Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
44-son_1-to’plam_May-2025
ISSN: 3030-3621
167
CHETKA HUDUDLARNI ICHIMLIK SUVI BILAN TA’MINLANISHI
Ilmiy rahbar :Alfraganus universiteti
Klinik fanlari kafedrasi assistenti
Maxmanazarov G‘afur Axnazarovich
Alfraganus universiteti Tibbiyot fakulteti
Davolash ishi yo’nalishi 23-36-guruh
talabasi
Ahmadjonova Nozima
va
23-38-guruh talabasi
Jumyazova Kamola
Annotatsiya:
Dunyo boʻylab qariyb 4,2 milliard kishi vodoprovod suvidan
foydalanish imkoniga ega boʻlsa, yana 2,4 milliard kishi quduqlar yoki umumiy
kranlardan foydalanish imkoniyatiga ega edi. Jahon sog‘liqni saqlash tashkiloti toza
ichimlik suvidan foydalanishni insonning asosiy huquqi deb biladi.
Kalit so‘z:
Ichimlik suv, yomg‘ir suvi, dunyo suvlari, suv ta’monoti
Kirish:
Ichimlik suvi – ichimlik yoki ovqat tayyorlashda ishlatiladigan
suv.
Sogʻlikni saqlash uchun zarur boʻlgan ichimlik suvi miqdori har xil boʻlib,
jismoniy faollik darajasi, yosh, sogʻliq bilan bogʻliq muammolar va atrof-muhit
sharoitlariga bogʻliq.
Soʻnggi izlanishlar shuni koʻrsatdiki, suvga boʻlgan ehtiyoj bilan
chambarchas bogʻliq boʻlgan suv aylanishining eng muhim omili energiya sarfidir.
I
ssiq iqlim sharoitida ishlaydiganlar uchun bir kunda 16 litr (4.2 US gal) talab qilinishi
mumkin.
2015 yilga kelib dunyo miqyosida aholining 89 foizi ichimlik suvidan
foydalanish imkoniyatiga ega boʻldi. Janubiy Afrikada aholining 40% dan 80% gacha
ichimlik suvidan foydalanish imkoniyati mavjud. Dunyo boʻylab qariyb 4,2 milliard
kishi vodoprovod suvidan foydalanish imkoniga ega boʻlsa, yana 2,4 milliard kishi
quduqlar yoki umumiy kranlardan foydalanish imkoniyatiga ega edi. Jahon sog‘liqni
saqlash tashkiloti toza ichimlik suvidan foydalanishni insonning asosiy huquqi deb
biladi.
Suv Yer yuzining taxminan 70% ni egallaydi, uning taxminan 97,2%
shoʻrlangan, faqat 2,8% ichishga yaroqli ichimlik suvidir. Ichimlik suvi Yerning
deyarli barcha aholi punktlarida mavjud, garchi u baʼzan qimmat boʻlishi va taʼminoti
har doim ham barqaror boʻlmasligi mumkin. Suv olish mumkin boʻlgan
manbalarga buloqlar va suvli qatlamlar kiradi.
-Yomgʻir, doʻl, qor, tuman va boshqalarni oʻz ichiga olgan yog‘ingarchilik
-Daryolar, daryolar, muzliklar kabi yer usti suvlari
-Oʻsimliklar kabi biologik manbalar
-Tuzsizlangan dengiz suvi
-Suv taʼminoti tarmogʻi
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
44-son_1-to’plam_May-2025
ISSN: 3030-3621
168
-Atmosfera suvi generatorlari
Suv resurslarining yoʻqolishi uchun tahdidlarga quyidagilar kiradi: suv
tanqisligi, suvning ifloslanishi, suv mojarosi, quduq chuqurligining yetarli emasligi,
qurgʻoqchilik va ortiqcha nasos, va iqlim oʻzgarishining oqibatlari.
Asosiy qism:
Ichimlik suvini tashish va yetkazib berishning eng samarali va
qulay usuli quvurlardir. Santexnika katta sarmoya talab qilishi mumkin. Baʼzi tizimlar
yuqori operatsion xarajatlarga ega. Sanoatlashgan mamlakatlarning yomonlashayotgan
suv va kanalizatsiya infratuzilmasini almashtirish qiymati yiliga 200 milliard dollarni
tashkil qilishi mumkin. Quvurlardan tozalanmagan va tozalangan suvning oqishi
suvdan foydalanishni kamaytiradi. Shahar tizimlarida oqish darajasi 50% kam
uchraydi. Buloqlar koʻpincha musluk suvlar uchun manba sifatida ishlatiladi. Musluk
suvi uylarga quvurlar orqali yetkazib beriladigan suv hisoblanadi. Ushbu suv manbalari
xavfsiz isteʼmol qilinishi uchun ular yetarli darajada tozalanishi va ichimlik suvi
qoidalariga javob berishi kerak.
Artezian suvlari – bosim taʼsirida boʻlgan yer osti suvining bir turi, suv
oʻtkazmaydigan qatlamlar oraligʻida hosil boʻladi, ular ochilganda suv burgʻi
quduqlardan fontan shaklida otilib chikddi. Artezian suvlari Yevropada birinchi
marta Fransiyaning Artua (lot. Artesium) provinsiyasida ochilgani uchun shu nomni
olgan. Bunday quduqlar Xitoy va Misrda juda qadimdan maʼlum edi. O‘rta
Osiyoning sugʻoriladigan zonasi Turon payette-kisligi artezian havzalari tizimiga ki-
radi, uning tarkibida Sirdaryo va Amudaryo guruhlariga boʻlinadigan nisbatan kichik
bir qancha havzalar bor. Har bir yirik artezian havzasining turli gori-zontlaridagi suvlar
turli xil kimyoviy tarkibga ega: oʻta minerallashgan xlorid tipli shoʻr suvlardan to kam
mineral-lashgan gidrokarbonat tipidagi suvlargacha uchraydi. Artezian suvlarining
birinchi turdagi suvlari, odatda, havzaning juda chuqur qismlarida joylashgan boʻladi,
mineral va termal suvlar manbayi hisoblanadi; ikkinchisi – yuqori gorizontlarda joy-
lashgan boʻlib, yay-lovlarni suv bilan taʼminlashda (mas, Qizilqum yaylovlari,
Qarshi cho‘l va hokazo), ichimlik suvi olish-da, ekinlarni sugʻorishda foydalaniladi
(qarang Artezian qudugʻi).
Chet el hududlarida ichimlik suvi bilan ta’minlash, ayniqsa, rivojlanayotgan va
qishloq joylarida muhim masala hisoblanadi. Bunday hududlarda ichimlik suvi
ta’minoti ko’pincha mavjud infratuzilmaning yetishmasligi, tabiiy resurslarning
kamligi yoki yomon iqlim sharoitlari tufayli qiyinlashadi.
Bunday muammolarni hal qilish uchun bir nechta yechimlar mavjud:
1. Suv ta’minoti infratuzilmasini rivojlantirish: Suv ta’minoti tizimlarini qurish
va yaxshilash, masalan, quduqlar yoki suv to’plash inshootlarini qurish.
2. Boshqa manbalardan suv olib kelish: Suvni uzoq hududlardan olib kelish
uchun quvurlar yoki maxsus suv transport tizimlaridan foydalanish.
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
44-son_1-to’plam_May-2025
ISSN: 3030-3621
169
3. Suvni tejash va toza suvni qayta ishlash: Suvni tejash va chiqindi suvlardan
foydalanish texnologiyalarini joriy etish.
4. Yoshlar va aholini tarbiyalash: Suvni tejash va uni muhofaza qilish haqida
aholi o’rtasida xabardorlikni oshirish.
Bu masalalar bo’yicha xalqaro tashkilotlar, hukumatlar va nodavlat tashkilotlar
ko’plab dasturlarni amalga oshirmoqda. Chet el hududlarida ichimlik suvi bilan
ta’minlashni yaxshilash global muammo bo’lib, bu sohada jahon miqyosida ko’plab
tashabbuslar mavjud.
Xulosa:
Ichimlik suvini tejash — bu nafaqat atrof-muhitni himoya qilish, balki
kelajak avlodlar uchun resurslarni saqlashning muhim qadamidir. Suv - hayot uchun
zarur bo‘lgan eng asosiy resurslardan biri bo‘lib, uning tejalishi tabiiy resurslarni
saqlashga yordam beradi va ularning yanada samarali foydalanilishiga imkon yaratadi.
Har birimiz kundalik hayotimizda suvni tejashga ahamiyat berishimiz kerak: masalan,
suvni ochiq holda qoldirmaslik, ichimlik suvini faqat zarur bo‘lganda ishlatish va
samarali usullarni qo‘llash orqali. Shu tarzda, biz nafaqat suvni tejaymiz, balki atrof-
muhitga bo‘lgan mas’uliyatimizni ham oshiramiz.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
B.E.TUXTAROV,
A.A.AHMEDOV,
R.N.ABDUMUMINOVA,
M.U.VALIYEVA, R.SH. BARATOVA, M.B.MALLAYEVA Gigiyena.Tibbiy
ekologiya
2.
Q.X.Muxtaydinov, H.M.Qodirov, E.Yu.Yulchiyev EKOLOGIYA HYGIENIC
CONDITIONS
OF
THE
COCKTAIL
PROCESS
OF
MEDICAL
PERSONNELMakhmanazarov G‘afur Akhnazarovich, 2025-02-21
3.
PATOLOGIK
ANATOMIYA
BO‘LIMLARIDA
NAMLIK
KO'RSATKICHLARINI GIGIYENIK BAHOLASH Maxmanazarov G'afur
Axnazarovich 2025-02-20
