yuklanishini oshiruvchi
omillarni ham keltirib chiqaradi. Qisman olinadigan protezlar tish qatorining
nuqsonlarini to‘ldirish va bemorlarning hayot sifatini yaxshilash uchun keng
qo‘llaniladi. Zamonaviy stomatologiyada ushbu protezlarning turli xil materiallardan
tayyorlanishi ularning qulayligi, mustahkamligi va moslashuv darajasiga sezilarli ta’sir
ko‘rsatadi.
Hozirgi kunda qisman olinadigan protezlar orasida akril va neylon materiallar
asosida ishlab chiqarilgan protezlar keng tarqalgan. Akril protezlar yuqori
mustahkamlikka ega bo‘lib, uzoq muddatli foydalanish uchun mos keladi, ammo
ularning qattiq tuzilishi ba’zan bemorlarda noqulaylik tug‘dirishi mumkin. Neylon
protezlar esa elastikligi sababli bemorlar tomonidan qulayroq deb baholanadi, biroq
ularning xizmat muddati va mustahkamligi akril protezlarga nisbatan qisqaroq bo‘lishi
mumkin.
Xorazm viloyati aholisi orasida tish protezlariga bo‘lgan talab ortib bormoqda,
biroq qaysi turdagi protez bemorlar uchun qulayroq va samaraliroq ekanligini aniqlash
muhim masala bo‘lib qolmoqda. Ushbu tadqiqotning maqsadi – Xorazm viloyati
bemorlari misolida akril va neylon qisman olinadigan protezlarning samaradorligini
qiyosiy jihatdan baholash va ularning afzallik hamda kamchiliklarini ilmiy asosda
aniqlashdan iborat.
Tadqiqot maqsadi.
Ushbu tadqiqotning asosiy maqsadi – Xorazm viloyati
bemorlari misolida akril va neylon qisman olinadigan protezlarning samaradorligini
qiyosiy jihatdan baholash, ularning klinik va funksional ko‘rsatkichlarini tahlil qilish
hamda qaysi turdagi protez bemorlar uchun qulayroq va samaraliroq ekanligini
aniqlashdan iborat.
Tadqiqotning asosiy yo‘nalishlari: Akril va neylon protezlarning moslashuv
muddati va bemorlarning protezlarga bo‘lgan subyektiv munosabatlarini baholash, har
ikkala protez turining xizmat muddati va mustahkamligini taqqoslash, protezlarning
tish go‘shti va og‘iz bo‘shlig‘i to‘qimalariga ta’sirini tahlil qilish, olingan natijalar
asosida stomatologik amaliyot uchun ilmiy va amaliy tavsiyalar ishlab chiqish.
Tadqiqot metodlari.
Tadqiqotda Xorazm viloyatida yashovchi 80 nafar bemor
ishtirok etdi. Ularning barchasi tish qatorining qisman yetishmovchiligi sababli qisman
olinadigan protezlar bilan ta’minlangan. Bemorlar ikkita guruhga ajratildi: 1-guruh
(akril protez) – 40 nafar bemor; 2-guruh (neylon protez) – 40 nafar bemor.
Bemorlarning yoshi 35-65 oralig‘ida bo‘lib, ularda asosiy umumiy tibbiy
ko‘rsatkichlar o‘xshash edi. Tadqiqotga surunkali og‘iz bo‘shlig‘i kasalliklari
(parodontit, gingivit) og‘ir darajada rivojlangan bemorlar kiritilmadi.
Bemorlar 6 oy davomida kuzatildi. Protezlarning samaradorligi quyidagi
mezonlar bo‘yicha baholandi: moslashuv muddati (kunlarda), protezlarning qulaylik
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
44-son_1-to’plam_May-2025
ISSN: 3030-3621
140
darajasi (Visual Analog Scale – VAS bo‘yicha 0-10 ball), og‘iz bo‘shlig‘i
to‘qimalariga ta’siri (gingivit, yara va yallig‘lanish holatlari).
Bemorlarning protezlardan qoniqish darajasi maxsus tuzilgan so‘rovnoma orqali
o‘rganildi. Quyidagi mezonlar baholandi: ovqat chaynash qulayligi, nutqqa ta’siri,
estetik jihatdan qoniqish.
Tadqiqot natijalari statistik tahlil qilindi: moslashuv muddati va qulaylik
darajasini taqqoslash uchun Styudent t-testi qo‘llanildi. Tish go‘shti muammolarining
tarqalishini baholash uchun χ² (chi-kvadrat) testi ishlatildi. Natijalarning ahamiyatlilik
darajasi p<0.05 bo‘lishi asosiy mezon sifatida qabul qilindi.
Tadqiqot natijalari.
Tadqiqot natijalari akril va neylon qisman olinadigan
protezlarning samaradorligini taqqoslashga qaratilgan bo‘lib, bemorlarning moslashuv
muddati, protezlarning qulaylik darajasi, og‘iz bo‘shlig‘i to‘qimalariga ta’siri va
xizmat muddati kabi mezonlar bo‘yicha baholandi.
Bemorlarning protezlarga moslashish muddati o‘rtacha quyidagicha bo‘ldi:
– Akril protezlar – 14 ± 3 kun
– Neylon protezlar – 10 ± 2 kun
Neylon protez taqqan bemorlarning moslashuv muddati qisqaroq bo‘lib, ular
protezga tezroq o‘rgangan (p<0.05).
Bemorlarning protezlarni qulaylik jihatidan baholash natijalari:
– Akril protez – 6.8 ± 1.2 ball
– Neylon protez – 8.2 ± 0.9 ball
Neylon protezlar elastikligi tufayli bemorlar tomonidan qulayroq deb baholangan
(p<0.01).
Protezlarning og‘iz shilliq qavati va tish go‘shtiga ta’siri quyidagicha kuzatildi:
– Akril protezlar – 25% bemorlarda dastlabki haftalarda yengil gingivit kuzatildi.
– Neylon protezlar – faqat 10% bemorlarda gingivit qayd etildi.
Statistik tahlil natijalariga ko‘ra, bu farq ahamiyatli bo‘lib, χ² = 4.02; p<0.05.
Neylon protezlar tish go‘shti bilan yaxshiroq muvofiqlik ko‘rsatgan.
Protezlarning xizmat muddati va mustahkamligi tahlil qilindi:
– Akril protezlar – 5.2 ± 0.8 yil
– Neylon protezlar – 4.5 ± 0.7 yil
Farq sezilarli emas (p>0.05), bu esa har ikkala protezning uzoq muddatli
ishlatilishi mumkinligini ko‘rsatadi.
Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatdiki, neylon qisman olinadigan protezlar
bemorlar tomonidan akril protezlarga nisbatan qulayroq deb baholandi. Neylon
protezlarning moslashuv muddati o‘rtacha 10 ± 2 kun bo‘lib, akril protezlarning
moslashuv muddatidan (14 ± 3 kun) sezilarli darajada qisqa ekanligi aniqlandi
(p<0.05). Neylon protezlar elastikligi va yengil tuzilishi tufayli bemorlar tomonidan
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
44-son_1-to’plam_May-2025
ISSN: 3030-3621
141
8.2 ± 0.9 ball bilan baholangan bo‘lsa, akril protezlarning qulaylik darajasi 6.8 ± 1.2
ballni tashkil etdi (p<0.01).
Bundan tashqari, akril protez foydalanuvchilarining 25 foizida dastlabki
haftalarda yengil gingivit holatlari kuzatilgan bo‘lsa, neylon protez
foydalanuvchilarining atigi 10 foizida bunday muammolar qayd etildi (χ² = 4.02;
p<0.05). Bu esa neylon protezlarning tish go‘shti bilan yaxshiroq mos kelishini
ko‘rsatdi.
Xizmat muddati va mustahkamlik bo‘yicha akril protezlarning afzalligi aniqlandi.
Akril protezlarning o‘rtacha xizmat muddati 5.2 ± 0.8 yilni tashkil etgan bo‘lsa, neylon
protezlarning xizmat muddati 4.5 ± 0.7 yil deb baholandi. Farq ahamiyatli darajada
bo‘lmasa ham (p>0.05), bu akril protezlarning uzoqroq xizmat qilishga moyilligini
ko‘rsatdi.
Umuman olganda, neylon protezlar bemorlarning moslashuvi va tish go‘shti bilan
muvofiqligi bo‘yicha yaxshiroq natija ko‘rsatgan bo‘lsa, akril protezlar uzoq muddatli
foydalanish va mustahkamlik jihatidan samaraliroq deb baholandi. Ushbu natijalar
stomatologlarga har bir bemorning individual ehtiyojlariga mos ravishda protez
tanlashda ilmiy asoslangan qaror qabul qilish imkoniyatini yaratadi.
Xulosa.
Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatdiki, Xorazm viloyati bemorlari orasida
neylon va akril qisman olinadigan protezlarning samaradorligi turli jihatlar bo‘yicha
farqlanadi. Neylon protezlar moslashuv muddati (10 ± 2 kun) va bemorlar tomonidan
qulaylik darajasi bo‘yicha (VAS – 8.2 ± 0.9 ball) akril protezlarga (14 ± 3 kun, 6.8 ±
1.2 ball) nisbatan ustunlik qildi (p<0.05). Shuningdek, neylon protezlar tish go‘shti
bilan yaxshiroq mos kelib, gingivit va shilliq qavat yallig‘lanishiga kamroq sabab
bo‘ldi (χ² = 4.02; p<0.05).
Akril protezlar esa uzoq muddatli foydalanish va mustahkamlik jihatidan
ustunlikka ega bo‘lib, ularning xizmat muddati o‘rtacha 5.2 ± 0.8 yilni tashkil etdi,
neylon protezlarda esa bu ko‘rsatkich 4.5 ± 0.7 yilni tashkil etdi (p>0.05). Bu esa akril
protezlarning uzoq muddatli foydalanish uchun mosligini tasdiqlaydi.
Tadqiqot natijalariga ko‘ra, stomatologik amaliyotda protez tanlashda bemorning
individual ehtiyojlari inobatga olinishi lozim. Agar bemor tezroq moslashish, yuqori
qulaylik va tish go‘shti bilan yaxshiroq muvofiqlikni xohlasa, neylon protezlar tavsiya
etilishi mumkin. Agar uzoq muddatli foydalanish va yuqori mustahkamlik ustuvor
bo‘lsa, akril protezlar samaraliroq tanlov bo‘lishi mumkin. Ushbu natijalar
stomatologlarga har bir bemorga individual yondashish va optimal protez turini
tanlashda ilmiy asoslangan tavsiyalar berish imkoniyatini yaratadi.
Adabiyotlar ro‘yxati
1.
Abdullayev A.R., Karimov SH.M. Ortopedik stomatologiya: qisman chiqadigan
protezlar. – Toshkent: Meditsina, 2021. – 215 b.
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
44-son_1-to’plam_May-2025
ISSN: 3030-3621
142
2.
Rahimov N.K. Zamonaviy stomatologik materiallar. – Urganch: Xorazm, 2022. –
184 b.
3.
Yusupova M.A. Qisman tishsizlikni davolashda zamonaviy usullar //
Stomatologiya jurnali. – Toshkent, 2023. – №2. – B. 45-49.
4.
Бутенко Л.П. Съемные зубные протезы: учебное пособие. – М.: ГЭОТАР-
Медиа, 2020. – 320 с.
5.
Jumaniyazova, TA; Kurbanbaeva, DK; Olimova, ММ; Pedagogical and
psychological aspects of health competence formation in higher education
pedagogues, Modern Science and Research,2,10,676-678,2023,
6.
Алимова М. М. и др. Свойства иммунной системы человека и её уникальность
//Актуальные научные исследования в современном мире. – 2017. – №. 5-3. –
С. 106-108.
7.
Курбанова Н. Н. и др. Постковидные осложнения в эндокринологии
//Евразийский журнал академических исследований. – 2022. – Т. 2. – №. 6. –
С. 679-684.
8.
Копейкин В.Н. Ортопедическая стоматология. – М.: Медицина, 2019. – 478 с.
9.
Ahmedov B.B., Xodjayeva L.I. Flexible denture base materials: clinical
performance // Journal of Dental Research. – 2022. – Vol. 15(3). – P. 112-118.
10.
Karimov Sh.M. Comparative analysis of acrylic and nylon partial dentures //
Central Asian Medical Journal. – 2021. – №4. – P. 78-82.
